Góc nhìn 365: Khi sân khấu Việt Nam ra quốc tế

Trong các ngành nghệ thuật, khi đi ra quốc tế, sân khấu nói chung thường gặp nhiều khó khăn hơn về nhân sự, hậu cần, đạo cụ, cảnh trí, âm thanh, ánh sáng… nên cũng làm chùn bước nhiều chuyến du diễn, dù cơ hội và lời mời không ít. Nhưng không hẹn mà gặp, gần nửa cuối tháng 10 này, sân khấu Việt Nam hiện diện tại các sự kiện danh giá ở Ấn Độ, Hàn Quốc, Pháp…

Tối 13/10 tại Ấn Độ, vở kịch nói Đất thép (kịch bản - đạo diễn: Lê Quý Dương) từ Củ Chi, TP.HCM đã sang biểu diễn ở Liên hoan Sân khấu BRICS 2026 tại Trường Kịch nghệ quốc gia ở New Delhi, với sự tham gia của 9 nước, gồm Ấn Độ, Indonesia, Thái Lan, Nga, Iran, Ethiopia, Nam Phi, Kazakhstan và Việt Nam.

Ngày 14/10 tại Hàn Quốc, nhạc kịch đương đại Ảo quan (đạo diễn: Chinh Ba) của Kịch 5B, TP.HCM, biểu diễn tại Liên hoan Nghệ thuật trình diễn quốc tế về chữa lành lần thứ 23 tại Daegu; sau đó, các ngày 16 và 17/10 thì biểu diễn trong khuôn khổ Liên hoan Nghệ thuật Busan lần thứ 64.

Tại Pháp, Tuần Sân khấu Việt Nam sẽ diễn ra từ ngày 24 đến 30/10 ở thủ đô Paris, như một festival tại nhiều địa điểm khác nhau, với chủ đề  "Việt Nam en scène" (Chân dung Việt Nam). Lễ khai mạc chính thức diễn ra tại Nhà hát Marigny hôm 26/10, công diễn vở Hồn Trương Ba, da hàng thịt của Lưu Quang Vũ, do đạo diễn Anne Bouvier dàn dựng với diễn viên Việt Nam.

Khi được hỏi cái khó và sự hấp dẫn của những chuyến du diễn là gì? Đạo diễn Lê Quý Dương nói rằng, khác với điện ảnh chỉ cần gửi ổ cứng đi dự nếu muốn đơn giản, trong khi đoàn kịch thì phải cần những con người cụ thể, dù đã tinh giản hết mức thì Đất thép cũng cần hơn 10 diễn viên và vài chuyên viên để phối hợp với sân khấu nước sở tại mà tái dàn dựng. Khi đi du diễn là phải chấp nhận thiếu cảnh trí và thiếu hiệu ứng sân khấu này kia, phải chấp nhận những khác biệt về múi giờ, về văn hóa và gu thẩm mỹ, chính vì vậy mà khi làm được thì mới hấp dẫn, mới trở thành nhịp cầu về công nghiệp văn hóa giữa các quốc gia.

NSND Mỹ Uyên của vở Ảo quan thì nói rằng các khó khăn, tốn kém là khó tránh khỏi, nhưng phải đi khi có dịp, đi để biết mình biết ta, để còn biết phấn đấu, đổi mới trong nghề nghiệp. Quốc tế có nhiều sự kiện riêng biệt như Liên hoan Nghệ thuật trình diễn quốc tế về chữa lành lần thứ 23 tại Daegu, cũng là một gợi ý về các hướng đi trong tương lai cho sân khấu Việt Nam.

***

Còn nhớ, hồi tháng 5/2026, tại Liên hoan Các trường đào tạo sân khấu châu Á lần thứ VIII ở Bắc Kinh (Trung Quốc), vở Pygmalion của Trường đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội đã giành giải Vở diễn xuất sắc; còn tại Liên hoan Sân khấu Nam Á và Đông Nam Á lần thứ III ở Vân Nam (Trung Quốc), vở cải lương thể nghiệm Nhật thực của Trường đại học Sân khấu - Điện ảnh TP.HCM đã nhận 6 giải, trong đó có giải Vở diễn xuất sắc nhất.

Nghị quyết số 80-NQ/TW đặt yêu cầu cần chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa, phát huy giá trị văn hóa Việt Nam, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, góp phần gia tăng sức mạnh mềm quốc gia. Với sân khấu, dù còn gặp nhiều khó khăn khi du diễn quốc tế, nhưng rõ ràng, nếu biết "liệu cơm gắp mắm" thì rõ ràng không chuyện gì là không thể.

Trong cương vị Chủ tịch Ủy ban Festival và Hợp tác sân khấu quốc tế - Hiệp hội Sân khấu thế giới, đạo diễn Lê Quý Dương nói rằng cơ hội để sân khấu Việt Nam tham gia quốc tế ngày một nhiều hơn, vì có vô số nơi sẵn sàng mời, chỉ cần chịu khó một chút là có thể kể được câu chuyện thú vị của văn hóa nước mình. Những khó khăn về ngôn ngữ hoặc hậu cần, hậu đài nói chung không thể cản bước sân khấu vươn ra thế giới.