Chú gấu nhỏ ngốc nghếch mê mật ong Winnie-the-Pooh: Vẫn ấm áp diệu kỳ sau 100 năm ra đời

Ngày 14/10/1926, tại London, sự ra đời của cuốn sách Winnie-the-Pooh đã đưa độc giả trở về chốn bình yên trong ký ức tuổi thơ: Những ngày nắng đẹp lang thang "xuống khu rừng nơi hoa chuông xanh nở rộ" và thả hồn mơ mộng bên bờ biển.

Thời gian có thể bào mòn đá nhưng sự ấm áp của chú gấu Pooh vẫn luôn ở lại sau cả thế kỷ.

Hơn 100 năm trước

Hãy tưởng tượng mình được quay ngược thời gian về một buổi tối năm 1923 ở London. Một người đàn ông đang dừng bước ở chiếu nghỉ cầu thang nhà mình và ngước nhìn về phía cánh cửa phòng trẻ đang mở.

Ở bên ngoài, ông nổi tiếng là người kín đáo, thậm chí có phần lạnh lùng; thế nhưng, khi ngắm nhìn cậu con trai nhỏ đang đọc lời cầu nguyện, khía cạnh dịu dàng hơn hẳn trong tính cách ông lại hiện lên rõ nét. Trong góc phòng trẻ có đặt một chiếc ghế dài, nằm trên đó là một chú gấu bông - món quà sinh nhật đặc biệt được yêu thích.

Hãy tưởng tượng tiếp, cách đó hơn 60 km, tại ngôi làng Shamley Green thuộc hạt Surrey, một người đàn ông khác đang bước dọc con đường nhỏ dẫn về ngôi nhà nơi ông sống cùng vợ con. Kiệt sức sau một ngày dài làm việc tại một tạp chí ở London, nhưng miệng ông vẫn huýt giai điệu vui tươi. Ông vốn là kiểu người như vậy!

Đèn trong nhà đã được thắp sáng, khi đẩy cổng bước vào, ông mỉm cười khi bắt gặp một bóng hình nhỏ nhắn, tròn trịa trên bệ cửa sổ tầng trên: Đó là chú gấu bông mà cậu con trai 16 tuổi của ông đã qua tuổi chơi nhưng vẫn không nỡ lòng nào chia tay.

Hai người đàn ông đó lần lượt là Alan Alexander Milne và Ernest Howard Shepard. Đến đầu những năm 1920, cả 2 đều đã tạo dựng được tên tuổi và vị thế ấn tượng trong lĩnh vực của mình. Những vở kịch đầy sức sống của Milne được khán giả tại London và New York nồng nhiệt đón nhận, còn những bức tranh biếm họa dí dỏm của Shepard đóng vai trò quan trọng làm nên thành công của tạp chí nơi ông làm việc.

Thế nhưng, chỉ vài năm sau đó, tên tuổi của họ đã mãi mãi gắn liền với một chú gấu nhỏ ngốc nghếch mê mật ong: Winnie-the-Pooh.

Sự kết hợp hoàn hảo

Khác với nhân vật do mình tạo ra, Milne là người sở hữu trí tuệ phi thường. Sinh năm 1882, ông học tại ngôi trường dự bị ở Bắc London do cha mẹ ông điều hành, dưới sự chỉ dạy của những nhà văn lớn. Sau khi vào học tại Cambridge, ông đã kết giao với những nhân vật tương lai của nhóm văn sĩ tinh hoa Bloomsbury. Ông trở thành biên tập viên của tạp chí văn học ở trường đại học và sau đó gia nhập đội ngũ nhân sự của tạp chí nơi Shepard làm việc.

Milne không phải là người ưa thích những thứ mà nhân vật Eeyore - bạn của Pooh - sau này gọi là "sự vui vẻ, ca hát nhảy múa hoặc những trò vui nhộn ồn ào". Những năm tháng thời chiến sau đó lại càng để lại nhiều bóng đen trong ông. Thời hậu chiến có phần tươi sáng hơn với sự ra đời của cậu con trai hằng mong đợi, Christopher Robin Milne, vào năm 1920. Dẫu vậy, tâm trí ông vẫn không yên định. "Tôi cho rằng ai trong chúng ta cũng thầm hy vọng về sự bất tử" - sau này ông thừa nhận.

Lớn hơn Milne 3 tuổi, Shepard sinh năm 1879 tại St John's Wood trong một gia đình giàu truyền thống nghệ thuật. Thế nhưng, tuổi thơ êm đềm của ông đã chấm dứt đột ngột khi mẹ qua đời lúc ông mới 10 tuổi. Cha ông suy sụp tinh thần, khiến gia đình rơi vào cảnh bấp bênh và ông buộc phải trưởng thành sớm.

Dù tính tình phóng khoáng, các tác phẩm thời kỳ đầu của Shepard thường sử dụng nhiều nét gạch chéo dày đặc. Trong chiến tranh, do không có thời gian, ông phải vẽ nhanh hơn, dẫn đến sự thay đổi trong phong cách: Ông sử dụng ít nét vẽ hơn nhưng lại đạt hiệu quả biểu đạt cao hơn. Đó là sự chuyển mình bắt nguồn từ hoàn cảnh khắc nghiệt, nhưng chính nó đã giúp ông thổi hồn sống động vào khu rừng Trăm Mẫu của gấu Pooh và các bạn sau này.

Hình tượng chú gấu sau này trở thành Winnie-the-Pooh lần đầu xuất hiện trong bài thơ Teddy Bear của Milne. Bài thơ được đăng trên tạp chí vào ngày 13/2/1924 trước khi được NXB Methuen phát hành trong tập thơ When We Were Very Young.

E.V. Lucas, chủ tịch NXB Methuen khi đó, chính là người đã kết nối Milne và Shepard cho dự án này. Ông linh cảm rằng phong thái dễ gần của Shepard sẽ là sự bổ sung hoàn hảo cho tính cách trầm tư và đôi khi có phần gai góc của Milne.

Và đúng như vậy. Milne và Shepard nhanh chóng tìm được sự cân bằng với cách làm việc khá độc đáo so với thời đó: Chưa từng có tiền lệ việc một nhà văn và một họa sĩ minh họa cùng ngồi lại bên một chiếc bàn để bàn bạc kiểu như: "Thêm chút chỗ này, bớt chút chỗ kia!".

Các bài thơ được độc giả tạp chí Punch đón nhận nồng nhiệt. Khi Methuen phát hành chúng thành sách vào tháng 11/1924, dù không quảng bá rầm rộ, toàn bộ số lượng in đợt đầu đã bán sạch ngay trong ngày đầu tiên. Đến cuối năm đó, hơn 50.000 bản đã được tiêu thụ tại Anh và Mỹ!

Nơi trú ẩn tinh thần

Bộ đôi - cùng với nguyên mẫu đời thực là cậu bé Christopher Robin Milne - nhanh chóng nổi tiếng. Việc ra mắt phần tiếp theo là điều tất yếu.

Lần này, bối cảnh câu chuyện là rừng Ashdown ở East Sussex - nơi gia đình Milne mới mua một ngôi nhà nghỉ cuối tuần. Trọng tâm câu chuyện cũng chuyển sang thế giới mà Milne đã xây dựng qua những câu chuyện kể trước giờ đi ngủ cho con trai mình. Trung tâm của thế giới ấy là chú gấu của bé Christopher. Lần này, chú gấu được đặt tên là Winnie theo tên một chú gấu có thật tại Sở thú London, còn đuôi "Pooh" được lấy từ cách Christopher gọi những chú thiên nga!

Dù ngoài đời không phải là người hay mơ mộng viển vông, Milne lại vô cùng thích thú với những điều ngốc nghếch và các trò đùa vui nhộn. "Tôi nghĩ đối với ông, nó là một hình thức giải thoát. Và nó cũng trở thành nơi trú ẩn tinh thần cho độc giả" - theo Jane Riordan, nhà văn được giao trọng trách gìn giữ di sản của Milne.

Với bản tính hồn nhiên và trái tim dũng cảm, Pooh cũng thích những suy ngẫm mang tính hiện sinh - vốn là nét đặc trưng trong các cuộc trò chuyện của trẻ nhỏ.

Shepard thường xuyên tới ngôi nhà nghỉ này, mang theo cuốn sổ phác thảo để gặp Milne và vẽ lại Christopher, bộ sưu tập thú nhồi bông của cậu bé cũng như chính khu rừng Ashdown.

Ông lang thang giữa mênh mông những mảng đồi phủ đầy hoa thạch nam, những thung lũng trải thảm dương xỉ đan xen bởi các con suối và những hàng cây cổ thụ rụng lá, vừa đi vừa phác họa. Khi trở về xưởng vẽ trong vườn nhà, ông bổ sung các chi tiết dựa trên những bức ảnh chụp con trai mình - Graham - khi còn nhỏ và chú gấu mập mạp Growler của Graham. Chính chú gấu này đã truyền cảm hứng cho dáng vẻ tròn trịa của Pooh.

Kết quả là sự ra đời của một chốn tựa như vườn Địa Đàng, vượt lên trên những lo toan nhưng cũng phảng phất tinh thần phóng khoáng của thời kỳ ấy.

Tác phẩm Winnie-the-Pooh xuất bản vào ngày 14/10/1926 và nhận được sự tán thưởng nồng nhiệt từ công chúng. Độc giả ở mọi lứa tuổi đều yêu mến sự hài hước nhẹ nhàng của chú gấu Pooh. Trong một thế giới mà phim ảnh còn khan hiếm, họ đã bị mê hoặc bởi những hình ảnh minh họa đầy sức sống.

Chỉ ít tháng cuối năm 1926, hàng trăm nghìn bản đã được bán ra. Mọi người thường đọc to cho nhau nghe - thói quen vẫn còn duy trì đến tận ngày nay. Đó là một phần không thể tách rời của tác phẩm: Vì Milne vốn là một nhà viết kịch, ông thực sự am hiểu về nhịp điệu và cách để tạo ra các cuộc đối thoại hấp dẫn.

Sau Winnie-the-Pooh, nhiều câu chuyện khác về gấu Pooh và những người bạn tiếp tục ra đời. Tới cuối những năm 1920, Milne đã là một trong những tác giả có sách bán chạy nhất cả nước. Ông đã đạt được tâm nguyện về sự bất tử.

Tuy vậy, Milne vẫn mong được tập trung hơn vào những tác phẩm cho người lớn. Trong khi đó, Shepard đang chìm trong nỗi đau buồn sau cái chết đột ngột của người vợ vào năm 1927. Họ quyết định rằng The House at Pooh Corner, ra mắt vào tháng 10/1928, sẽ là cuốn sách cuối cùng về gấu Pooh của cả hai.

Milne qua đời vào năm 1956, để lại một phần quyền lợi từ các tác phẩm văn học của mình cho Quỹ Văn học hoàng gia. Tên của ông và Shepard được vinh danh trên tấm biển kỷ niệm đặt tại điểm cao nhất của rừng Ashdown. Tấm biển này được khánh thành vào năm 1979 bởi chính Christopher Robin Milne.

Bản thân Christopher Milne, ngày nhỏ, ông từng gặp nhiều phiền toái vì sự nổi tiếng. Về sau, khi đã mở một hiệu sách và trở thành nhà văn, ông cuối cùng cũng tìm thấy sự đồng điệu với chú gấu Pooh. Còn những đứa trẻ từng hạnh phúc lớn lên với gấu Pooh, giờ họ lại hạnh phúc đưa con mình bước vào thế giới đầy mê hoặc ấy.