Để di sản Tuệ Tĩnh tiếp tục được khám phá và phát huy

Một thông tin đáng chú ý: UBND thành phố Hải Phòng - quê hương của Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh (1330-1400) - đang khẩn trương xây dựng hồ sơ khoa học, hướng tới việc đề nghị UNESCO cùng kỷ niệm 700 năm ngày sinh của ông vào năm 2030.

Trong lịch sử dân tộc, Tuệ Tĩnh được suy tôn là một trong những ông tổ của nền y học cổ truyền Việt Nam, với những đóng góp quan trọng trong việc nghiên cứu cây thuốc, tìm tòi các phương pháp chữa bệnh. Những tri thức, kinh nghiệm ấy được hệ thống hóa trong các trước tác tiêu biểu như "Nam dược thần hiệu", "Hồng Nghĩa giác tư y thư".

Đặc biệt, tư tưởng "Nam dược trị Nam nhân" (thuốc Nam chữa bệnh cho người Nam) của Tuệ Tĩnh đề cao việc sử dụng nguồn dược liệu địa phương, tìm kiếm những phương pháp chữa bệnh phù hợp với điều kiện tự nhiên và đời sống người Việt Nam. Từ quan niệm ấy, ta có thể thấy một ý thức tự chủ về tri thức, coi trọng những nguồn lực sẵn có của đất nước trong phát triển nền y học dân tộc.

Đồng thời, trong cuộc đời Tuệ Tĩnh, việc chữa bệnh còn gắn liền với đời sống tu hành. Là một thiền sư, ông từng lấy các cơ sở chùa chiền làm nơi trồng cây thuốc, chữa bệnh cho nhân dân. Tinh thần từ bi của Phật giáo vì thế được thể hiện qua những việc làm cụ thể, trong sự gắn bó giữa đạo và đời, giữa y thuật và lòng nhân ái của ông.

***

Nhìn lại, trong vòng hơn 10 năm qua, Việt Nam đã có thêm những danh nhân được UNESCO thông qua nghị quyết cùng kỷ niệm năm sinh hoặc năm mất: Nguyễn Du (2015), Chu Văn An (2019), Nguyễn Đình Chiểu, Hồ Xuân Hương (2021), Hải Thượng Lãn Ông (2023) và gần đây nhất là Lê Quý Đôn (2025). Đó là những danh nhân thuộc nhiều thời đại, có đóng góp lớn trên các lĩnh vực khác nhau, từ văn học, giáo dục đến y học, khoa học.

Việc UNESCO cùng kỷ niệm các danh nhân ấy là dịp để thế giới biết đến nhiều hơn những thành tựu và giá trị được tạo dựng trong lịch sử Việt Nam, đồng thời cũng là cơ hội để chúng ta nhìn lại những di sản được trao truyền qua nhiều thế hệ, hiểu sâu hơn những đóng góp của tiền nhân và nhận ra rằng vẫn còn nhiều giá trị cần tiếp tục nghiên cứu, khám phá.

Chẳng hạn, Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, người được UNESCO cùng kỷ niệm 300 năm ngày sinh vào năm 2023, từ lâu đã được biết đến như một danh y lớn trong lịch sử Việt Nam. Nhưng những nghiên cứu về di sản của ông còn cho thấy một nhà tư tưởng với những quan niệm sâu sắc về cách sống, y đức và trách nhiệm của người thầy thuốc. Đọc lại một lời căn dặn của Hải Thượng Lãn Ông, có thể hiểu thêm về điều ấy: "Đã hiến thân cho nghề thuốc thì phải biết quên mình để dồn hết tâm lực vào trước thuật, trước là cứu người, sau là đúc kết để dựng nên ngọn cờ đỏ thắm giữa y trường".

Với Tuệ Tĩnh, việc xây dựng hồ sơ mà Hải Phòng đang triển khai cũng là dịp để tiếp tục nghiên cứu, làm sáng tỏ những đóng góp của ông. Theo kế hoạch, từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2028, thành phố sẽ tiến hành khảo sát, sưu tầm, xác minh tư liệu về thân thế, sự nghiệp và di sản Tuệ Tĩnh; tổ chức các hoạt động nghiên cứu, hội thảo nhằm đánh giá những đóng góp của ông trong y học, Phật giáo, văn học, văn hóa, cũng như phạm vi ảnh hưởng ở khu vực và quốc tế. Cùng với đó là nhiệm vụ bảo tồn, phát huy các di tích gắn với cuộc đời và sự nghiệp của ông, tiêu biểu là cụm di tích Đền Xưa - Chùa Giám - Đền Bia.

Từ những công việc ấy, ý nghĩa của việc xây dựng hồ sơ đã bắt đầu được đặt ra ngay trong quá trình chuẩn bị, trước khi chạm tới cột mốc 700 năm ngày sinh Tuệ Tĩnh vào năm 2030. Những kết quả nghiên cứu sẽ giúp chúng ta hiểu đầy đủ hơn về cuộc đời, sự nghiệp của một danh y đã sống cách đây hơn sáu thế kỷ, đồng thời có thêm cơ sở để gìn giữ và phát huy những di sản ông để lại. Đó cũng là cách để những đóng góp và tư tưởng của Tuệ Tĩnh tiếp tục được tìm hiểu, kế thừa và có vị trí trong đời sống hôm nay.