Việt Nam và Mỹ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong tìm kiếm hài cốt liệt sĩ

Thời gian qua, Đại sứ quán Việt Nam tại Mỹ đã triển khai nhiều hoạt động thúc đẩy hợp tác với các đối tác Mỹ trong khắc phục hậu quả chiến tranh, trong đó chú trọng vận động sự ủng hộ và huy động nguồn lực phục vụ "Chiến dịch 500 ngày đêm" tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ của Việt Nam.

Phát biểu tại cuộc đối thoại về di sản chiến tranh ở Đông Nam Á do Trung tâm Stimson tổ chức tại Washington ngày 21/10, Đại sứ Việt Nam tại Mỹ Nguyễn Quốc Dũng đã thông tin tới đại diện các cơ quan chính phủ, tổ chức phi chính phủ và giới chuyên gia Mỹ về những nỗ lực của Việt Nam trong khắc phục hậu quả chiến tranh, đồng thời kêu gọi sự ủng hộ và hợp tác của các đối tác quốc tế đối với những nhiệm vụ nhân đạo cấp thiết.

Theo Đại sứ, trong nhiều năm qua, Việt Nam đã hợp tác đầy đủ và thiện chí với Mỹ trong công tác tìm kiếm thông tin về các quân nhân Mỹ mất tích, đồng thời tiếp tục cam kết thực hiện sứ mệnh nhân đạo này. Bên cạnh đó, Việt Nam đang đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trong một chiến dịch trên phạm vi toàn quốc, được triển khai từ tháng 4/2026.

Trong khuôn khổ “Chiến dịch 500 ngày đêm”, Việt Nam đã huy động nguồn lực ở quy mô chưa từng có, hướng tới mục tiêu tìm kiếm và quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; đẩy mạnh đối chiếu ADN thông qua cơ sở dữ liệu ADN tập trung của thân nhân liệt sĩ; đồng thời rà phá vật liệu nổ còn sót lại sau chiến tranh tại các chiến trường trọng điểm.

Tuy nhiên, thời gian đang trở thành yếu tố cấp bách khi nhiều chiến trường xưa đã được chuyển đổi thành khu dân cư, đường sá, trang trại và khu công nghiệp, khiến các dấu tích thực địa dần biến mất. Các cựu chiến binh và nhân chứng ngày càng cao tuổi, trong khi cơ hội thu thập lời kể trực tiếp đang thu hẹp. Để đạt được mục tiêu trước khi những cơ hội này khép lại, hai bên cần kết hợp hồ sơ thực địa và tư liệu lịch sử truyền miệng của Việt Nam với hồ sơ thời chiến của Mỹ, phương pháp nhân chủng học pháp y và công nghệ ADN tiên tiến.

Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng cho biết trong vài tuần tới, các chuyên gia Việt Nam sẽ phối hợp với các đồng nghiệp thuộc Đại học Texas Tech trở lại cơ sở của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia Mỹ (NARA) tại College Park, bang Maryland, để tiếp tục nghiên cứu hồ sơ. Ước tính có khoảng 2–3 triệu trang tài liệu có khả năng liên quan đến công tác tìm kiếm, trong đó có thể chứa những manh mối cụ thể như tọa độ trong báo cáo quân sự, địa điểm chôn cất tạm thời, hoạt động di chuyển của các đơn vị, bản đồ cũ và ảnh chụp từ trên không.

Theo Đại sứ, đây là lĩnh vực mà các trường đại học, cựu chiến binh, nhà sử học, chuyên gia lưu trữ và chuyên gia công nghệ có thể đóng góp hiệu quả. Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể hỗ trợ tìm kiếm và đối chiếu hàng triệu trang tài liệu, nhưng không thể thay thế ký ức của con người. Vì vậy, cần kết hợp cả công nghệ và lời kể của nhân chứng, và cần hành động ngay lúc này.

Nhìn lại chặng đường đã qua, Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng khẳng định hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranh đóng vai trò then chốt trong quá trình chuyển đổi quan hệ Việt Nam – Mỹ, từ hai quốc gia từng là đối thủ thành Đối tác Chiến lược Toàn diện. Giá trị sâu sắc nhất của những nỗ lực này được thể hiện qua việc trẻ em có thể an toàn đến trường, người khuyết tật có cuộc sống độc lập hơn và các gia đình sau nhiều thập kỷ chờ đợi cuối cùng có thể đón người thân trở về.

Trước đó, ngày 19/10, tại cuộc gặp với giảng viên và sinh viên Khoa Quan hệ Quốc tế, Đại học Georgia tại Washington, Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng cũng đã trao đổi về mục tiêu, ý nghĩa của “Chiến dịch 500 ngày đêm” và những hoạt động Việt Nam đang phối hợp với các đối tác Mỹ để triển khai chiến dịch.

Đại học Georgia là một trong những đối tác tích cực trong hợp tác đào tạo vận hành công nghệ viễn thám phục vụ tìm kiếm các phần mộ chưa có dấu vết; nghiên cứu, phân tích ADN môi trường nhằm phát hiện các phần mộ chưa xác định; phát triển phương pháp lấy mẫu tại thực địa; xử lý bài toán hài cốt bị trộn lẫn; và thúc đẩy thành lập “Nhóm Nghiên cứu và Làm việc Chung” cho phòng thí nghiệm ADN tại Hà Nội.

Theo Đại sứ, Việt Nam đang hợp tác chặt chẽ với các đối tác Mỹ để khai thác thông tin, tư liệu lưu trữ tại NARA, trong đó có các manh mối về khu mộ tập thể. Sự hợp tác của Mỹ trong chia sẻ dữ liệu hành quân và cung cấp công nghệ giám định ADN nhằm xác định danh tính liệt sĩ Việt Nam không chỉ thể hiện trách nhiệm mà còn là nghĩa cử hàn gắn sâu sắc. Đối với Việt Nam, sự hợp tác này cho thấy hai quốc gia có thể cùng nhau vượt qua những di sản của lịch sử bằng sự tôn trọng và đồng cảm.