Tính nữ trong nghệ thuật dân gian Việt Nam và thực hành nghệ thuật của Lê Hữu Hiếu

Tại Venice - Italy vừa diễn ra cuộc toạ đàm về hình tượng người phụ nữ trong văn hóa dân gian đến thực hành nghệ thuật của nghệ sĩ thị giác Lê Hữu Hiếu nhân Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10.

Cuộc tọa đàm "Tính nữ trong nghệ thuật dân gian Việt Nam và thực hành nghệ thuật của Lê Hữu Hiếu" vừa diễn ra chiều 17/10/2026 theo giờ địa phương tại Nhà triển lãm Việt Nam trong khuôn khổ Biennale Arte 2026 ở Venice (Italy). Đây là thông tin được nghệ sĩ thị giác Lê Hữu Hiếu chia sẻ từ Venice.

Theo đó, tại Nhà triển lãm Việt Nam ở Ca' Faccanon, Venice (Italy), tọa đàm chuyên đề "Tính nữ trong nghệ thuật dân gian Việt Nam và thực hành nghệ thuật của Lê Hữu Hiếu" được tổ chức nhân dịp Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10. Chương trình có sự tham gia của nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu và người dẫn chương trình Mai Thị Xuân Hương, trợ lý giám tuyển, hướng tới kết nối nghiên cứu lịch sử nghệ thuật với những cách diễn giải đương đại về hình tượng người phụ nữ trong văn hóa Việt Nam. Truyền thông Italy đã thông tin về toạ đàm này.

Tọa đàm diễn ra trong bối cảnh Việt Nam lần đầu tiên có Nhà triển lãm quốc gia tại Biennale Arte 2026 với chủ đề "Việt Nam: Nghệ thuật trong dòng chảy toàn cầu". Theo thông tin Ban tổ chức Biennale, không gian triển lãm tại Ca' Faccanon giới thiệu triển lãm cá nhân "Tằm" của Lê Hữu Hiếu cùng loạt tác phẩm sơn mài của 9 hoạ sĩ. Sự hiện diện của Việt Nam tại một diễn đàn nghệ thuật quốc tế có lịch sử lâu đời tạo điều kiện để mỹ thuật trong nước mở rộng đối thoại với sáng tạo đa dạng trên thế giới. Trong không gian ấy, câu chuyện về tính nữ không chỉ mang ý nghĩa tôn vinh phụ nữ, mà còn góp phần đặt văn hóa Việt Nam vào cuộc đối thoại rộng hơn về ký ức, bản sắc, sự sống và khả năng tiếp nối di sản trong nghệ thuật đương đại. Cuộc toạ đàm gợi mở một vấn đề có ý nghĩa đối với nghiên cứu và thực hành mỹ thuật: hình tượng người phụ nữ, từ những biểu tượng trong nghệ thuật dân gian, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng, được tiếp nhận và chuyển hóa như thế nào trong tư duy sáng tạo hôm nay.

Trong văn hóa Việt Nam, hình tượng người phụ nữ hiện diện ở nhiều tầng ý nghĩa. Đó có thể là người mẹ, người bà, người phụ nữ lao động, người gìn giữ nếp nhà và phong tục; cũng có thể là hình tượng mang tính biểu tượng trong tín ngưỡng dân gian, gắn với sự sinh thành, che chở và khả năng duy trì sự sống. Những biểu tượng ấy không chỉ phản ánh quan niệm thẩm mỹ mà còn lưu giữ ký ức cộng đồng, thể hiện mối quan hệ giữa con người với gia đình, thiên nhiên và thế giới tâm linh.

Tính nữ, vì vậy, không chỉ được hiểu như đặc điểm giới tính hay một khuôn mẫu về vẻ đẹp nữ giới. Trong cách tiếp cận văn hóa, khái niệm này còn có thể gợi nhắc những giá trị của sự nuôi dưỡng, sinh thành, bao dung và tiếp nối. Đây là những tầng nghĩa giúp người xem nhìn nhận hình tượng người phụ nữ vượt ra ngoài phạm vi tạo hình đơn thuần, để nhận ra vai trò của họ trong cấu trúc ký ức và đời sống tinh thần của cộng đồng.

Một điểm đáng chú ý của chương trình là hoạt động tương tác với công chúng sau phần trao đổi chuyên đề. Người tham dự được mời viết lời nhắn gửi tới người phụ nữ quan trọng nhất trong cuộc đời mình. Những lời nhắn được trao lại cho nghệ sĩ như một phần của ký ức tập thể; đổi lại, khách tham quan nhận một món quà lưu niệm thủ công do các nghệ nhân Việt Nam chế tác, có sự tham gia sáng tạo của những thế hệ trẻ đang tiếp nối truyền thống. Các món quà được giới thiệu gồm khăn lụa Nha Xá, thiệp giấy dó, mặt dây chuyền hình ngựa bằng sừng, xà phòng thiên nhiên Sinh Dược và nam châm gốm Bát Tràng. Mỗi sản phẩm gắn với một chất liệu, kỹ thuật hoặc câu chuyện làng nghề, qua đó mở rộng ý nghĩa của hoạt động tri ân phụ nữ từ cảm xúc cá nhân sang sự trân trọng đối với lao động thủ công và di sản văn hóa.

Trong thông điệp gửi tới công chúng, nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu nhấn mạnh sự gặp gỡ giữa bàn tay tài hoa của nghệ nhân làng nghề với sức sáng tạo của thế hệ trẻ. Anh chia sẻ: "Tôi, cùng với họ, chia sẻ giấc mơ đưa văn hóa Việt Nam ra thế giới". Với nghệ sĩ, món quà không chỉ là một đồ vật lưu niệm mà còn chứa đựng câu chuyện về ký ức, chất liệu và bản sắc. Cuộc toạ đàm nhờ đó không chỉ tiếp nhận tác phẩm bằng quan sát, công chúng được mời tham gia vào một hành động mang ý nghĩa tinh thần, mà còn hình thành mối liên hệ giữa trải nghiệm cá nhân và ký ức chung.

Nghệ sĩ thị giác Lê Hữu Hiếu chia sẻ về tính nữ trong tác phẩm của mình

Nhìn lại hành trình sáng tạo của Lê Hữu Hiếu cho thấy sự tập trung ngày càng rõ vào mối quan hệ giữa lịch sử, di sản và ngôn ngữ nghệ thuật đương đại. Năm 2025 ghi dấu một dự án quy mô lớn về lịch sử dân tộc, cùng những ghi nhận trong nước và quốc tế dành cho nỗ lực đưa các giá trị văn hóa Việt Nam đến gần hơn với công chúng. Đó là triển lãm sắp đặt "Từ chiến thắng Bạch Đằng đến Đại thắng 30.4.1975", khai mạc ngày 19/4/2025 tại phố đi bộ Nguyễn Huệ, Thành phố Hồ Chí Minh, nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Dự án kết hợp những biểu tượng lịch sử với hình thức sắp đặt quy mô lớn, hướng tới việc đưa ký ức dân tộc vào không gian công cộng.

Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Lê Hữu Hiếu là không chỉ tái hiện sự kiện lịch sử bằng hình ảnh minh họa. Thay vào đó, nghệ sĩ sử dụng chất liệu và không gian để gợi lên sức mạnh cộng đồng, sự hy sinh và khát vọng bảo vệ cuộc sống bình yên. Những hình tượng lịch sử được chuyển hóa thành trải nghiệm thị giác, qua đó khuyến khích người xem suy ngẫm về mối quan hệ giữa quá khứ và hiện tại. Triển lãm thu hút hơn 2 triệu lượt khách tham quan - con số này cho thấy sức hút của việc đưa nghệ thuật quy mô lớn ra không gian công cộng, nơi người dân có thể tiếp cận tác phẩm ngoài khuôn khổ bảo tàng hay phòng triển lãm chuyên biệt. Thành công về lượng người xem đồng thời gợi mở khả năng kết hợp mỹ thuật với hoạt động văn hóa, du lịch và giáo dục lịch sử.

Dàn hoa hậu quốc tế tham dự Vòng Chung kết Miss World 2026 chụp ảnh bên tác phẩm của nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu đang bày tại Hạ Long. Ảnh: BTC Miss World 2026

Tiếp đó, nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu mở rộng mạch sáng tác về Bạch Đằng qua triển lãm sắp đặt tại Hạ Long, Quảng Ninh. Không gian trưng bày gồm 18 tượng kim loại cao từ 3,3 đến 4,5m, đưa hình tượng lịch sử vào bối cảnh đô thị ven biển. Một dấu mốc quan trọng khác của năm 2025 là việc Lê Hữu Hiếu được Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam và Nhật Bản vinh danh danh hiệu "Nghệ sĩ tiên phong trên hành trình di sản UNESCO 2025" tại Tokyo ngày 17/10/2025. Sự ghi nhận này gắn với những đóng góp của nghệ sĩ trong việc đưa di sản văn hóa vào thực hành nghệ thuật đương đại.

Đưa nghệ thuật Việt Nam ra quốc tế vì vậy không chỉ là câu chuyện hiện diện tại những không gian danh tiếng. Điều quan trọng hơn là khả năng chuyển tải chiều sâu văn hóa Việt Nam bằng ngôn ngữ nghệ thuật có sức gợi, đủ để công chúng ở những bối cảnh khác nhau có thể tiếp nhận và suy ngẫm. Hành trình đến với các triển lãm quốc tế của nghệ sĩ thị giác Lê Hữu Hiếu có thể còn tiếp diễn, và ở đó, văn hoá Việt Nam vẫn luôn là nguồn cảm hứng không ngừng trong sáng tạo nghệ thuật của anh.