ASIAD 2026: Thua không đáng sợ, đáng sợ là vẫn cách làm cũ

Bắn súng Việt Nam khép lại ASIAD 20 với đúng một HCĐ. Tiếc, buồn, thậm chí sốc. Nhưng điều đáng lo nhất không phải là chúng ta không có HCV. Điều đáng lo là sau một kỳ đại hội thất vọng, cách làm cũ vẫn có thể tiếp tục được lặp lại.

Bắn súng là môn thể thao rất khắc nghiệt. Một viên đạn, một nhịp tim, một khoảnh khắc mất tập trung có thể khiến tấm HCV biến thành HCĐ, thậm chí trắng tay. Vì thế, thất bại ở một giải đấu không bao giờ chỉ có một nguyên nhân.

Nhưng với một đội tuyển từng có nhà vô địch Olympic, từng giành HCV ASIAD, việc rời đại hội với chỉ một HCĐ rõ ràng không thể được giải thích đơn giản bằng hai chữ "đen đủi".

Trịnh Thu Vinh đứng thứ tư ở nội dung 25m súng ngắn nữ. Thua thì phải chấp nhận. Nhưng câu hỏi cần đặt ra không phải là: "Tại sao Vinh lại bắn như thế?".

Câu hỏi đúng phải là: Trong 1.000 ngày trước ASIAD, chúng ta đã chuẩn bị cho Thu Vinh giống cách những nền bắn súng hàng đầu chuẩn bị cho VĐV của họ hay chưa?

Nếu câu trả lời là chưa, thì trách VĐV để làm gì?

Câu chuyện của bắn súng cũng là một lát cắt khá rõ của Thể thao Việt Nam tại ASIAD.

Ở SEA Games, chúng ta có thể giành rất nhiều HCV. Nhưng khi bước ra đấu trường châu Á, khoảng cách về đẳng cấp lập tức lộ ra. Và chính khoảng cách ấy buộc Thể thao Việt Nam phải trả lời một câu hỏi khó:

Chúng ta đang đầu tư để có thật nhiều huy chương, hay đầu tư để tạo ra những VĐV thực sự đủ sức tranh huy chương ASIAD và Olympic?

Hai mục tiêu ấy không giống nhau.

Với bắn súng, thiếu súng, thiếu đạn, thiếu trang thiết bị chắc chắn là vấn đề. Nhưng đó mới chỉ là phần nổi.

Vấn đề lớn hơn nằm ở cách đầu tư.

Những VĐV đã được xác định có khả năng tranh huy chương ở ASIAD, Olympic phải được đặt trong một chế độ hoàn toàn khác. Thu Vinh và nhóm súng ngắn nữ là một ví dụ. Nếu thực sự coi họ là những VĐV có khả năng hướng tới Olympic Los Angeles 2028, họ phải được xem như một dự án đặc biệt của thể thao Việt Nam.

Không thể chỉ là vài chuyến tập huấn ngắn ngày.

Không thể đến sát giải lớn mới tăng lượng đạn tập.

Không thể một năm chỉ đôi lần sang nước ngoài rồi kỳ vọng VĐV bước vào ASIAD hay Olympic và lập tức đạt đến đẳng cấp thế giới.

Muốn cạnh tranh với những nền bắn súng hàng đầu, VĐV phải được sống trong một môi trường hàng đầu: tập huấn dài hạn ở những cường quốc như Hàn Quốc, có lượng đạn đủ lớn, có chuyên gia kỹ thuật, tâm lý, thể lực, dinh dưỡng, phân tích dữ liệu và đặc biệt là được thi đấu, cọ xát thường xuyên với những xạ thủ hàng đầu.

Đẳng cấp không được tạo ra bằng những chuyến tập huấn.

Đẳng cấp được tạo ra bằng một môi trường đẳng cấp.

Và câu chuyện đó không chỉ thuộc về bắn súng.

Có lẽ đã đến lúc Thể thao Việt Nam phải chấp nhận một lựa chọn khó: thay vì chia nguồn lực cho quá nhiều môn để tất cả cùng "có thành tích", có nên dồn tiền thật mạnh cho một nhóm rất nhỏ VĐV có thông số tiệm cận trình độ châu Á và thế giới?

Không cào bằng. Không bình quân.

Không thể đầu tư cho một VĐV có khả năng tranh huy chương Olympic giống như đầu tư cho một VĐV chỉ có khả năng giành HCV SEA Games.

Nghe có vẻ khắc nghiệt. Nhưng thể thao đỉnh cao vốn khắc nghiệt như thế.

ASIAD tàn nhẫn bởi nó bóc ra khoảng cách thật. Olympic còn tàn nhẫn hơn.

Điều đáng sợ nhất vì thế không phải là thất bại ở một kỳ ASIAD.

Đáng sợ là sau thất bại, chúng ta vẫn làm lại đúng những gì đã làm: lại đặt chỉ tiêu, lại xác định "môn trọng điểm", lại chia nguồn lực, lại tổ chức vài chuyến tập huấn, lại than thiếu kinh phí và cuối cùng lại chờ VĐV "thi đấu xuất thần".

Thể thao đỉnh cao không thể sống mãi bằng hai chữ "xuất thần".

Bởi nếu mọi hy vọng đều được đặt vào một ngày VĐV bỗng chơi vượt khả năng, đó không còn là chiến lược. Đó là chờ may mắn.

Muốn có huy chương Olympic, phải xây dựng một hệ thống đủ tốt để VĐV ngay cả khi không xuất thần vẫn có thể cạnh tranh huy chương.

Còn khi họ xuất thần, mục tiêu phải là HCV.

Sau ASIAD 20, Thể thao Việt Nam vì thế cần trả lời một câu hỏi không thể né tránh:

Tiếp tục đầu tư rộng để duy trì thành tích ở SEA Games, hay chấp nhận dồn nguồn lực cho một nhóm rất nhỏ VĐV thực sự có khả năng tranh huy chương ASIAD và Olympic?

Câu trả lời cho câu hỏi ấy có thể quyết định không chỉ thành tích của một kỳ đại hội, mà cả vị thế của thể thao Việt Nam trong nhiều năm tới.