Xuất bản phẩm về Thăng Long – Hà Nội: Chuyển đổi số để lan tỏa giá trị văn hiến

Việc đặt hàng biên soạn, xuất bản các tác phẩm có giá trị về Thăng Long – Hà Nội gắn với yêu cầu phát hành điện tử và khai thác trên nền tảng số đang mở ra hướng đi mới trong bảo tồn, lan tỏa di sản văn hóa Thủ đô.

Theo Kế hoạch số 394/KH-UBND của UBND thành phố Hà Nội, giai đoạn 2026–2030, thành phố đặt mục tiêu 100% xuất bản phẩm đặt hàng phục vụ nhiệm vụ tuyên truyền chính trị và các xuất bản phẩm về Thăng Long – Hà Nội được xuất bản, phát hành điện tử, khai thác trên nền tảng số. Đây không chỉ là bước chuyển về phương thức phổ biến tri thức, mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện hoạt động xuất bản, phát huy giá trị kho tàng văn hiến Thăng Long – Hà Nội trong đời sống đương đại, thích ứng và triển khai tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Từ đặt hàng xuất bản đến lan tỏa giá trị văn hiến Thăng Long – Hà Nội trên môi trường số

Kế hoạch số 394/KH-UBND xác định định hướng phát triển hoạt động xuất bản và văn hóa đọc Thủ đô theo tinh thần "Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo - Hội nhập - Kết nối", hướng tới tính chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, gắn với xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, phát triển xã hội học tập và kinh tế tri thức.

Trong định hướng đó, sách và hoạt động xuất bản không chỉ là phương tiện truyền tải thông tin, tri thức mà còn giữ vai trò quan trọng trong công tác tư tưởng, giáo dục truyền thống, bồi dưỡng nhân cách và lan tỏa những giá trị văn hóa của Thủ đô. Với Hà Nội – vùng đất hội tụ bề dày lịch sử, văn hóa và truyền thống học thuật – việc đầu tư cho các xuất bản phẩm có giá trị về Thăng Long – Hà Nội còn là cách lưu giữ, hệ thống hóa và trao truyền di sản cho các thế hệ.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của kế hoạch là đặt hàng biên soạn, xuất bản, phát hành và khai thác các xuất bản phẩm có giá trị về lịch sử, văn hóa, khoa học; các ấn phẩm phục vụ nhiệm vụ chính trị, giáo dục truyền thống, quảng bá hình ảnh Thủ đô và đất nước. Đáng chú ý, thành phố xác định việc khai thác, phát huy giá trị "Tủ sách Thăng Long ngàn năm văn hiến" là nhiệm vụ triển khai trong giai đoạn 2026–2030, với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, Nhà xuất bản Hà Nội phối hợp thực hiện.

Điểm đáng chú ý là các nhiệm vụ đặt hàng không dừng ở việc tạo ra những ấn phẩm phục vụ một thời điểm hay một đợt tuyên truyền cụ thể. Khi được tổ chức khai thác lâu dài trên môi trường số, các xuất bản phẩm có thể trở thành nguồn tài nguyên phục vụ nghiên cứu, học tập, giáo dục truyền thống và quảng bá văn hóa. Giá trị của một cuốn sách vì vậy không chỉ nằm ở số lượng bản in hoặc thời gian phát hành, mà còn ở khả năng được tiếp cận, tra cứu và sử dụng trong nhiều bối cảnh khác nhau.

Xuất bản điện tử: Mở rộng không gian tiếp cận tri thức

Điểm mới nổi bật của Kế hoạch số 394/KH-UBND là yêu cầu gắn hoạt động đặt hàng xuất bản với chuyển đổi số. Theo chỉ tiêu giai đoạn 2026–2030 trong phụ lục kế hoạch, 100% xuất bản phẩm đặt hàng phục vụ nhiệm vụ tuyên truyền chính trị của thành phố và các xuất bản phẩm về Thăng Long – Hà Nội được xuất bản, phát hành điện tử, khai thác trên nền tảng số. Đồng thời, thành phố đặt mục tiêu tỷ lệ xuất bản phẩm điện tử trong tổng số xuất bản phẩm của Nhà xuất bản Hà Nội đạt 15%.

Hai chỉ tiêu này thể hiện định hướng rõ ràng: ưu tiên chuyển đổi số đối với nhóm xuất bản phẩm phục vụ nhiệm vụ chính trị và quảng bá giá trị Thăng Long – Hà Nội, đồng thời từng bước tăng tỷ trọng xuất bản phẩm điện tử trong hoạt động của nhà xuất bản. Để thực hiện, Nhà xuất bản Hà Nội được giao chủ trì xây dựng đề án phát triển thành nhà xuất bản trọng điểm, hiện đại, ứng dụng chuyển đổi số trong giai đoạn 2026–2030; hiện đại hóa quy trình xuất bản, phát triển xuất bản điện tử và xuất bản đa phương tiện.

Định hướng này phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số của ngành xuất bản Việt Nam. Theo thống kê, năm 2025, cả nước có hơn 5.200 đầu sách điện tử, đạt khoảng 35 triệu lượt truy cập, tăng gần 66% so với năm 2024; có 35/52 nhà xuất bản tham gia xuất bản và phát hành sách điện tử. Những số liệu này cho thấy xuất bản điện tử đang mở rộng, dù quá trình chuyển đổi giữa các đơn vị vẫn còn khác biệt về năng lực và mức độ ứng dụng công nghệ.

Trong bối cảnh đó, việc Hà Nội xác định mục tiêu cụ thể đối với xuất bản phẩm về Thăng Long – Hà Nội có ý nghĩa không chỉ ở phương diện công nghệ, mà còn ở khả năng mở rộng đối tượng tiếp cận di sản. Nếu sách in truyền thống chủ yếu đến với độc giả thông qua hệ thống phát hành và thư viện, xuất bản điện tử tạo thêm điều kiện để người đọc tiếp cận nội dung qua các thiết bị số, không phụ thuộc hoàn toàn vào khoảng cách địa lý hay thời điểm có mặt tại một địa điểm cụ thể.

Đối với học sinh, sinh viên, nhà nghiên cứu, người dân ở xa trung tâm và độc giả quốc tế, những tác phẩm về lịch sử, văn hóa Thăng Long – Hà Nội được phát hành trên nền tảng số có thể trở thành nguồn tham khảo thuận tiện hơn. Đây cũng là cơ hội để các nội dung về di sản được kết nối với môi trường học tập, nghiên cứu và truyền thông hiện đại, góp phần đưa tri thức về Thủ đô đến gần hơn với công chúng.

Tuy nhiên, chuyển đổi số trong xuất bản không đơn giản là chuyển một cuốn sách in sang tệp điện tử. Để xuất bản phẩm phát huy hiệu quả trên môi trường số, quá trình này cần được thực hiện đồng bộ từ biên tập, thiết kế, số hóa, quản lý dữ liệu đến phát hành, quảng bá và bảo vệ bản quyền. Với các tác phẩm lịch sử, văn hóa, việc chuẩn hóa thông tin, kiểm tra độ chính xác của tư liệu, bảo đảm chất lượng hình ảnh và chú thích cũng đặc biệt quan trọng. Công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi đi cùng chất lượng nội dung và trách nhiệm nghề nghiệp.

Sự kết nối giữa xuất bản điện tử và thư viện số cũng có ý nghĩa quan trọng. Một bên tạo ra nội dung tri thức được biên soạn, biên tập và xuất bản; bên còn lại góp phần tổ chức, lưu giữ, giới thiệu và hỗ trợ người đọc khai thác nguồn tài nguyên ấy. Khi hai hoạt động được triển khai đồng bộ, các xuất bản phẩm về Thăng Long – Hà Nội có điều kiện tiếp tục phát huy giá trị sau thời điểm phát hành, thay vì chỉ được tiếp cận trong phạm vi một đợt giới thiệu sách.

Hệ sinh thái xuất bản và văn hóa đọc

Để những mục tiêu về xuất bản điện tử trở thành hiệu quả thực chất, Hà Nội đặt nhiệm vụ này trong tổng thể các giải pháp phát triển văn hóa đọc, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và mở rộng hợp tác quốc tế. Bởi sách chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi có nội dung tốt, phương thức tiếp cận phù hợp và cộng đồng độc giả có nhu cầu sử dụng thường xuyên.

Theo kế hoạch, Hội Sách Hà Nội tiếp tục được tổ chức định kỳ hằng năm, gắn với dịp kỷ niệm Ngày Giải phóng Thủ đô. Thành phố cũng khuyến khích duy trì tủ sách gia đình, dòng họ, cộng đồng; nhân rộng các mô hình đọc sách hiệu quả trong phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa". Những hoạt động này tạo không gian giao lưu, giới thiệu sách, đồng thời duy trì mối liên hệ giữa xuất bản phẩm với đời sống cộng đồng.

Trong trường học, thành phố định hướng đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất và trang thiết bị thư viện theo hướng chuẩn hóa, thân thiện, hiện đại; phát triển không gian đọc, góc sáng tạo, hình thành thói quen đọc và kỹ năng tiếp cận tri thức cho học sinh. Kế hoạch cũng đặt mục tiêu đến năm 2030, 70% trường học duy trì mô hình thư viện số. Đồng thời, 100% người làm công tác xuất bản, thư viện được bồi dưỡng kỹ năng chuyển đổi số…

Trong lĩnh vực đối ngoại, Hà Nội sẽ lựa chọn các tác phẩm văn học, nghệ thuật, lịch sử, văn hóa tiêu biểu về Thăng Long – Hà Nội để dịch sang tiếng nước ngoài, xuất bản và giới thiệu với bạn bè quốc tế. Thành phố cũng nghiên cứu lựa chọn, mua bản quyền các tác phẩm văn học, khoa học, kỹ năng, giáo dục có giá trị của nước ngoài để chuyển ngữ, phát hành rộng rãi. Khi được tổ chức bài bản, xuất bản điện tử có thể hỗ trợ những hoạt động này bằng cách mở rộng khả năng giới thiệu tác phẩm, cung cấp thông tin về văn hóa Hà Nội và tạo thêm phương thức tiếp cận cho độc giả ngoài Việt Nam.

Thực tế phát triển xuất bản điện tử tại Việt Nam cũng đặt ra những yêu cầu cần quan tâm. Bên cạnh sự gia tăng về số lượng sách và lượt truy cập, ngành xuất bản còn đối mặt với những vấn đề về hạ tầng công nghệ, năng lực số hóa, nguồn nhân lực và bảo vệ bản quyền trên môi trường mạng.

Từ việc đặt hàng các tác phẩm có giá trị về Thăng Long – Hà Nội đến phát hành điện tử, khai thác trên nền tảng số, định hướng của thành phố cho thấy nỗ lực kết nối bảo tồn di sản với yêu cầu phát triển trong thời đại công nghệ. Giá trị văn hiến không chỉ được gìn giữ trong những trang sách, kho tư liệu hay thư viện, mà cần tiếp tục được nghiên cứu, làm mới cách tiếp cận và lan tỏa tới nhiều thế hệ độc giả.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là có thêm những cuốn sách điện tử, mà là hình thành một hệ sinh thái xuất bản có chất lượng, nơi tri thức về Thăng Long – Hà Nội được biên soạn nghiêm túc, phát hành thuận tiện, lưu giữ lâu dài và khai thác hiệu quả. Khi công nghệ được đặt trên nền tảng của giá trị nội dung và trách nhiệm văn hóa, xuất bản số sẽ trở thành một phương thức quan trọng để di sản văn hiến Thủ đô tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay, đồng thời mở rộng khả năng kết nối với công chúng trong nước và quốc tế.