Nhỏ to chuyện đời với NSND Vương Duy Biên qua các tác phẩm điêu khắc

Từ những tượng đài mang tầm vóc lịch sử đến những bức tượng nhỏ xinh, hóm hỉnh về cuộc sống thường ngày, gần 50 tác phẩm trưng bày tại triển lãm "Chuyện nhỏ, chuyện to" của nhà điêu khắc - họa sĩ - Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên, không chỉ giới thiệu một chặng đường sáng tác của người nghệ sĩ đa tài, còn mở ra một góc nhìn về hành trình ông bền bỉ tìm kiếm vẻ đẹp từ những điều bình dị trong cuộc sống.

Từ "chuyện nhỏ" đến "chuyện to"

Triển lãm điêu khắc "Chuyện nhỏ, chuyện to" của Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên, đang diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (số 66 Nguyễn Thái Học, phường Ba Đình, Hà Nội), thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng trong và ngoài nước.

Triển lãm giới thiệu tới công chúng các tác phẩm nghệ thuật được ông sáng tác chủ yếu trong giai đoạn từ năm 2017-2026. Từ những khoảnh khắc tưởng chừng rất đỗi bình dị trong đời sống thường nhật nhưng qua bàn tay tạo hình của người nghệ sĩ, lại trở thành những câu chuyện có duyên, hóm hỉnh, hài hước và có phần châm biếm… khiến người xem bật cười rồi chợt dừng lại suy ngẫm.

Đó là tác phẩm "Đường đua" với thông điệp về tinh thần đồng hành, sự gắn kết và ý nghĩa của việc mỗi người cùng đóng góp công sức vào công việc chung; là tác phẩm "Tại mày đậu chân tao" - một "chuyện nhỏ" về một con bướm, một bàn chân và một người đang gắng sức nâng mình lên - nhưng lại gợi ra một "chuyện to" hơn về nỗ lực của con người.

Những câu chuyện đời còn được thể hiện trong hình ảnh người cha chở con trên chiếc xe đạp trong tác phẩm "Phút thảnh thơi"; hay cảnh hai anh em chơi trốn tìm, rồi người em khi chui ra từ chỗ trốn lại ngơ ngác hỏi "Ơ, anh đâu rồi"; câu chuyện hai anh em tập xe đạp, người em có thể còn chưa đi được, người anh ở bên cạnh và động viên "Bố mẹ sắp mua xe cho đấy" - một hình ảnh đời thường, một câu động viên rất trẻ con, nhưng cũng giúp người em có thêm quyết tâm cố gắng…

Có thể thấy, trong các tác phẩm, Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên không cố gắng biến mỗi câu chuyện thành một bài học đạo đức. Ông thường lựa chọn lối thể hiện hóm hỉnh, cách đặt tên ngắn gọn, đôi khi có chút nghịch ngợm, để người xem tự tìm ra ý nghĩa của tác phẩm. Đằng sau tiếng cười có thể là một suy ngẫm về tình thân, sự sẻ chia, cách ứng xử trong cộng đồng, hay những điều bình dị, giản đơn con người thường bỏ qua giữa nhịp sống bận rộn…

Bên cạnh những tác phẩm có kích thước nhỏ, triển lãm còn giới thiệu hình ảnh các công trình điêu khắc quy mô lớn do Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên thực hiện. Tiêu biểu như tượng đài Đức Thánh Trần Hưng Đạo tại Quảng trường 3/2 (Ninh Bình) và đảo Song Tử Tây, quần đảo Trường Sa; tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Quảng trường Dương Đông, Phú Quốc; tượng "Nụ cười chiến sĩ" tại Thành cổ Quảng Trị; tượng đài cố Tổng Bí thư Trường Chinh tại xã Xuân Trường (Ninh Bình)…

Trong đó, tượng đài Đức Thánh Trần Hưng Đạo tại Ninh Bình được đúc bằng đồng nguyên chất, cao 10,22m, nặng 21 tấn, khánh thành năm 2000. Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Quảng trường Dương Đông, Phú Quốc cao 18m, cũng được đúc bằng đồng nguyên chất và khánh thành năm 2024. Những công trình này thể hiện dấu ấn sáng tác của nghệ sĩ trong không gian công cộng, gắn với lịch sử, văn hóa và đời sống cộng đồng.

Người nghệ sĩ đa tài

Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật. Cha ông là họa sĩ Vương Như Chiêm, nguyên Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Từ khi còn nhỏ, ông thường theo cha đến bảo tàng, không gian nghệ thuật cùng những tác phẩm được trưng bày tại đây đã nuôi dưỡng, bồi đắp tâm hồn và tình yêu nghệ thuật trong ông. Tốt nghiệp Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam với tấm bằng loại giỏi, ông được phân công về Nhà hát Múa rối Trung ương với vai trò họa sĩ, nhà điêu khắc.

Vừa làm nghề, vừa sáng tác, vừa tích lũy kinh nghiệm quản lý, từ một họa sĩ, nhà điêu khắc tại nhà hát, ông lần lượt đảm nhiệm các vị trí Phó Giám đốc rồi Giám đốc Nhà hát Múa rối Trung ương. Ông đã cùng tập thể nhà hát tìm cách mở rộng công chúng, đưa các chương trình đến trường học, phục vụ khách du lịch quốc tế và tham gia các chuyến lưu diễn ở Pháp, Đức, Hà Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản...

Sau này, ông đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng trong ngành văn hóa: Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Dù bận rộn, nhưng ông vẫn dành thời gian cho sáng tác. Năm 2015, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, ghi nhận những đóng góp của ông trong hoạt động nghệ thuật, đặc biệt là nghệ thuật múa rối. Sau khi nghỉ chế độ, ông tiếp tục tham gia các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, giữ cương vị Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam và Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Công nghiệp Văn hóa Việt Nam. Ông luôn nỗ lực đẩy mạnh việc kết nối, tổ chức hoạt động chuyên môn, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa và tiếp tục sáng tác nghệ thuật.

Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam Nguyễn Anh Minh cho rằng, Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên là một nghệ sĩ đa tài, Ngay từ khi còn là sinh viên, ông đã có tác phẩm được Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam sưu tập, đó là một điều rất hiếm hoi. Ông từng tham gia cuộc thi sáng tác tượng chân dung Đức Thánh Trần Hưng Đạo và giành giải nhất. Giải thưởng này không chỉ ghi nhận năng lực sáng tạo của người nghệ sĩ trẻ mà còn mở ra một dấu mốc đáng nhớ trong hành trình nghệ thuật của ông.

Theo ông Nguyễn Anh Minh, đằng sau mỗi tác phẩm của Nghệ sĩ Nhân Dân Vương Duy Biên là một câu chuyện, với những thông điệp về cuộc sống, về cách con người nhìn nhận thế giới và đối thoại với chính mình. Câu chuyện đó có thể bắt nguồn từ những điều bình dị trong cuộc sống, cũng có thể gợi mở những suy ngẫm sâu xa về con người, nghệ thuật và nhân sinh. Chính sự đan xen giữa chuyện nhỏ và chuyện to, giữa những điều gần gũi với những chiêm nghiệm sâu sắc, đã tạo nên nét riêng trong các tác phẩm của ông trong triển lãm lần này…

Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên cho biết, ông đã làm nhiều triển lãm cá nhân, nhưng đây là một triển lãm toàn điêu khắc. Trong đó, có tác phẩm to, có tác phẩm nhỏ. Cái quá to (những tượng dựng ở các không gian công cộng) không mang về bày được, nên phải giới thiệu bằng ảnh, bằng mô hình nhỏ tượng trưng. Những câu chuyện gần gũi được ông đưa vào tác phẩm với mong muốn người xem có thể tìm thấy hình ảnh của chính mình và cảm nhận được những thông điệp nhỏ bé trong từng tác phẩm. Ông hy vọng, triển lãm lần này mang đến cho công chúng một chút thú vị, một vài suy ngẫm và "sự nhẹ nhàng trong nụ cười của mỗi người".

Triển lãm "Chuyện nhỏ, chuyện to" mở cửa đón khách tham quan đến hết ngày 18/10./.