Phát hiện bức vẽ hiếm thấy của danh hoạ Édouard Manet

Bức vẽ bằng phấn đỏ, miêu tả một đứa trẻ đang ngồi, mới được nhận diện trong một bộ sưu tập tư nhân ở Italy. Các nhà sử học nghệ thuật nhận định đây là tác phẩm thời kỳ đầu của bậc thầy trường phái hiện đại Édouard Manet.

Đã rất lâu rồi mới xuất hiện một bức vẽ chưa từng được công bố của Manet.

Phát hiện hiếm có

Nhân vật trong bức vẽ có ngoại hình rất giống với đứa bé bụi đời xuất hiện trong kiệt tác The Old Musician (Nhạc công già, 1862) của Édouard Manet. Trong The Old Musician, danh họa muốn khắc họa tính nhân văn của những người vô gia cư và bị gạt ra bên lề xã hội tại khu vực ven Paris.

Nhà sử học nghệ thuật Emily Beeny, chuyên gia về hội họa và bản vẽ Pháp thế kỷ XVII đến XIX, cho biết bà đã cảm nhận được tiềm năng của bức vẽ ngay khi nhận được ảnh chụp từ đồng nghiệp Francesco Baccanelli - người đã tình cờ thấy tác phẩm này trong bộ sưu tập cá nhân tại Italy.

"Cảm giác lúc đó là: "Trời ơi, phấn khích quá" - bà chia sẻ - "Nhiều người thường gửi cho tôi những tác phẩm mà họ cho là của Manet, nhưng đây là trường hợp duy nhất tính đến nay khiến tôi có cảm giác nhận ra ngay lập tức. Tôi không chắc lần cuối cùng một bức vẽ chưa từng được công bố của Manet được tìm thấy là khi nào, nhưng rõ là đã nhiều năm rồi".

Bức vẽ mang những đặc điểm điển hình của các bức phác họa người mẫu bằng phấn đỏ mà Manet thực hiện trong thập niên 1850 và 1860. Chúng chịu ảnh hưởng từ các bức vẽ thời phục hưng mà ông từng nghiên cứu ở Italy hồi đôi mươi.

Bức vẽ thể hiện rõ cách Manet sử dụng những khoảng không gian âm, không vẽ bóng đổ và những nét tinh chỉnh bằng bút và mực (hãy chú ý đường chân tóc). Những đặc điểm này cũng xuất hiện trong các bản phác thảo của kiệt tác The Old Musician.

Nhà sử học nghệ thuật Emily Beeny là trưởng giám tuyển tại bảo tàng Legion of Honor thuộc hệ thống Bảo tàng Mỹ thuật San Francisco. Các triển lãm do bà thực hiện bao gồm Manet and Modern Beauty (Manet và vẻ đẹp hiện đại), được tổ chức bởi Bảo tàng Getty ở Los Angeles và Viện Nghệ thuật Chicago.

Theo bà, dù các nhà sử học nghệ thuật thường bất đồng về việc xác định tác giả, nhưng bức phác thảo này hoàn toàn phù hợp về mặt phong cách. Bà chỉ ra "những sự chuyển tiếp đột ngột giữa ánh sáng và bóng tối, cùng những ngón tay mũm mĩm, thuôn nhọn đặc biệt - những nét tạo hình nhỏ nhưng rất đặc trưng cho Manet".

Bằng chứng xác thực hơn nằm ở dấu triện "E.M." mờ nhạt ở góc dưới bên phải bức vẽ, có thể nhìn thấy dưới ánh sáng cực tím. Hình dáng, kích thước và màu sắc của dấu triện này giống với những dấu triện trên nhiều bức vẽ khác của Manet.

Bức vẽ có kích thước 20,5cm x 17,5cm. Dù đã được kẻ ô vuông để chuyển hình lên toan, hiện chưa có ghi nhận nào về một tác phẩm hoàn chỉnh có bố cục như vậy của Manet. Tuy nhiên, bức phác thảo này có thể từng được dự định dùng cho bức Finding Of Moses (Tìm thấy Moses) - một bức tranh lớn chưa hoàn thiện mà Manet thực hiện vào cuối những năm 1850, sau đó bị cắt và chuyển đổi thành tác phẩm The Surprised Nymph (Nữ thần sông ngạc nhiên, 1861).

Lịch sử của bức vẽ

Ông Francesco Baccanelli chuyên về các tác phẩm hội họa và tranh in thế kỷ 17 và 18, chủ yếu từ vùng Lombardy và Veneto của Italy. Ông kể rằng trong lần ghé thăm "một bộ sưu tập nhỏ và ít người biết đến" ở miền Bắc Italy, chủ sở hữu đã chỉ cho ông dòng chữ ghi chú ở mặt sau tấm bìa bồi tranh, xác định đây là tác phẩm của Manet, nhưng chưa từng có nhà sử học nghệ thuật nào nghiên cứu về nó.       

"Bức vẽ cuốn hút tôi vô cùng… Càng nghiên cứu kỹ, tôi càng tin chắc rằng đây thực sự là tác phẩm của Manet... Tôi liền liên hệ với Emily Beeny - 1 trong những chuyên gia hàng đầu thế giới về Manet" - ông kể.

Beeny và Baccanelli sẽ công bố những phát hiện của họ trên số tháng 10 của tạp chí học thuật Burlington.

Nhân vật trẻ tuổi trong bức vẽ mang dáng dấp của bức tượng Crouching Venus (Vệ nữ ngồi) - một tác phẩm điêu khắc La Mã từ thế kỷ 1 sau Công nguyên mà Manet từng nghiên cứu tại bảo tàng Uffizi ở Florence (Italy). Tuy nhiên, các đường nét trên khuôn mặt cô bé lại gợi nhớ đến Alexandre - chàng trai trẻ được Manet thuê vào cuối thập niên 1850 để làm công việc rửa cọ và bảng pha màu, đồng thời cũng thỉnh thoảng làm người mẫu cho ông.

Beeny và Baccanelli cho rằng, mặc dù bức phác họa này có thể là chân dung của Alexandre, nhưng hình ảnh thể hiện lại giống một bé gái, có lẽ khoảng 6 tuổi.

"Rất có thể đây là cùng người mẫu cho nhân vật bé gái - với kiểu tóc rất giống nhau - đứng ở phía bên trái trong phiên bản hoàn thiện của The Old Musician" - bà Beeny nhận định - "Rõ ràng đây là bức phác họa mà Manet đã dành nhiều thời gian, công sức và cảm thấy hài lòng, xét đến việc ông đã kẻ ô để chuyển hình lên toan".

Bà bày tỏ hy vọng rằng bức vẽ mới được phát hiện này sẽ được đưa vào ấn bản tiếp theo của bộ danh mục toàn tập uy tín về Manet do Viện Wildenstein Plattner thực hiện.

Bức vẽ nhiều khả năng đã được Suzanne Manet bán đi vào cuối thế kỷ 19 sau khi chồng bà qua đời. Tác phẩm đã được bán 2 lần trong thập niên 1930 - lần đầu tại Đức và sau đó tại Thụy Sĩ - trước khi được chủ sở hữu hiện tại mua lại từ một bộ sưu tập ở Brescia (Italy) vào năm 1996. Thế nhưng, nó lại chưa từng xuất hiện trong bất kỳ ấn phẩm học thuật nào viết về Manet.

"Mục đích ban đầu của bức vẽ vẫn còn là bí ẩn, cũng như lịch sử giai đoạn đầu của nó" - các nhà nghiên cứu viết trên tạp chí Burlington - "Tuy nhiên, nó nhắc nhở chúng ta về vai trò then chốt của kỹ năng vẽ phác thảo nơi Manet trong quá trình hình thành nên nghệ thuật hiện đại".

Cha đẻ của nghệ thuật hiện đại

Sinh năm 1832 tại Paris (Pháp) trong một gia đình thượng lưu, Édouard Manet ban đầu được cha định hướng theo nghề luật rồi hải quân. Tuy nhiên, sau 2 lần không vượt qua kỳ thi vào hải quân, ông được phép theo đuổi hội họa.

Từ năm 1850 đến 1856, Manet học vẽ dưới sự hướng dẫn của họa sĩ hàn lâm Thomas Couture, đồng thời dành thời gian nghiên cứu các bậc thầy cổ điển khác. Ông cũng có những chuyến đi ngắn tới Đức, Italy và Hà Lan, mở rộng vốn hiểu biết của mình.

Manet mở xưởng riêng năm 1856 và nhanh chóng hình thành một cách vẽ khác biệt: Nét cọ tự do, giản lược chi tiết và hạn chế các lớp chuyển tiếp giữa sáng và tối. Ông hướng sự chú ý vào những cảnh đời đương đại như người ăn xin, ca sĩ, người trong quán cà phê, các cuộc đua ngựa và đời sống đô thị Paris.

Những kiệt tác thời đầu của ông gây nhiều tranh luận trong giới phê bình cũng như tại Viện Hàn lâm Mỹ thuật. Tuy nhiên, chúng nhanh chóng được các nghệ sĩ cấp tiến ca ngợi là những tác phẩm mang tính đột phá, mở đường cho phong cách mới: Chủ nghĩa ấn tượng. Chúng cũng được coi là cột mốc quan trọng đánh dấu sự khởi đầu của nghệ thuật hiện đại.

Trong 20 năm cuối đời, Manet đã kết giao với nhiều nghệ sĩ vĩ đại cùng thời. Ông cũng không ngừng phát triển phong cách riêng biệt. Phương pháp vẽ trực tiếp "alla prima" của ông được các họa sĩ ấn tượng tiếp nhận và trở thành phương pháp phổ biến trong hội họa sơn dầu những thế hệ sau.

Manet qua đời tại Paris năm 1883, ở tuổi 51. Sự nghiệp công khai của ông kéo dài từ lần đầu tham gia Salon năm 1861 đến khi qua đời. Danh mục của ông năm 1975 ghi nhận 430 tranh sơn dầu, 89 bức vẽ bằng phấn màu và hơn 400 tác phẩm trên giấy còn tồn tại. Nhà sử học nghệ thuật Beatrice Farwell từng gọi ông là "cha đẻ của chủ nghĩa hiện đại".