Nghị quyết 68-NQ/TW: Khởi nghiệp xanh mở đường cho nông sản Việt nâng giá trị

Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 – năm 2026, với chủ đề: Con đường phát triển bền vững, do Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp BSA, Hiệp hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao, phối hợp cùng các đơn vị đồng hành tổ chức đang diễn ra sôi nổi trên toàn quốc. 

Tại khu vực TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh, thành phía Nam, nhiều dự án không dừng ở câu chuyện tận dụng nông sản bản địa mà đang đi xa hơn thông qua việc các doanh nông trẻ đã biến phụ phẩm thành nguyên liệu, đưa công nghệ vào sản xuất, phát triển sản phẩm có khả năng thương mại hóa và tạo thêm sinh kế cho cộng đồng.

Hướng đến phát triển kinh tế tuần hoàn

Trao đổi với phóng viên TTXVN, chị Nguyễn Thị Bảo Hồng, tỉnh Đồng Nai cho biết, mang đến cuộc thi năm nay dự án "Trồng nấm rơm thuần tự nhiên theo hướng tuần hoàn", dựa trên xây dựng mô hình trồng nấm rơm theo hướng tuần hoàn, sau đó tận dụng bã rơm để nuôi trùn quế, tạo phân hữu cơ và sinh khối phục vụ rau màu. Phần tàn dư thực vật tiếp tục được ủ và trả lại đất, cũng là cách một nguồn nguyên liệu có giá trị thấp được đưa qua nhiều công đoạn để tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một đơn vị tài nguyên.

Còn đại diện nhóm dự án "Áo giáp hạt giống" đến từ thành phố Cần Thơ cho hay, một hướng tiếp cận khác là từ rơm rạ và bã cà phê được sử dụng cùng nấm Trichoderma và keo hữu cơ lên men để tạo lớp bao quanh hạt giống. Sản phẩm hướng đến việc bảo vệ hạt trong quá trình bảo quản, hỗ trợ cây phát triển sau khi gieo và mở ra khả năng ứng dụng trong trồng rừng, phục hồi rừng và nông nghiệp.

Ở dự án Chả cá rô phi nước lợ Hòa Đê, câu chuyện thích ứng với biến đổi khí hậu được gắn với sinh kế của người dân vùng lúa – tôm, bằng việc cá rô phi được chế biến thành sản phẩm chả cá thay vì bán nguyên liệu thô. Tiếp theo phụ phẩm được xử lý thành dịch đạm phục vụ cây trồng.

Không chỉ tận dựng phế phẩm từ tài nguyên bản địa, các doanh nông trẻ còn thể hiện yếu tố xã hội ngày càng rõ trong mô hình kinh doanh và dự án khởi nghiệp. Đơn cử, dự án Handmade với NaNi sử dụng nguồn vải deadstock để tạo ra các sản phẩm thời trang, phụ kiện và quà tặng doanh nghiệp. Dự án này còn tổ chức sản xuất theo hướng tạo sinh kế cho phụ nữ nội trợ, người khuyết tật và những lao động yếu thế tại địa phương.

Trong khi đó, dự án Hàng thủ công mỹ nghệ dừa gia dụng tận dụng thân dừa già sau tái canh để làm đồ gia dụng. Mặt khác, dự án liên kết gia công với các hộ gia đình làng nghề, tạo thêm thu nhập cho phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn và người khuyết tật nông thôn.

Đặc biệt, có nhiều dự án đi thẳng vào bài toán rác thải như định hướng xây dựng hạ tầng xử lý chất thải sinh học theo mô hình tuần hoàn, với mục tiêu xử lý rác mà không đốt, không chôn lấp, sau đó tạo ra nhiều dòng sản phẩm như mùn hữu cơ, nhiên liệu rắn thu hồi, hạt nhựa tái chế và chế phẩm vi sinh. Hay phát triển đa dạng nguyên liệu mới: vật liệu cách nhiệt sinh học từ thân sen; vật liệu da sinh học từ vỏ xoài; vật liệu và sản phẩm gia dụng từ trấu;…

Bà Trần Lan Anh – Co-founder/Strategic Advisor GreenHubAsia, Thành viên Ban giám khảo chia sẻ, với sự kiên trì và tinh thần dám làm thì các doanh nông trẻ chấp nhận khởi nghiệp với những dự án phát triển theo mô hình kinh tế tuần hoàn, hướng đến một mô hình doanh nghiệp không chỉ tạo ra lợi nhuận mà còn tạo ra những tác động về mặt xã hội. Tuy xuất phát từ đa dạng nền tảng khởi nghiệp khác nhau, nhưng hầu hết doanh nông trẻ đều cho thấy một thông điệp: "Tôi yêu sản phẩm của tôi và tôi muốn tạo ra một sản phẩm từ nó".

Đưa công nghệ vào khởi nghiệp xanh

Các vòng thi ở những khu vực khác của Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 – năm 2026 cũng cho thấy, ngày càng nhiều dự án không bán nguyên liệu ở dạng thô, mà chế biến sâu để nâng giá trị, hướng đến khởi nghiệp xanh. Tiêu biểu là dự án Nông nghiệp tái sinh – Nâng tầm giá trị hạt gạo Việt, tỉnh Đồng Tháp, bắt đầu từ một bài toán rất cụ thể của vùng sản xuất lúa, rơm rạ sau thu hoạch, phân bò và sức ép lên đất canh tác. Dự án thiết kế chuỗi rơm rạ, phân bò thành phân hữu cơ vi sinh, đưa trở lại đồng ruộng để sản xuất lúa, sau đó tiếp tục chế biến hạt gạo thành cơm ăn liền. Công nghệ tiệt trùng Retort được tính đến để kéo dài thời gian bảo quản sản phẩm ở nhiệt độ thường.

Trong khi đó, dự án Thốt Nốt tươi đóng lon, tỉnh An Giang, lựa chọn một đặc sản gắn với đời sống của đồng bào Khmer để phát triển thành sản phẩm chế biến sâu. Cây thốt nốt thay vì chủ yếu được khai thác ở dạng nguyên liệu truyền thống, sẽ được đưa vào quy trình chế biến và đóng lon để tiếp cận thị trường đô thị, hệ thống F&B và những kênh phân phối hiện đại.

Hay dự án Cốt lẩu mắm VK lấy mắm cá linh An Giang và mắm cá phi Cà Mau làm nguyên liệu để tạo ra dạng cốt mắm cô đặc, rút ngắn thời gian chế biến món ăn đặc trưng Nam Bộ. Dự án Chả tôm Ngọc Tiền đặt mục tiêu nâng giá trị con tôm sông thông qua chế biến sâu, bằng việc không dừng ở phần thịt tôm làm chả, phụ phẩm đầu và vỏ tôm tiếp tục được đưa vào chuỗi xử lý để tạo nước mắm tôm và phân bón hữu cơ.

Lan tỏa từ những dự án Khởi nghiệp Xanh là công nghệ xuất hiện nhiều hơn trong những bài toán rất đời thường. Điển hình, công nghệ AI được sử dụng trong việc nhận diện dấu hiệu bệnh trên cây sầu riêng từ hình ảnh, kết hợp dữ liệu về vườn và nhật ký nông vụ để đưa ra khuyến nghị; ứng dụng trên Google Play và ghi nhận những giao dịch thanh toán đầu tiên, đồng thời triển khai thử nghiệm với đại lý vật tư nông nghiệp và hợp tác xã;… Đó là sự khác biệt quan trọng trong quá trình thương mại hóa, bởi một sản phẩm xanh không chỉ cần câu chuyện tốt về môi trường. Sản phẩm xanh phải trả lời được những câu hỏi về chất lượng, giá thành, độ ổn định, tiêu chuẩn, khả năng sản xuất và khách hàng nào sẵn sàng trả tiền cho sản phẩm đó.

Ghi nhận ý kiến một số chuyên gia nhận định, sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân (Nghị quyết số 68-NQ/TW), khu vực này đã có những chuyển biến rõ nét. Trong đó, tinh thần khởi nghiệp và khát vọng kinh doanh lan tỏa mạnh mẽ, trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng.

Trước bối cảnh này, Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh vừa cho thấy sức hút cộng đồng khởi nghiệp, doanh nông trẻ tham gia, vừa là "cánh tay nối dài" bám sát tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW và góp phần hiện thực hóa những mục tiêu của Nghị quyết này. Đó là thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển theo đúng mục tiêu, định hướng của Nghị quyết; tăng cường, củng cố niềm tin của doanh nghiệp, doanh nhân và toàn xã hội đối với phát triển kinh tế tư nhân.

Còn theo Vũ Kim Anh - Phó Giám đốc Trung tâm BSA, phụ trách chương trình Khởi nghiệp Xanh đánh giá, qua các vòng bán kết, Hội đồng Ban giám khảo đánh giá cao nhiều dự án ở miền núi, miền biển khi biết tận dụng tài nguyên bản địa, phụ phẩm nông nghiệp, ngư nghiệp để tạo ra sản phẩm có tính ứng dụng và khả năng thương mại hóa. Một số dự án đồng thời quan tâm đến bảo vệ môi trường và tạo cơ hội cho các nhóm yếu thế như trẻ em, người khuyết tật, phụ nữ nông thôn.

Bà Anh nhấn mạnh, những tín hiệu này, thể hiện tư duy của người khởi nghiệp đang thay đổi, từ việc tìm một sản phẩm để bán sang tìm một vấn đề của cộng đồng để giải quyết bằng một mô hình kinh doanh có khả năng tồn tại. Người khởi nghiệp đang bắt đầu từ một vấn đề cụ thể của cộng đồng rồi tìm mô hình kinh doanh để giải quyết và đưa phụ phẩm thực sự bước vào một chuỗi giá trị mới, nhưng muốn có chỗ đứng trên thị trường thì cần chứng minh bằng chất lượng, tiêu chuẩn, giá bán, khả năng sản xuất ổn định…

Trong những mùa trước, từ Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh có không ít dự án của doanh nông trẻ đã trưởng thành thành những doanh nghiệp có chỗ đứng trên thị trường, trở thành doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao do người tiêu dùng bình chọn, doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao – Chuẩn hội nhập. Song song đó, cộng đồng doanh nghiệp không ngừng tiếp nối đưa sản phẩm nông nghiệp, đặc sản địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.