Karate và lần thứ 6 lịch sử cho Thể thao Việt Nam

Chiều 22/9, tại Toyohashi Gymnasium, ba cô gái Nguyễn Ngọc Trâm, Bùi Ngọc Nhi, Hoàng Thị Thu Uyên cúi đầu sau bài quyền cuối cùng, rồi bật khóc. Tấm HCV kata đồng đội nữ trước Iran là chiến tích mở hàng cho cả đoàn thể thao Việt Nam (TTVN) tại ASIAD 20, nhưng với riêng karate, đó còn là một cột mốc lặng lẽ hơn: HCV thứ 6 mà môn võ này mang về qua các kỳ Đại hội, và là lần đầu tiên một đội tuyển Việt Nam bảo vệ thành công ngôi vô địch ở cùng một nội dung tại hai kỳ ASIAD liên tiếp.

Trên thực tế, "mỏ vàng" này  cũng đã có những gián đoạn. Karate Việt Nam có 2 HCV tại ASIAD 14-2002, 1 HCV ở ASIAD 15-2006, 1 HCV ở ASIAD 16-2010, nhưng lại không có vàng ở ASIAD 17 (Incheon 2014) và nhất là kỳ Đại hội ASIAD 18 (Jakarta-Palembang 2018), nơi Việt Nam đoạt nhiều HCV nhất (5 chiếc),  trước khi trở lại với HCV ASIAD 19-2023 và nối tiếp ở ASIAD 20-2026.

Khoảng trống ấy là vết thương có thật, hai kỳ Đại hội liên tiếp không một HCV nào. Thực tế là phần lớn các môn mạnh của TTVN đã đối diện với điều này, không thể duy trì được trạng thái đỉnh cao bất kể vẫn có thành tích tại SEA Games. Nhưng điều đáng nói là karate đã tự "chữa lành" bằng đúng công thức mà nhiều môn khác của TTVN vẫn loay hoay tìm kiếm: kế thừa có tổ chức ở nội dung đồng đội.

Kata đồng đội không phải phép cộng của ba cá nhân xuất sắc. Ba võ sĩ phải hòa vào nhau thành một chỉnh thể, đồng nhất từ nhịp thở đến ánh mắt. Một sai lệch nhỏ cũng đủ phá vỡ tổng thể. Chính đặc thù khắc nghiệt ấy, nghịch lý thay, lại là thứ buộc bộ môn phải xây dựng một cơ chế chuyển giao bài bản: người cũ ở lại đủ lâu để làm điểm tựa, người mới được đẩy vào cọ xát đủ sớm để không bỡ ngỡ.

Nhưng câu chuyện không dừng ở tấm HCV. Karate là môn thế mạnh của Đông Nam Á, Malaysia đã có tới 8 tấm HCV ASIAD trong lịch sử, Thái Lan cũng nhiều lần đứng trên bục cao nhất châu lục. Việt Nam, như đã đề cập, ở vị thế nhóm đầu khu vực và là liên tục có HCV ở ASIAD hay các giải vô địch châu lục, thậm chí là thế giới.

Nhưng khi nhìn ra "đại dương" Olympic, bức tranh đổi màu hoàn toàn. Karate mới chỉ đúng một lần góp mặt ở Olympic, là Tokyo 2020. Cả 8 tấm HCV năm đó thuộc về 8 quốc gia khác nhau (kể cả nước chủ nhà Nhật Bản cũng chỉ có 1 HCV). Nhưng không một đại diện Đông Nam Á nào chạm được huy chương, chưa nói đến chuyện tranh ngôi cao nhất. Đó là một thống kê có thể gây sốc.

Vì thế, nếu nhìn ở dài hạn, tấm HCV ASIAD, dù quý giá, vẫn là chiến thắng trong một "vạch xuất phát". Nó chưa chứng minh được năng lực cạnh tranh ở đấu trường có tính đại diện toàn cầu cao nhất. Cái bẫy dễ mắc phải là lấy thành tích khu vực làm thước đo cho đẳng cấp thế giới, trong khi ranh giới giữa hai không gian ấy đang ngày một xa.