Từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học

Nhiều năm qua, Thành phố Hồ Chí Minh đã chủ động tạo dựng nền tảng trong dạy và học tiếng Anh với các chương trình được triển khai đa dạng và đồng bộ qua các cấp học, song song với Chương trình Giáo dục phổ thông.

Trên nền tảng đó, Thành phố đang tiếp tục chuẩn bị các điều kiện cần thiết, từ đội ngũ, chương trình đến xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh, để từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.

*Hình thành hệ sinh thái sử dụng tiếng Anh trong nhà trường

Để đưa tiếng Anh trở thành một phần tự nhiên của đời sống học đường, Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Trần Đại Nghĩa chú trọng kiến tạo không gian để học sinh tiếp xúc, sử dụng ngôn ngữ này thường xuyên. Trong các tiết học tiếng Anh, học sinh và giáo viên tăng cường giao tiếp, thảo luận, thuyết trình, dự án, giải quyết vấn đề bằng tiếng Anh. Nhà trường từng bước triển khai mô hình liên môn, trong đó có các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp bằng tiếng Anh, nhằm đưa ngôn ngữ này ra ngoài phạm vi môn học, chuyển dần từ học tiếng Anh sang dùng tiếng Anh để học.

Không gian sử dụng tiếng Anh tiếp tục được mở rộng ra ngoài lớp học. Học sinh có thể tiếp xúc tiếng Anh qua bảng tin, sân khấu, góc đọc sách, trong hoạt động các câu lạc bộ cũng như trong quá trình thực hiện các sản phẩm, dự án học tập. Các hoạt động này hướng tới đưa tiếng Anh vào những tình huống thực tế để học sinh sử dụng ngôn ngữ một cách tự nhiên, tự tin. Bên cạnh đó, các hoạt động hội nhập quốc tế được nhà trường đẩy mạnh, tạo môi trường  để tiếng Anh trở thành công cụ nghiên cứu, giao tiếp liên văn hóa và hội nhập. Việc xây dựng môi trường tiếng Anh cũng được mở rộng đến gia đình khi nhà trường khuyến khích phụ huynh tạo cơ hội sử dụng tiếng Anh trong sinh hoạt và đồng hành cùng con trong các dự án học tập.

Từ các không gian được kiến tạo, học sinh của nhà trường ngày càng tự tin sử dụng tiếng Anh trong cả học thuật và giao tiếp. Cô Trần Thị Hồng Thuỷ, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Trần Đại Nghĩa chia sẻ, để tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, điều quan trọng không chỉ là tăng số tiết học mà còn phải là tăng thêm cơ hội để học sinh sử dụng tiếng Anh. Để từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, trước hết cần phải tạo điều kiện để học sinh có cơ hội sử dụng tiếng Anh thường xuyên, thay vì chỉ trong một số sự kiện hoặc hoạt động riêng lẻ. Môi trường sử dụng tiếng Anh cũng cần từng bước mở rộng, từ tổ Ngoại ngữ sang các môn học và hoạt động giáo dục khác. Đồng thời, nhà trường cũng phải tiếp tục nâng cao năng lực đội ngũ, phát triển học liệu và bảo đảm nguồn lực để các hoạt động trở thành một phần ổn định của môi trường giáo dục.

Hướng đến mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường, Trường Trung học phổ thông Marie Curie xác định đây là quá trình chuyển đổi đồng bộ về quản trị, đội ngũ, phương pháp dạy học, môi trường giáo dục và văn hóa sử dụng ngôn ngữ. Trong đó, đội ngũ được xác định là điều kiện then chốt. Hiện nay, 100% giáo viên tiếng Anh của trường có trình độ năng lực ngoại ngữ từ bậc 4 trở lên; giáo viên các bộ môn được khuyến khích từng bước nâng cao năng lực ngoại ngữ, tăng cường khai thác học liệu bằng tiếng Anh phục vụ chuyên môn.

Năm học 2025 - 2026, trường đã tổ chức nhiều tiết thao giảng, báo cáo chuyên đề bằng tiếng Anh ở các môn Hóa học, Sinh học, Lịch sử, Giáo dục thể chất...Trường xây dựng môi trường “English-active school - Trường học thực hành tiếng Anh”, tạo điều kiện để giáo viên, học sinh thường xuyên tiếp xúc và sử dụng tiếng Anh trong các hoạt động phù hợp. Tiếng Anh được lồng ghép trong hệ thống thông tin, biển bảng, website, fanpage của trường cũng như trong các hoạt động câu lạc bộ, trải nghiệm, STEM, nghiên cứu khoa học và các dự án học tập.

Việc mở rộng môi trường sử dụng tiếng Anh được thực hiện theo lộ trình, phù hợp với điều kiện thực tế. Mục tiêu không phải là yêu cầu học sinh sử dụng tiếng Anh ở mọi lúc, mọi nơi mà tạo cơ hội để các em sử dụng thường xuyên, phù hợp và có mục đích, từ đó hình thành sự tự tin, thói quen và năng lực sử dụng tiếng Anh trong học tập, giao tiếp. Nhà trường tiếp tục tập trung củng cố đội ngũ, phát triển học liệu, hoàn thiện môi trường, khai thác hạ tầng số và tạo nhiều cơ hội sử dụng tiếng Anh. Những kết quả tích cực mà học sinh đạt được qua các kỳ thi thời gian qua là nền tảng để nhà trường tiếp tục chuyển trọng tâm từ học tiếng Anh sang sử dụng tiếng Anh.

*Triển khai theo lộ trình

Cùng với Chương trình giáo dục phổ thông chung, thời gian qua, Thành phố Hồ Chí Minh đã chủ động triển khai đa dạng các chương trình dạy và học tiếng Anh trong trường phổ thông qua nhiều chương trình, đề án riêng. Đây là nền tảng quan trọng để triển khai chủ trương từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.

Năm 1998, Thành phố Hồ Chí Minh là địa phương đầu tiên trong cả nước triển khai thí điểm chương trình tiếng Anh tăng cường ở một số trường; sau đó, mô hình được từng bước nhân rộng ra toàn Thành phố. Đặc biệt, chương trình dạy và học các môn Toán, Khoa học và Tiếng Anh tích hợp Chương trình Anh và Việt Nam tại các trường công lập theo Đề án 5695, được triển khai từ năm 2014 đến nay đã đạt nhiều kết quả tích cực. Chương trình vừa trang bị kiến thức và kỹ năng ngoại ngữ, vừa góp phần hình thành tư duy, kỹ năng và thói quen sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai cho học sinh. Cùng với đó, các hoạt động dạy và học ngoại ngữ theo chương trình nhà trường cũng được triển khai đa dạng, mở rộng cơ hội tiếp cận tiếng Anh cho học sinh các bậc học, kể cả bậc mầm non.

Năm học 2025-2026, Thành phố có 67,4% trường mầm non, 25,75% cơ sở mầm non độc lập, tổ chức cho trẻ mẫu giáo làm quen tiếng Anh, với khoảng 206.800 trẻ tham gia (khoảng 50%). Ở bậc phổ thông, cùng với việc triển khai đồng bộ môn tiếng Anh theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, hơn 90% trường công lập tại Thành phố đã mở lớp tiếng Anh tăng cường hoặc chương trình song ngữ; nhiều trường dạy Toán, Khoa học bằng tiếng Anh. Mới đây, Thành phố cho phép thí điểm Chương trình giáo dục tích hợp tiếng Anh cho trẻ mẫu giáo tại các trường công lập đủ điều kiện, từ năm học 2026 - 2027, trên cơ sở đăng ký tự nguyện của cha mẹ trẻ.

Về đội ngũ, hơn 80% giáo viên tiếng Anh cấp tiểu học và trung học cơ sở của Thành phố đạt năng lực từ bậc 4 trở lên; hơn 50% giáo viên tiếng Anh cấp trung học phổ thông đạt bậc 5, bậc 6. Chuẩn bị các điều kiện để đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, Thành phố đã khảo sát năng lực tiếng Anh của hơn 45.700 giáo viên phổ thông công lập, làm cơ sở xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch, bố trí nhân sự.

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, đề án Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học của Thành phố tập trung vào việc kiến tạo hệ sinh thái ngôn ngữ toàn diện, nơi tiếng Anh hiện diện tự nhiên trong quản lý và học thuật. Dựa trên kiện thực tế, Thành phố xác lập 3 cấp độ hoàn thành, trong đó cấp độ nền tảng là hình thành môi trường tiếp xúc và sử dụng cơ bản; cấp độ tích hợp là sử dụng tiếng Anh một phần trong giảng dạy chuyên môn và giao tiếp thường xuyên; cao nhất là hình thành được hệ sinh thái song ngữ.

Hiện thực hoá các mục tiêu, thời gian tới, ngành Giáo dục và Đào tạo Thành phố sẽ tập trung phát triển đội ngũ; xây dựng chương trình và học liệu bằng tiếng Anh; đổi mới khảo thí theo hướng kiểm tra kiến thức sang đánh năng lực ngôn ngữ; thu hút và tối ưu hoá các nguồn lực.

Dự kiến, giai đoạn 2027 - 2030, Thành phố tập trung bồi dưỡng nguồn nhân lực nòng cốt; phấn đấu ít nhất 20% cơ sở giáo dục tổ chức dạy một số môn học bằng tiếng Anh. Giai đoạn 2031-2035, Thành phố sẽ chuẩn hoá 100% đội ngũ về năng lực tiếng Anh; thiết kế và hoàn thiện chương trình dạy học bằng tiếng Anh đặc thù cho mỗi môn tại mỗi cơ sở giáo dục. Giai đoạn 2036 – 2045 là giai đoạn Thành phố hiện đại hóa môi trường ngôn ngữ toàn diện, đội ngũ tự chủ bồi dưỡng thường xuyên, vận hành hệ sinh thái song ngữ bền vững.