LHP Quốc tế Tokyo 2026: Tham vọng trở thành cầu nối điện ảnh toàn cầu

Với chủ đề “Kết nối – Điện ảnh mở ra thế giới phía trước” (CONNECTING – Cinema Connects Us to the World Beyond), Liên hoan phim Quốc tế Tokyo 2026 (lần thứ 39) không chỉ giới thiệu hơn 200 tác phẩm từ nhiều nền điện ảnh mà còn thúc đẩy giao lưu giữa Nhật Bản, châu Á và thế giới. 

Những sáng kiến mới dành cho phim Nhật Bản, các dự án hợp tác Đông Nam Á và việc tôn vinh phụ nữ trong ngành điện ảnh cho thấy tham vọng biến Tokyo thành điểm gặp gỡ của những câu chuyện, tài năng và cơ hội hợp tác xuyên biên giới.

Từ bản hit vượt biên giới đến sự trở lại của Godzilla

Tối 26/10, thảm đỏ tại Tokyo mở màn cho 10 ngày tôn vinh nghệ thuật thứ bảy. Liên hoan phim Quốc tế Tokyo (TIFF) lần thứ 39 diễn ra đến ngày 4/11, với 204 bộ phim đến từ 112 quốc gia và vùng lãnh thổ. Các hoạt động tập trung tại những khu vực Hibiya, Yurakucho, Marunouchi và Ginza, biến trung tâm thủ đô Nhật Bản thành điểm gặp gỡ của giới làm phim, các nhà sản xuất và công chúng yêu điện ảnh.

Tác phẩm được lựa chọn chiếu khai mạc là Sukiyaki của đạo diễn Takahisa Zeze, bộ phim tái hiện câu chuyện phía sau ca khúc nổi tiếng Ue o Muite Arukō, được biết đến rộng rãi với tên tiếng Anh Sukiyaki. Đây là một trong những bản nhạc Nhật Bản có sức lan tỏa quốc tế đáng kể nhất thế kỷ 20.

Ra đời năm 1961, ca khúc do Nakamura Hachidai sáng tác, Ei Rokusuke viết lời và Kyu Sakamoto thể hiện. Năm 1963, bài hát đứng đầu bảng xếp hạng Billboard Hot 100 của Mỹ trong ba tuần liên tiếp. Thành tích ấy đặc biệt đáng chú ý bởi ca khúc được trình bày hoàn toàn bằng tiếng Nhật, trong bối cảnh âm nhạc đại chúng quốc tế chịu ảnh hưởng mạnh từ thị trường Anh và Mỹ.

Bộ phim đưa khán giả trở lại Nhật Bản năm 1963, khi đất nước đang trải qua những chuyển biến lớn về kinh tế, xã hội và văn hóa. Câu chuyện tập trung vào ba nhân vật đứng sau thành công của bản hit: nhà soạn nhạc Nakamura Hachidai do Okada Junichi thủ vai, nhà viết lời Ei Rokusuke do Matsuzaka Tori đảm nhận và ca sĩ Kyu Sakamoto do Nakano Taiga hóa thân.

Thông qua những cuộc gặp gỡ, bất đồng và lựa chọn nghệ thuật của các nhân vật, Sukiyaki khắc họa hành trình một tác phẩm bắt nguồn từ cảm xúc và trải nghiệm riêng của người Nhật trở thành giai điệu được công chúng nhiều quốc gia đón nhận. Sức hấp dẫn của câu chuyện không chỉ nằm ở việc tái hiện một bản hit, mà còn ở cách âm nhạc vượt qua khác biệt ngôn ngữ để kết nối con người.

Việc lựa chọn Sukiyaki mở màn liên hoan mang ý nghĩa vượt ra ngoài sự hoài niệm. Bộ phim đặt ra câu hỏi về khả năng vươn ra thế giới của văn hóa địa phương: điều gì khiến một sáng tạo mang đậm dấu ấn của một quốc gia có thể chạm tới cảm xúc của hàng triệu người ở những nền văn hóa khác?

Nếu Sukiyaki đại diện cho sức mạnh của âm nhạc và ký ức, Godzilla Minus Zero lại cho thấy một thế mạnh khác của điện ảnh Nhật Bản: kết hợp câu chuyện giàu tính biểu tượng với công nghệ sản xuất phim quy mô lớn.

Do Takashi Yamazaki đạo diễn, Godzilla Minus Zero là phần tiếp theo của Godzilla Minus One. Phim lấy bối cảnh sau những biến cố của phần trước, khi Nhật Bản đang nỗ lực khôi phục cuộc sống thì một mối đe dọa mới xuất hiện, đẩy hy vọng về nền hòa bình mong manh vào tình thế nguy hiểm.

Thành công quốc tế của Godzilla Minus One, đặc biệt là chiến thắng tại Oscar 2024 ở hạng mục Hiệu ứng hình ảnh xuất sắc, đã đưa thương hiệu Godzilla trở lại tâm điểm chú ý. Tác phẩm chứng minh một bộ phim quái vật không nhất thiết chỉ dựa vào những cảnh phá hủy hoành tráng: phía sau cuộc chiến với sinh vật khổng lồ vẫn là câu chuyện về con người, nỗi sợ hãi và khát vọng sống sót.

Phần phim mới tiếp tục được kỳ vọng phát huy thế mạnh ấy, đồng thời mở rộng trải nghiệm thị giác bằng công nghệ hiện đại. Theo thông tin được công bố, tác phẩm dự kiến phát hành tại Nhật Bản ngày 3/11, trong thời gian liên hoan phim diễn ra.

Đặt cạnh nhau, Sukiyaki và Godzilla Minus Zero đại diện cho hai hướng đi khác biệt nhưng bổ sung cho nhau của điện ảnh Nhật Bản: một bên tìm sức mạnh từ lịch sử văn hóa và cảm xúc con người, bên kia khai thác những thế giới giả tưởng có khả năng thu hút khán giả đại chúng. Sự kết hợp này cũng phản ánh cách TIFF cân bằng giữa di sản nghệ thuật và sức hấp dẫn thương mại.

Những câu chuyện địa phương phản chiếu thế giới đương đại

Bên cạnh các tác phẩm nổi bật của nước chủ nhà, cuộc đua tại hạng mục Phim dự thi quốc tế mở ra bức tranh đa dạng về những mối quan tâm của điện ảnh đương đại. Theo ban tổ chức, 15 tác phẩm tranh giải chính đến từ nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, quy tụ các nhà làm phim có phong cách và kinh nghiệm khác nhau.

Giám đốc nghệ thuật TIFF Ichiyama Shozo nhận định nhiều tác phẩm năm nay nhìn về quá khứ để lý giải hiện tại. Trong bối cảnh thế giới phân cực và đối mặt với những bất ổn, các nhà làm phim tìm đến những sự kiện lịch sử không đơn thuần để hoài niệm, mà còn nhằm khám phá tâm lý con người và những vấn đề của xã hội đương đại.

Đó cũng là một trong những lý do điện ảnh có khả năng vượt qua biên giới. Một câu chuyện bắt nguồn từ một cộng đồng cụ thể vẫn có thể chạm đến khán giả ở nơi khác khi đề cập những trải nghiệm phổ quát như ký ức, tình cảm gia đình, sự mất mát hay khát vọng tìm kiếm bản sắc.

Các tác phẩm Nhật Bản trong danh sách dự thi cho thấy sự phong phú về đề tài và cách tiếp cận. The Canary's Lullaby của Akira Ikeda xoay quanh một phụ nữ lớn tuổi cứu và chăm sóc một sinh vật bí ẩn. Khi dân làng trở nên sợ hãi và tìm cách săn đuổi sinh vật này, người phụ nữ cũng phải đối diện với sự bất an và những quyết định của cộng đồng.

Đằng sau tình huống khác thường là câu chuyện về lòng trắc ẩn, nỗi sợ trước điều chưa biết và cách con người đối xử với những gì khác biệt. Bộ phim sử dụng một tình huống mang màu sắc giả tưởng để gợi mở những câu hỏi gần gũi về sự cảm thông và trách nhiệm.

Trong khi đó, The Intertwining của Akira Yamamoto khai thác câu chuyện về hai phụ nữ Nhật Bản và Hàn Quốc có số phận gắn với một bí mật từ quá khứ. Được xây dựng trên sự hợp tác sản xuất giữa hai quốc gia, tác phẩm đưa các nhân vật vào hành trình khám phá nguồn gốc, bản sắc và mối quan hệ gia đình.

Câu chuyện cũng cho thấy tiềm năng của những dự án hợp tác xuyên biên giới tại châu Á. Khi các nhà làm phim cùng phát triển một tác phẩm, họ không chỉ chia sẻ nguồn lực sản xuất mà còn mở rộng góc nhìn văn hóa, tạo cơ hội để bộ phim tiếp cận nhiều nhóm khán giả hơn.

Ngoài hạng mục tranh giải chính, chương trình "Asian Future" dành không gian cho những tiếng nói mới của điện ảnh châu Á. Đây là nơi các nhà làm phim trẻ có cơ hội giới thiệu tác phẩm, thử nghiệm cách kể chuyện và tiếp xúc với giới chuyên môn quốc tế. Những câu chuyện về gia đình, cộng đồng và các lựa chọn cá nhân giúp chương trình tạo sự cân bằng giữa các tác phẩm quy mô lớn và những bộ phim độc lập.

Điện ảnh Đông Nam Á cũng được chú ý thông qua "CROSSCUT ASIA+" - chương trình hợp tác giữa TIFF và Quỹ Giao lưu Quốc tế Nhật Bản. Với chủ đề "Side by Side" - chương trình giới thiệu các tác phẩm trong khu vực, tạo thêm cơ hội để khán giả Nhật Bản khám phá những nền điện ảnh có nhiều nét tương đồng nhưng vẫn mang bản sắc riêng.

Sự trở lại của chương trình sau thời gian gián đoạn vì đại dịch mang ý nghĩa đáng kể. Đông Nam Á là khu vực có đời sống điện ảnh đa dạng, với những câu chuyện gắn liền với chuyển đổi xã hội, ký ức lịch sử và sự thay đổi trong đời sống gia đình. Việc đưa các tác phẩm này vào một liên hoan quốc tế giúp chúng có thêm cơ hội vượt khỏi thị trường nội địa.

TIFF cũng dành sự quan tâm cho vai trò của phụ nữ trong ngành điện ảnh. Trong tổng số 204 phim được lựa chọn năm nay, 47 phim do phụ nữ đạo diễn hoặc đồng đạo diễn, chiếm khoảng 23%. Chương trình "Women's Empowerment" cùng các cuộc trao đổi chuyên môn tạo không gian để thảo luận về cơ hội sáng tạo và sự hiện diện của phụ nữ trong lĩnh vực làm phim.

Ở mảng hoạt hình, các tác phẩm Nhật Bản và quốc tế tiếp tục góp phần thể hiện sự đa dạng của liên hoan phim. Bên cạnh những bộ phim phục vụ khán giả trẻ, hoạt hình ngày càng được nhìn nhận như một hình thức kể chuyện có khả năng khám phá các chủ đề phức tạp, từ cảm xúc cá nhân đến những vấn đề xã hội.

Những lựa chọn này cho thấy TIFF không chỉ tìm kiếm các tác phẩm có khả năng giành giải thưởng. Liên hoan phim còn hướng đến một bức tranh điện ảnh nhiều tiếng nói, nơi các nhà làm phim kỳ cựu và những gương mặt mới có thể cùng xuất hiện, trao đổi và tìm kiếm cơ hội phát triển.

Từ màn ảnh đến thị trường quốc tế: Tham vọng kết nối của Tokyo

Một trong những điểm nổi bật của TIFF 2026 nằm ở các hoạt động bên ngoài màn ảnh. Ban tổ chức không chỉ muốn đưa phim quốc tế đến với công chúng Nhật Bản mà còn tìm cách giúp các nhà làm phim tiếp cận đối tác, nguồn vốn và thị trường phân phối quốc tế.

Giám đốc liên hoan phim Hisamatsu Takeo nhấn mạnh mục tiêu xây dựng một sự kiện hấp dẫn cả với những người xem hàng chục bộ phim mỗi năm lẫn khán giả thỉnh thoảng mới đến rạp. Ông cũng kỳ vọng kỳ liên hoan lần thứ 39 tạo đà cho cột mốc lần thứ 40 vào năm 2027.

Một hoạt động đáng chú ý là chương trình "Academy in Tokyo", quy tụ lãnh đạo cấp cao của Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Mỹ, đơn vị tổ chức giải Oscar. Trong hai ngày 28 và 29/10, Giám đốc điều hành Bill Kramer, Chủ tịch Lynette Howell Taylor cùng các đại diện của tổ chức dự kiến tham gia những cuộc trao đổi về tương lai của điện ảnh quốc tế. Chương trình tập trung vào định hướng toàn cầu của Viện Hàn lâm, cơ hội hợp tác giữa các nền công nghiệp điện ảnh và những thay đổi trong hoạt động phát hành..

Sự hiện diện của lãnh đạo Viện Hàn lâm Oscar cho thấy TIFF muốn vượt khỏi vai trò một sự kiện trình chiếu và trao giải. Khi các hãng phim phải cân bằng giữa phát hành tại rạp, nền tảng trực tuyến và thị trường quốc tế, việc tạo không gian gặp gỡ giữa nhà sản xuất, nhà phát hành và các tổ chức điện ảnh ngày càng có ý nghĩa.

Thị trường nội dung nghe nhìn TIFFCOM, diễn ra từ ngày 28 đến 30/10, là một phần quan trọng của chiến lược này. Sự kiện tạo điều kiện để các doanh nghiệp gặp gỡ, tìm kiếm đối tác và trao đổi về những dự án phim, hoạt hình cùng các sản phẩm nội dung khác.

Chương trình "Tokyo Gap Financing Market" hỗ trợ các dự án tìm kiếm nguồn vốn còn thiếu để hoàn thiện quá trình sản xuất. Trong khi đó, "Tokyo IP Market" tạo cơ hội kết nối những đơn vị nắm giữ quyền chuyển thể tác phẩm văn học, làm lại phim với các nhà đầu tư và đối tác tiềm năng.

Đây là mắt xích quan trọng trong hành trình đưa một bộ phim từ ý tưởng đến khán giả. Một tác phẩm có thể được đánh giá cao về nghệ thuật nhưng vẫn gặp khó khăn nếu thiếu kinh phí hoàn thiện, nhà phân phối hoặc chiến lược tiếp cận thị trường. Những hoạt động kết nối như vậy giúp các nhà làm phim tìm thêm con đường phát triển dự án, đặc biệt với các tác phẩm độc lập và phim hợp tác quốc tế.

Khán giả vẫn là trung tâm của liên hoan. Các buổi chiếu ngoài trời, hoạt động giao lưu và chương trình dành cho người trẻ góp phần mở rộng trải nghiệm điện ảnh ra ngoài phòng chiếu truyền thống. Việc điều chỉnh giá vé và áp dụng mức ưu đãi cho sinh viên ở những suất chiếu đủ điều kiện cũng thể hiện nỗ lực duy trì khả năng tiếp cận của công chúng.

Thông điệp của kỳ liên hoan phim năm nay vì thế vượt ra ngoài cuộc cạnh tranh giải thưởng. Điện ảnh không chỉ phản ánh thế giới mà còn tạo ra những cuộc gặp gỡ, giúp khán giả hiểu thêm về những nền văn hóa khác biệt. Đó cũng là tham vọng của Tokyo khi tiếp tục khẳng định vị thế một điểm hẹn quan trọng trên bản đồ điện ảnh quốc tế.