Thể thao Việt Nam từ đấu trường ASIAD: Vững tay chèo

Bốn tấm HCĐ của rowing tại Aichi-Nagoya không tạo nên tiếng vang. Nhưng nếu phải chọn một hình ảnh cho thể thao Việt Nam (TTVN) sau ASIAD 20, đó chính là người chèo thuyền. Họ ngồi quay lưng về phía đích, chỉ thấy quãng đường đã qua, và phải tin vào nhịp của cả con thuyền.

Trong Quyết định số 816/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt Chương trình "Phát triển các môn thể thao trọng điểm chuẩn bị tham dự các kỳ ASIAD, Olympic giai đoạn 2026-2045", có đặt ra những mục tiêu lớn cho TTVN, bao gồm việc dồn lực đầu tư trọng điểm vào các môn mũi nhọn hướng tới 6 HCV tại ASIAD 2030 và vươn tầm Olympic. Những con số này gần gấp đôi so với các mục tiêu mà TTVN đặt ra ở ASIAD 20.

Nếu cần rút ra một kết luận mang tính cốt lõi từ ASIAD 20, thì bài học lớn nhất không phải là thiếu một HCV so với chỉ tiêu 4 HCV, cũng không phải vị trí thứ 20 toàn đoàn. Cái cần nhìn trực diện là khoảng cách giữa nhóm dẫn đầu châu lục và Việt Nam đang giãn ra. Khoảng cách ấy đo bằng trình độ VĐV và số môn đạt đẳng cấp quốc tế, không đo bằng số huy chương.

Lấy ví dụ từ Thái Lan. Tại kỳ ASIAD bùng nổ với 19 HCV trong tổng số 53 huy chương, có chiếc HCV môn cầu lông đến sau 64 năm chờ đợi và một chân chạy tốc độ trẻ tuổi đang có tham số thi đấu trong tốp 10 thế giới.

Bây giờ Thái Lan mới có vàng ở môn cầu lông nhưng thực tế thì các tay vợt của họ nằm trong tốp 10-20 thế giới đã chiếm tỷ trọng lớn, ở mức 15-20% suốt 2 thập kỷ qua. Như vậy, việc có HCV chỉ là vấn đề thời gian. Nếu không đạt được, cũng không ai nói cầu lông Thái Lan đã thất bại khi có nhà vô địch thế giới hay á quân Olympic.

Nhưng để có được một góc nhìn như vậy, thì cần nhiều hơn sự dũng cảm của cả nền thể thao, từ nhà quản lý đến tư duy thành tích của HLV, VĐV. Không rạch ròi câu chuyện huy chương – tiền thưởng với đẳng cấp thế giới thì sẽ khó có những chuyển biến mang tính cách mạng về thành tích đỉnh cao. Điều này rất quan trọng khi TTVN đã chọn 9 môn trọng điểm để đầu tư cho các mục tiêu xa.

Khi đã nói đến đầu tư trọng điểm, thì cần thay đổi thước đo. Thay vì dồn toàn bộ tâm trí để "đếm" huy chương tại SEA Games 2027 hay chìm đắm trong sự tiếc nuối sau ASIAD 20, TTVN cần coi việc gia tăng tỷ trọng VĐV tiệm cận tốp đầu thế giới làm kim chỉ nam. Chúng ta cần những "tinh hoa" trong giới VĐV, cần những môn thể thao "đầu tàu" để thực hiện đầu tư dài hạn. 

Nói cách khác, TTVN không có lựa chọn để "quay đầu" hay giậm chân tại chỗ. Câu chuyện sinh tử lúc này là bài toán quy hoạch "đúng" – "trúng". Đã có chiến lược, có những cơ chế pháp lý để sử dụng nguồn ngân sách, vấn đề bây giờ là đầu tư trọng điểm và phân bổ nguồn lực một cách tối ưu. Từ ASIAD 19 đến ASIAD 20, mọi thứ không nhích lên, vậy thì thêm vài năm nữa cho kỳ ASIAD 21, đó là một cuộc đua buộc phải dốc hết tốc lực mới nghĩ đến việc nhân đôi số HCV.

Công bằng mà nói, để tạo nên những thay đổi lớn về thành tích trong thể thao đỉnh cao, câu chuyện không nằm ở cấp độ đội tuyển quốc gia hay khả năng đầu tư cho những môn trọng điểm. Chiếc HCV cầu lông của Thái Lan chỉ là phần quả ngọt của một nền cầu lông nhà nghề với hàng chục tay vợt nằm trong tốp 100 thế giới và khả năng tổ chức, đăng cai các giải đấu ở cấp độ series 300-500 của cầu lông chuyên nghiệp.

Những cú nước rút trên đường chạy của Puripol cũng thế, cũng phải được khởi nguồn từ nền điền kinh hàng đầu khu vực trong vài thập niên. Sự khác biệt về số lượng HCV giữa Việt Nam và Thái Lan trên đấu trường ASIAD thực ra, đó là khoảng cách trong cả sự vận hành của một nền thể thao quốc gia chứ không chỉ là chuyện giữa 2  đoàn tại một kỳ Đại hội.

Thế nên, TTVN cần phải "vững tay chèo" để tiếp tục cải tổ, thay đổi để tiến về phía trước. Thời gian không chờ đợi, một chu kỳ ASIAD diễn ra rất nhanh trong khi vòng đời đỉnh cao của VĐV không quá dài.