FIFA ASEAN Cup sẽ đi về đâu?

Trong vòng 1 tháng, Chủ tịch FIFA Gianni Infantino 2 lần xuất hiện tại Đông Nam Á để trao Cúp vô địch. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ, ngay khi FIFA ASEAN Cup 2026 khép lại, tương lai của giải đấu lần đầu tổ chức lại trở nên khó đoán

Bản quyền truyền hình khó bán, tiền thưởng bị cắt giảm, sức hút chưa tương xứng và sự xuất hiện của AFC Nations League có thể khiến sân chơi này không còn nhiều khoảng trống để tồn tại.

Hai lần trao Cúp và một nghịch lý

Việc ông Infantino trực tiếp trao Cúp vô địch 2 lần trong thời gian ngắn là tín hiệu đáng chú ý về mức độ quan tâm của FIFA đối với Đông Nam Á. Đây là thị trường bóng đá giàu tiềm năng, nơi các trận đấu cấp đội tuyển luôn có sức hút lớn.

FIFA ASEAN Cup 2026 được kỳ vọng tận dụng lợi thế đó. Thương hiệu FIFA mang đến sự nhận diện toàn cầu, khả năng tiếp cận các đối tác quốc tế và kỳ vọng về một sản phẩm thương mại mới cho bóng đá khu vực. Nhưng thương hiệu lớn không đồng nghĩa với một sản phẩm lập tức có giá trị tương xứng. Ngay ở kỳ đầu tiên, FIFA ASEAN Cup đã bộc lộ những dấu hiệu đáng suy nghĩ.

Mức tiền thưởng dành cho nhà vô địch Division 1 đã giảm 35%, từ 1 triệu USD xuống 650 nghìn USD, trong khi khoản thưởng bổ sung theo từng trận thắng bị hủy bỏ. Bản quyền truyền hình cũng gặp khó. FIFA được cho là từng chào bán gói bản quyền khoảng 3 triệu USD, sau đó giảm xuống 2,6 triệu USD rồi 2 triệu USD nhưng vẫn khó tìm đối tác.

Tại Việt Nam và một số thị trường ASEAN, vấn đề không nằm ở việc người hâm mộ có thích bóng đá hay không, mà ở khả năng khai thác thương mại của giải đấu. Một số trận đấu có khán đài thưa thớt, FIFA ASEAN Cup chưa có lịch sử và bản sắc riêng, trong khi những tranh cãi về chuyên môn, đặc biệt công tác trọng tài, cũng ảnh hưởng tới hình ảnh giải. Những dữ kiện ấy tạo ra một nghịch lý: FIFA ASEAN Cup có thương hiệu rất lớn, nhưng giá trị của chính giải đấu vẫn phải được thị trường chứng minh.

Vì thế, câu hỏi sau kỳ đầu tiên không chỉ là giải đấu đã thành công đến đâu, mà là FIFA có muốn và có đủ điều kiện để biến nó thành một sân chơi lâu dài hay không?

AFC Nations League có thể thu hẹp cánh cửa

Nếu vấn đề chỉ nằm ở thương mại, FIFA vẫn có thể điều chỉnh mô hình. Nhưng một biến số khác có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai giải đấu: AFC Nations League.

Theo những thông tin được truyền thông châu Á đề cập, AFC đang chuẩn bị phương án đưa Nations League vào hệ thống thi đấu đội tuyển, nhằm nâng cao chất lượng các trận đấu trong những đợt FIFA Days. Nếu được triển khai, các đội tuyển châu Á sẽ có thêm một hệ thống thi đấu chính thức, thay vì phải dành nhiều khoảng thời gian cho giao hữu.

Đây là điều FIFA ASEAN Cup phải tính đến. Lịch FIFA Days vốn đã chật với vòng loại World Cup, Asian Cup và các giải đấu quốc tế khác. Nếu AFC Nations League ra đời, quỹ thời gian dành cho một giải đấu riêng tại Đông Nam Á sẽ càng hạn chế. Theo mô hình được đề cập, AFC Nations League có thể chia các đội tuyển thành nhiều hạng dựa trên thứ hạng FIFA. Với thứ hạng hiện tại được nhắc tới, Việt Nam nhiều khả năng nằm ở nhóm hạng 2 nếu phương án này được áp dụng. Điều đáng nói là Nations League có thể giải quyết một nhu cầu mà FIFA ASEAN Cup từng hướng tới: Tạo thêm những trận đấu có tính cạnh tranh cho các đội tuyển trong khu vực. Khi đó, FIFA ASEAN Cup sẽ phải chứng minh giá trị khác biệt của mình.

Nếu FIFA muốn xây dựng thương hiệu lâu dài, giải đấu cần một chu kỳ rõ ràng. Ngược lại, nếu không tìm được vị trí phù hợp trong lịch thi đấu, kỳ 2026 có nguy cơ trở thành một sự kiện đặc biệt thay vì điểm khởi đầu cho một giải đấu thường xuyên.

Hai chiếc Cúp có thể cùng tồn tại?

Trong nhiều năm, ASEAN Cup là sân khấu lớn nhất của bóng đá Đông Nam Á ở cấp đội tuyển, đồng thời là tài sản quan trọng nhất của AFF. Sự xuất hiện của một giải đấu mang thương hiệu FIFA đặt ra câu hỏi: ASEAN có cần 2 sân chơi cùng hướng tới nhóm đội tuyển tương tự, cùng tranh giành khán giả và cùng sử dụng quỹ thời gian vốn hạn hẹp?

Về lý thuyết, 2 giải vẫn có thể tồn tại song song nếu có sự phân định rõ. ASEAN Cup của AFF có thể giữ vai trò giải đấu truyền thống, gắn với bản sắc và sự cạnh tranh lâu đời của bóng đá Đông Nam Á. FIFA ASEAN Cup, nếu tiếp tục, phải tạo ra giá trị khác biệt về thương hiệu, tính quốc tế hoặc thương mại.

Điều quan trọng nhất là chu kỳ tổ chức. 2 giải không thể cùng diễn ra với mật độ dày mà không làm giảm giá trị của nhau, đồng thời tạo thêm áp lực lên các CLB trong việc nhả cầu thủ. Nhưng ngay cả khi FIFA ASEAN Cup không có lần thứ 2, vấn đề mà giải đấu mới bộc lộ, bản quyền, sức hút, khán giả và giá trị thương mại, cũng là những bài toán dài hạn của ASEAN Cup. FIFA ASEAN Cup 2026 được kỳ vọng là viên gạch đầu tiên của một thương hiệu mới, nhưng có thể chỉ là một thử nghiệm không có lần thứ 2.