Vì một Việt Nam khỏe: Đẩy mạnh mô hình thể dục thể thao cho người cao tuổi

Việt Nam đang bước nhanh vào quá trình già hóa dân số, đặt ra yêu cầu không chỉ kéo dài tuổi thọ mà còn kéo dài số năm sống khỏe mạnh. Trong bối cảnh đó, thể dục thể thao cần được xem là giải pháp phòng bệnh, duy trì khả năng vận động và giúp người cao tuổi sống chủ động, độc lập hơn.

Thể thao là một phần của chiến lược sống khỏe

Già hóa dân số đang tạo ra những yêu cầu mới đối với công tác chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam. Mục tiêu không còn đơn thuần là giúp người dân sống lâu hơn mà phải hướng tới một cuộc sống khỏe mạnh, độc lập và có chất lượng trong những năm tháng tuổi già.

Tinh thần này được thể hiện rõ trong Nghị quyết 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 tuổi thọ trung bình đạt 75,5 tuổi, trong đó số năm sống khỏe mạnh tối thiểu 68 năm; đồng thời tỷ lệ người dân thường xuyên tham gia hoạt động thể chất tăng thêm 10%.

Trong mục tiêu đó, thể dục thể thao có vai trò đặc biệt đối với người cao tuổi. Duy trì vận động phù hợp giúp người cao tuổi bảo vệ sức mạnh cơ bắp, khả năng thăng bằng, sức bền và khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày. Quan trọng hơn, tập luyện thường xuyên góp phần hình thành lối sống chủ động, qua đó hỗ trợ mục tiêu phòng bệnh thay vì chỉ tập trung điều trị khi bệnh đã xuất hiện.

Việt Nam đã có nền tảng chính sách và phong trào để phát triển theo hướng này. Quyết định 1189/QĐ-TTg ngày 15/10/2024 phê duyệt Chiến lược phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; trong khi Quyết định 383/QĐ-TTg ngày 21/2/2025 phê duyệt Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045.

Theo Cục Thể dục thể thao Việt Nam, cả nước đã có trên 37.000 câu lạc bộ thể dục thể thao của người cao tuổi. Đây là nền tảng xã hội quan trọng để tiếp tục nâng chất lượng phong trào, thay vì phải bắt đầu lại từ đầu.

Từ "có chỗ tập" đến "tập đúng, tập phù hợp"

Trong bộ công cụ thúc đẩy hoạt động thể chất cho người cao tuổi, tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhấn mạnh việc xây dựng chương trình phù hợp với năng lực, nhu cầu, sở thích và tình trạng sức khỏe của từng nhóm đối tượng. Điều này đồng nghĩa với việc không thể áp dụng một bài tập chung cho tất cả người cao tuổi.

Mô hình tập luyện cũng cần chuyển từ việc chỉ chú trọng đi bộ hoặc dưỡng sinh sang kết hợp nhiều thành phần: Sức bền, sức mạnh, thăng bằng và độ linh hoạt. Trong đó, sức mạnh và thăng bằng cần được quan tâm hơn bởi đây là những yếu tố gắn trực tiếp với khả năng đứng lên, đi lại, leo cầu thang và phòng ngừa té ngã.

Kinh nghiệm Nhật Bản cho thấy người cao tuổi được khuyến khích tăng cường hoạt động thể chất theo khả năng, đồng thời kết hợp các bài tập sức mạnh, thăng bằng và linh hoạt. Hướng dẫn hoạt động thể chất năm 2023 của Nhật Bản khuyến nghị người cao tuổi thực hiện các bài tập sức mạnh 2-3 ngày mỗi tuần và hoạt động đa thành phần về sức mạnh, thăng bằng, linh hoạt ít nhất 3 ngày mỗi tuần.

Đây là hướng Việt Nam có thể tham khảo khi nâng cấp mạng lưới câu lạc bộ hiện nay. Công viên, nhà văn hóa, sân thể thao và không gian công cộng có thể trở thành những "điểm vận động" dành cho người cao tuổi, với các nhóm đi bộ, dưỡng sinh, bóng chuyền hơi, cầu lông, tập sức mạnh và thăng bằng. Quan trọng là người tập được hướng dẫn đúng kỹ thuật và lựa chọn cường độ phù hợp.

Kết nối thể thao với y tế và công nghệ

Để phong trào phát triển bền vững, thể dục thể thao cho người cao tuổi cần được kết nối chặt chẽ hơn với y tế cơ sở và công nghệ. Cách tiếp cận này phù hợp với định hướng chuyển mạnh từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh của Nghị quyết 72-NQ/TW. Đồng thời, nó tạo sự liên kết giữa Chiến lược phát triển thể dục, thể thao và Chiến lược quốc gia về người cao tuổi.

Các câu lạc bộ cũng cần được đánh giá bằng những tiêu chí thực chất hơn. Không chỉ là có bao nhiêu người tham gia, mà còn cần theo dõi tỷ lệ duy trì tập luyện, khả năng vận động, sức mạnh, thăng bằng, nguy cơ té ngã và mức độ độc lập trong sinh hoạt.

Công nghệ có thể hỗ trợ quá trình này. Định hướng xây dựng nền tảng "Vì một Việt Nam khỏe mạnh" của ngành thể dục thể thao mở ra khả năng cung cấp bài tập theo nhóm tuổi, hướng dẫn trực tuyến và theo dõi quá trình vận động. Nếu được kết nối phù hợp với hệ thống thể thao cơ sở, đây có thể trở thành công cụ giúp đưa hoạt động thể chất đến gần người dân hơn. Việc phát huy hơn 37.000 câu lạc bộ hiện có, kết hợp với trạm y tế, thiết chế văn hóa - thể thao và nền tảng số, có thể tạo thành mạng lưới vận động rộng khắp. Khi đó, thể dục thể thao trở thành một phần của hệ thống phòng bệnh, góp phần thực hiện mục tiêu một Việt Nam khỏe mạnh, trong đó người cao tuổi được sống lâu hơn và sống khỏe hơn.