Tạo sức sống mới cho các giá trị văn hóa

Thời gian qua, nhiều địa phương triển khai các hoạt động bảo tồn lễ hội, phát huy nghệ thuật truyền thống, đổi mới giáo dục văn hóa nghệ thuật, mở rộng không gian sáng tạo, góp phần đưa văn hóa đến gần hơn với công chúng, phù hợp với định hướng của Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị. 

Bằng việc liên tục hiện diện trong đời sống đương đại, những giá trị văn hóa truyền thống đã và đang ngày càng được phát huy.

Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa gắn với đời sống đương đại

Ngày 19/9, Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tổ chức Ngày Sân khấu Việt Nam lần thứ XVII năm 2026 và Giỗ tổ ngành Sân khấu dân tộc tại Hà Nội. Đây là dịp để các nghệ sĩ tri ân tiền nhân, công chúng và khẳng định trách nhiệm trong việc gìn giữ, phát huy tinh hoa nghệ thuật sân khấu dân tộc.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, tọa đàm "Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang - 50 năm hình thành và phát triển" diễn ra ngày 17/9 đã nhìn lại hành trình của một thiết chế nghệ thuật gắn bó với đời sống văn hóa thành phố, đồng thời bàn giải pháp cho chặng đường tiếp theo.

Ra đời năm 1976, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang đã trở thành nơi hội tụ nhiều thế hệ nghệ sĩ, tác giả, đạo diễn, nhạc công, góp phần bảo tồn, truyền nối và phát huy nghệ thuật cải lương Nam Bộ. Nghệ sĩ Nhân dân Trịnh Kim Chi, Chủ tịch Hội Sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, để tiếp tục hành trình ấy, vấn đề quan trọng là xây dựng đội ngũ kế thừa, truyền nghề và tạo điều kiện để nghệ sĩ trẻ hình thành niềm đam mê, ý thức cống hiến, trách nhiệm với nghề. Cải lương cũng cần đổi mới cách tiếp cận công chúng, giữ nét truyền thống nhưng có những đổi mới về cách dàn dựng và tư duy sáng tạo.

Bà Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh, ngành văn hóa Thành phố định hướng bảo tồn phải gắn với sáng tạo và đổi mới; giữ vững bản sắc, cái gốc của cải lương Nam Bộ, đồng thời tìm tòi phương thức biểu đạt, ngôn ngữ dàn dựng và đề tài phù hợp với công chúng đương đại, nhất là thế hệ trẻ. Cùng với đó là đào tạo nguồn nhân lực, số hóa tư liệu, hiện đại hóa quản trị, xây dựng sản phẩm nghệ thuật chất lượng cao và mở rộng quảng bá, giao lưu quốc tế.

Đổi mới cách giáo dục và tiếp cận văn hóa trong thời đại số

Sự phát triển nhanh của công nghệ số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đang thay đổi cách sáng tạo, sản xuất và thụ hưởng các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật, đặt ra yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực. Tại Hội thảo khoa học "Giáo dục văn hóa nghệ thuật trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa" ngày 18/9 tại Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh, các nhà khoa học, nhà quản lý cho rằng giáo dục văn hóa nghệ thuật không chỉ đào tạo người làm nghề mà cần hình thành nguồn nhân lực sáng tạo có khả năng làm chủ công nghệ, hiểu thị trường, quản trị sản phẩm và thích ứng với môi trường số.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, người học ngoài kiến thức chuyên môn cần có năng lực sử dụng công nghệ, làm việc với dữ liệu, quản trị dự án, phân phối nội dung số, nhận thức về sở hữu trí tuệ và hợp tác liên ngành. Trong khi đó, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Thủy (Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh) nhấn mạnh, công nghệ cần được xem là phương tiện mở rộng năng lực sáng tạo, nhưng phải đặt dưới sự giám sát của con người. Người học thành thạo AI nhưng thiếu nền tảng văn hóa, cảm thụ thẩm mỹ, tư duy phản biện và trách nhiệm xã hội sẽ khó tạo ra các sản phẩm có chiều sâu.

Các tham luận cũng đề cập yêu cầu tăng cường liên kết nhà trường với doanh nghiệp, thị trường số và các thiết chế văn hóa; đồng thời chú trọng hình thành công chúng cho công nghiệp văn hóa. Điểm chung là đặt con người ở trung tâm quá trình chuyển đổi, kết nối nhà trường, công nghệ, doanh nghiệp, thiết chế văn hóa và công chúng.

Nhằm giới thiệu lịch sử, văn hóa và thành tựu phát triển của vùng đất Kinh Bắc, ngày 16/9, Thư viện Bắc Ninh tổ chức trưng bày tư liệu "Bắc Ninh - Hội tụ truyền thống, kiến tạo tương lai". Không gian trưng bày hơn 121 bản tư liệu, hình ảnh về vùng đất Kinh Bắc, 114 bản sách, tư liệu về lịch sử dựng nước, giữ nước và gần 100 hình ảnh, tư liệu về thành tựu đổi mới, phát triển kinh tế - xã hội, giáo dục, y tế, văn hóa, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số của Bắc Ninh.

Thông qua tư liệu, hình ảnh và mô hình, trưng bày tạo mạch kết nối giữa truyền thống văn hóa, lịch sử với thành tựu và khát vọng phát triển, góp phần giáo dục truyền thống, bồi đắp niềm tự hào và nâng cao ý thức gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa, lịch sử, nhất là trong thế hệ trẻ.

Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Ngày 14/9, Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) có thư ngỏ gửi các đơn vị, tổ chức, doanh nghiệp và nghệ sĩ, nhà sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật về việc hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11/2026.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị thống nhất chọn ngày 24/11 hằng năm là "Ngày Văn hóa Việt Nam". Đây là dịp khẳng định vị trí, vai trò của văn hóa trong xây dựng và phát triển đất nước, đồng thời tạo không gian để nhân dân tham gia, sáng tạo và thụ hưởng các giá trị văn hóa. Ngày Văn hóa Việt Nam hướng tới trở thành dịp để đông đảo nhân dân tham gia và thụ hưởng văn hóa, góp phần lan tỏa những giá trị tốt đẹp, bồi đắp niềm tự hào và tình yêu đối với văn hóa Việt Nam.

Để chuẩn bị cho lần đầu tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam, Cục Nghệ thuật biểu diễn đề nghị các địa phương, đơn vị, nhà hát, đoàn nghệ thuật, tổ chức, doanh nghiệp và nghệ sĩ chủ động xây dựng các chương trình, hoạt động nghệ thuật thiết thực, chất lượng, hấp dẫn, phục vụ đông đảo nhân dân.

Bên cạnh các chương trình chính luận, truyền thống, các đơn vị được khuyến khích xây dựng chương trình có tính giải trí nhưng giàu chiều sâu văn hóa, giá trị thẩm mỹ và thông điệp tích cực, phù hợp nhu cầu thưởng thức của công chúng đương đại. Hình thức thể hiện cần sinh động, sáng tạo, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa nghệ thuật với công nghệ trình diễn, quan tâm đến khán giả trẻ nhưng không xa rời những giá trị văn hóa Việt Nam.

Các hoạt động có thể tổ chức tại nhà hát, không gian công cộng, trường học, khu công nghiệp, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo; tăng cường chương trình miễn phí phục vụ cộng đồng và các nhóm công chúng đặc thù. Đồng thời, các chương trình cần kết hợp biểu diễn trực tiếp với truyền hình, phát thanh và nền tảng số để phát huy nghệ thuật dân gian, truyền thống và khuyến khích sáng tạo mới mang bản sắc Việt Nam.

Khi lễ hội tiếp tục được duy trì, nghệ thuật truyền thống tìm được cách tiếp cận công chúng mới và giáo dục văn hóa bắt nhịp với công nghệ, những giá trị văn hóa không chỉ được gìn giữ mà còn được làm giàu trong đời sống đương đại. Đó cũng là cách tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW được cụ thể hóa, để văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực cho sự phát triển bền vững.