Bà Lê Thị Hồng Vân, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam: Văn kiện Hà Nội sẽ là dấu ấn toàn cầu mới về di sản

Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực tại Hà Nội và Ninh Bình do Ủy ban quốc gia UNESCO Việt Nam, Bộ VH,TT&DL, UBND TP Hà Nội, UBND TP Ninh Bình phối hợp với Trung tâm di sản Thế giới, Văn phòng UNESCO Hà Nội tổ chức, diễn ra từ ngày 27/9 đến 01/10 tại Hà Nội và Ninh Bình.

Báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) đã có cuộc trao đổi với bà Lê Thị Hồng Vân, Cục trưởng Cục Ngoại vụ và Ngoại giao văn hóa, Bộ Ngoại giao, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam.

Cuộc trò chuyện mở ra những góc nhìn tầm vóc về "ngoại giao di sản", cũng như vị thế ngày càng cao của Việt Nam trên bản đồ văn hóa đa phương toàn cầu.

* Thưa bà, xin bà cho biết bối cảnh và ý nghĩa đặc biệt của việc Việt Nam đăng cai tổ chức Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực lần này? Điều này nói lên điều gì về vị thế của chúng ta?

- Việc Việt Nam đăng cai tổ chức Hội nghị châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực mang một ý nghĩa vô cùng đặc biệt và mang tính cột mốc. Sự kiện này diễn ra đúng vào thời điểm chúng ta kỷ niệm 50 năm quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và UNESCO (1976 - 2026), đồng thời hướng tới mốc 40 năm Việt Nam tham gia Công ước Di sản Thế giới (1987 - 2027) trên cương vị là Phó chủ tịch của Ủy ban Di sản Thế giới. Đặc biệt hơn nữa, sự kiện diễn ra ngay sau khi Đại hội đồng Liên Hợp Quốc vừa thông qua sáng kiến của Việt Nam về "Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì sự phát triển bền vững" (2027 - 2036).

Quyết định đề xuất Việt Nam đăng cai tổ chức sự kiện này xuất phát trực tiếp từ Trung tâm Di sản Thế giới. Lý do các bạn quốc tế chủ động lựa chọn Việt Nam mà không phải nơi nào khác là bởi chúng ta được cộng đồng quốc tế đánh giá là một "điểm sáng tiêu biểu", một hình mẫu điển hình trong việc hợp tác với UNESCO và các cơ quan tư vấn quốc tế như Hội đồng Quốc tế về Di tích và Địa điểm (ICOMOS), Trung tâm Quốc tế Nghiên cứu Bảo tồn và Phục hồi Di sản Văn hóa (ICCROM).

Sự kiện không chỉ là cơ hội để tôn vinh 50 năm đồng hành cùng UNESCO - từ giai đoạn tái thiết sau chiến tranh cho đến hội nhập toàn diện - mà còn cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các Nghị quyết, Chiến lược then chốt của Bộ Chính trị (như Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam; Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 19/5/2026 về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/08/2026 định hướng phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới).

Đăng cai hội nghị này chính là bước triển khai hiệu quả chủ trương, chính sách về ngoại giao văn hóa và ngoại giao di sản, nâng tầm nguồn lực văn hóa thành động lực phát triển trực tiếp, khẳng định vai trò chủ động và trách nhiệm của Việt Nam trong việc tham gia định hình các chính sách văn hóa ở tầm vóc toàn cầu.

* Một trong những điểm nhấn quan trọng tại hội nghị lần này chính là "Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực" dự kiến sẽ ra mắt. Xin bà cho biết văn kiện này sẽ đóng góp như thế nào vào nhận thức chung của thế giới về di sản?

- Bối cảnh hiện nay đặt ra rất nhiều thách thức mới. Công ước Di sản Thế giới sau gần 55 năm tồn tại đang đứng trước những áp lực khốc liệt từ đô thị hóa, biến đổi khí hậu, thiên tai và nhu cầu phát triển kinh tế. Yêu cầu đặt ra là phải cập nhật nhận thức và phương pháp bảo tồn, đặc biệt là khái niệm về "tính xác thực". Lịch sử đã từng ghi nhận Hiến chương Venice (1964), Văn kiện Nara (1994), Văn kiện Nairobi (2025), và giờ đây, thế giới hướng về "Văn kiện Hà Nội".

Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực dự kiến được thông qua tại hội nghị sẽ tổng hợp toàn bộ kinh nghiệm, góc nhìn của các quốc gia châu Á - Thái Bình Dương, đặc biệt là kinh nghiệm thực tiễn của Việt Nam trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản thế giới, thông qua điển hình tiêu biểu là Khu Trung tâm Hoàng Thành Thăng Long. Từ đó, đưa ra hướng dẫn thực tiễn để các quốc gia tham khảo trong nhận diện di sản, xây dựng Danh sách Đề cử dự kiến, lập Hồ sơ đề cử, cũng như bảo tồn, quản lý và giám sát các di sản.

Mục tiêu rộng hơn là thúc đẩy việc đánh giá tính xác thực theo hướng nhất quán, bao trùm và dựa trên minh chứng trong những bối cảnh văn hóa khác nhau, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về Giá trị nổi bật toàn cầu, tính toàn vẹn, cơ chế bảo vệ và quản lý hiệu quả. Những kết quả này sẽ đóng góp vào nỗ lực xây dựng một Danh sách Di sản Thế giới có tính đại diện, cân bằng và đáng tin cậy hơn.

Thực tiễn từ Hoàng thành Thăng Long và Quần thể danh thắng Tràng An sẽ trở thành những minh chứng sinh động trong Văn kiện Hà Nội, đóng vai trò như một tài liệu tham chiếu chuẩn mực cho toàn thế giới trong nhiều thập niên tới. Văn kiện Hà Nội sẽ là dấu ấn toàn cầu mới về bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

* Hội nghị quy tụ rất nhiều tên tuổi hàng đầu thế giới trong lĩnh vực bảo tồn di sản. Bà có thể chia sẻ cụ thể hơn về thành phần tham dự?

- Đây thực sự là một diễn đàn đối thoại chính sách cấp cao và quy mô hàng đầu khu vực. Về phía quốc tế, hội nghị có sự tham dự của Giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới, Chủ tịch Ủy ban Di sản Thế giới lần thứ 49, Đại sứ đại diện các quốc gia thành viên Ủy ban Di sản Thế giới, lãnh đạo cơ quan quản lý di sản các nước Châu Á - Thái Bình Dương, các chuyên gia đầu ngành từ UNESCO, ICOMOS, ICCROM. Về phía Việt Nam, sự kiện có sự tham gia của lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương, thành phố Hà Nội, tỉnh Ninh Bình, Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, các viện nghiên cứu, ban quản lý di sản và cộng đồng của Việt Nam.

* Việc đăng cai một sự kiện mang tầm vóc quốc tế như thế này đem lại những lợi ích thiết thực gì cho Việt Nam trong công tác bảo tồn di sản và phát triển kinh tế - xã hội, thưa bà?

- Những giá trị mà hội nghị mang lại là vô cùng to lớn và đa chiều. Thứ nhất, nâng tầm uy tín và "sức mạnh mềm" quốc gia. Hội nghị khẳng định năng lực khởi xướng, tham gia định hình các thể chế đa phương của Việt Nam. Việc chúng ta chủ trì xây dựng Văn kiện Hà Nội chứng minh Việt Nam không chỉ thực thi tốt các quy định quốc tế mà còn đủ tầm vóc đóng góp tri thức cho cộng đồng toàn cầu.

Thứ hai, tranh thủ sự hỗ trợ chuyên môn cho các hồ sơ di sản. Đây là cơ hội vàng để chúng ta tham vấn trực tiếp các chuyên gia hàng đầu thế giới, tranh thủ sự ủng hộ quốc tế cho dự án phục dựng Điện Kính Thiên, cũng như các hồ sơ đề cử Di sản Thế giới mà Việt Nam đang tích cực hoàn thiện như Quần thể di tích Óc Eo - Ba Thê, Cổ Loa, Địa đạo Củ Chi, Hang Con Moong hoặc khu vực Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc.

Thứ ba, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Việc tổ chức sự kiện tại Hà Nội và Ninh Bình giúp định vị Việt Nam là điểm đến hàng đầu của các sáng kiến văn hóa và đối thoại đa phương. Sự kiện thu hút nguồn lực du lịch chất lượng cao, thúc đẩy ngành kinh tế xanh, tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng di sản, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế chung của đất nước.

Có thể nói, di sản chính là những giá trị cốt lõi được trao truyền cho thế hệ tương lai, giúp bảo tồn nền tảng căn cốt nhất của dân tộc, truyền thống và văn hóa, đồng thời đóng góp trực tiếp vào phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao sức mạnh mềm của Việt Nam!

* Xin trân trọng cảm ơn bà!