Đội tuyển Việt Nam rộng cửa trong cuộc đua World Cup nhờ thể thức mới của AFC

Liên đoàn bóng đá châu Á (AFC) đang lên kế hoạch cải tổ mạnh hệ thống vòng loại World Cup và Asian Cup bằng việc xây dựng một giải Nations League từ năm 2030. Nếu phương án này được thông qua, đội tuyển Việt Nam có thể đứng trước một con đường mới, dài hơi hơn nhưng cũng mở ra thêm cơ hội cạnh tranh suất dự World Cup.

Theo thông tin mới nhất, AFC dự kiến tổ chức Nations League theo chu kỳ hai năm một lần, với các đội tuyển châu Á được chia thành ba hạng đấu.

Hai hạng đấu cao nhất sẽ gồm 18 đội mỗi hạng, trong khi hạng ba có 11 đội, được chia thành ba bảng.

Điểm đáng chú ý nhất nằm ở việc Nations League sẽ được tích hợp trực tiếp với vòng loại World Cup và Asian Cup, thay vì chỉ là một giải đấu độc lập.

Ở phiên bản gắn với vòng loại World Cup, dự kiến lần đầu diễn ra trong giai đoạn 2032-2033, các đội thuộc hạng cao nhất sẽ thi đấu tổng cộng 12 trận, gồm 6 trận sân nhà và 6 trận sân khách. Sáu đội đứng đầu hạng một sẽ giành vé trực tiếp dự World Cup.

Các đội xếp từ thứ 7 đến thứ 10 tiếp tục bước vào vòng play-off theo thể thức vòng tròn để tranh các suất còn lại của châu Á. Hai đội có thành tích tốt nhất sẽ giành vé trực tiếp, còn đội đứng thứ ba sẽ dự vòng play-off liên lục địa.

Nếu được áp dụng, thể thức này tạo ra một thay đổi rất lớn so với vòng loại World Cup 2026.

Ở hệ thống hiện tại, 18 đội lọt vào vòng loại thứ ba được chia thành ba bảng, mỗi bảng sáu đội. Hai đội đứng đầu mỗi bảng giành vé trực tiếp, trong khi các đội xếp thứ ba và thứ tư bước vào vòng loại tiếp theo.

Với Nations League, cơ hội sẽ được phân bổ theo một bảng xếp hạng rộng hơn thay vì phụ thuộc quá nhiều vào một bảng đấu cụ thể.

Đây có thể là yếu tố mang lại lợi ích đáng kể cho đội tuyển Việt Nam.

Trong những chiến dịch vòng loại World Cup trước đây, việc rơi vào một bảng đấu có nhiều đội hàng đầu châu Á thường khiến cơ hội cạnh tranh của Việt Nam bị thu hẹp đáng kể.

Nếu Nations League được triển khai, đội tuyển Việt Nam sẽ có nhiều trận đấu hơn với các đối thủ có trình độ tương đồng hoặc nhỉnh hơn, đồng thời có cơ hội tích lũy vị trí qua một chu kỳ dài.

Với 12 trận ở phiên bản gắn với World Cup, tính ổn định có thể trở thành yếu tố quan trọng hơn so với việc phải tạo ra bất ngờ trong một số ít trận đấu.

Đáng chú ý, AFC cũng dự kiến áp dụng cơ chế lên hạng và xuống hạng.

Hai đội đứng đầu mỗi hạng sẽ tự động thăng hạng, trong khi hai đội cuối bảng phải xuống hạng. Ngoài ra, bốn đội tiếp theo ở nhóm cuối của hạng trên và bốn đội dẫn đầu tiếp theo của hạng dưới sẽ đá play-off để xác định suất lên, xuống hạng.

Với một đội tuyển như Việt Nam, cơ chế này có thể giúp tạo ra lộ trình phát triển rõ ràng hơn.

Thay vì thường xuyên phải đối đầu với các đội mạnh vượt trội ngay từ đầu vòng loại, Việt Nam có khả năng được thi đấu trong một nhóm có trình độ phù hợp hơn, sau đó từng bước cạnh tranh suất thăng hạng.

Nếu vươn lên được hạng đấu cao nhất, đội tuyển Việt Nam khi đó không chỉ thường xuyên được cọ xát với các đối thủ hàng đầu châu lục mà còn trực tiếp tham gia cuộc đua giành vé World Cup.

AFC cũng không có kế hoạch chia Nations League theo khu vực Đông Á, Tây Á hay Đông Nam Á.

Theo AFC, sự chênh lệch về số lượng đội tuyển và trình độ giữa các khu vực khiến mô hình phân vùng không phù hợp. Thay vào đó, các đội sẽ được chia nhóm hạt giống trước lễ bốc thăm và lịch thi đấu được xây dựng bằng thuật toán nhằm tạo ra sự cân bằng.

Điều này đồng nghĩa Việt Nam có thể gặp các đối thủ đến từ Tây Á, Trung Á hay Đông Á thường xuyên hơn, thay vì chủ yếu đối đầu với các đội Đông Nam Á.

Nations League cũng được dự kiến sử dụng làm vòng loại Asian Cup. Theo kế hoạch, Asian Cup 2031 có thể được chuyển sang năm 2032.

Ở phiên bản Nations League gắn với Asian Cup, các đội sẽ thi đấu ba trận sân nhà và ba trận sân khách.

Toàn bộ 18 đội ở hạng một cùng sáu đội có thành tích tốt nhất của hạng hai sẽ giành quyền tham dự Asian Cup.

Nếu đội tuyển Việt Nam duy trì được vị trí ở hạng đấu cao hoặc nhóm dẫn đầu hạng hai, cơ hội dự Asian Cup vì thế sẽ trở nên tương đối rộng mở. Ngoài chức năng vòng loại, Nations League còn có danh hiệu riêng.

Tám đội đứng đầu hạng một sẽ lọt vào vòng knock-out. Tứ kết diễn ra theo thể thức lượt đi - lượt về, trước khi bán kết và chung kết được tổ chức tập trung tại một địa điểm.

AFC từng cân nhắc tổ chức một Nations League độc lập, không liên quan đến vòng loại World Cup hay Asian Cup. Tuy nhiên, phương án này bị loại bỏ do lo ngại về chi phí và việc thiếu ngày thi đấu trong lịch quốc tế.

Trước khi Nations League chính thức ra đời, AFC dự kiến tổ chức một giai đoạn thử nghiệm trong mùa 2028-2029.

Thành tích tại vòng loại sơ bộ World Cup và Asian Cup sẽ được sử dụng để phân chia các hạng đấu, thay vì dựa hoàn toàn vào bảng xếp hạng FIFA.

AFC cho rằng cách làm này giúp các đội có cơ hội tiếp cận công bằng hơn với hệ thống mới.

Trong giai đoạn thử nghiệm, vòng loại World Cup 2030 vẫn duy trì ba bảng sáu đội ở vòng đấu dành cho 18 đội mạnh nhất. Hai đội đứng đầu mỗi bảng sẽ giành vé trực tiếp dự World Cup.

Tuy nhiên, thay vì cả đội đứng thứ ba và thứ tư của mỗi bảng như thể thức vòng loại World Cup 2026, chỉ bốn đội có thành tích tốt nhất trong nhóm còn lại được bước vào vòng play-off.

Hai đội xuất sắc nhất tại vòng này sẽ giành thêm hai vé trực tiếp, còn đội xếp thứ ba tham dự play-off liên lục địa.

Kết quả của giai đoạn 2028-2029 đồng thời được sử dụng để xác định thành phần các hạng đấu cho Nations League đầu tiên vào năm 2030.

Với đội tuyển Việt Nam, điều quan trọng nhất là phải duy trì vị trí trong nhóm cạnh tranh của bóng đá châu Á trước thời điểm hệ thống mới được triển khai.

Nếu có thể giành một suất ở hạng hai, thậm chí tiến gần hạng một, Việt Nam sẽ có cơ hội được thi đấu thường xuyên hơn với những đối thủ chất lượng, đồng thời mở thêm con đường cạnh tranh vé World Cup.

Dù phương án của AFC mới ở dạng dự thảo và còn phải được các liên đoàn thành viên thảo luận, nếu Nations League thực sự được thông qua, đây có thể là một trong những thay đổi lớn nhất của bóng đá châu Á trong nhiều năm qua và trực tiếp tác động đến tham vọng World Cup của đội tuyển Việt Nam.