Lan tỏa giá trị văn hóa Việt qua tiếng trống truyền thống

Từ ngày 14 đến 20/9, tại Hậu viên nhà Thái Học, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức chương trình “Nhất trống - Một tiếng trống - Ngàn năm văn hiến”.

Chương trình là một trong những hoạt động trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026, hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám - trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam (1076-2026).

Phát biểu tại sự kiện, ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám nhấn mạnh ý nghĩa của việc đưa nghệ thuật làm và trình diễn trống từ nhiều vùng miền về hội tụ tại không gian di sản. Theo ông, mỗi chiếc trống không chỉ gắn với kỹ nghệ của người thợ mà còn lưu giữ ký ức cộng đồng, tri thức nghề và những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Sự hội tụ của các nghệ nhân tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám qua đó góp phần kết nối và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống đương đại.

Thông qua các hoạt động trưng bày, trình diễn và trải nghiệm, chương trình giới thiệu tới công chúng những giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật và kỹ thuật chế tác trống truyền thống; đồng thời tôn vinh các nghệ nhân, làng nghề và cộng đồng đang gìn giữ, trao truyền những tri thức, kỹ năng và thực hành văn hóa gắn với trống trong đời sống đương đại.

Theo Ban ổ chức, trong đời sống văn hóa Việt Nam, trống không chỉ là một nhạc cụ mà còn gắn bó với tín ngưỡng, lễ hội, giáo dục và sinh hoạt cộng đồng. Tiếng trống xuất hiện trong nhiều không gian văn hóa khác nhau từ lễ hội làng, nghi lễ tín ngưỡng đến trường học và các hoạt động cộng đồng, góp phần tạo nhịp điệu, kết nối con người và thể hiện sức sống của cộng đồng. Điểm nhấn của chương trình là trưng bày chuyên đề “Nhất trống - Một tiếng trống - Ngàn năm văn hiến”, giới thiệu các hiện vật, tư liệu, hình ảnh, sản phẩm và công cụ chế tác, qua đó giúp công chúng tìm hiểu về lịch sử, giá trị văn hóa, nghệ thuật và kỹ thuật làm trống truyền thống.

Không gian trưng bày giới thiệu một số làng nghề, vùng văn hóa tiêu biểu như làng trống Đọi Tam (Ninh Bình), làng trống Lâm Yên (Quảng Nam), làng trống Bình An (Long An) cùng không gian văn hóa trống Tây Nguyên và một số địa phương có truyền thống chế tác, sử dụng trống. Không chỉ giới thiệu những sản phẩm hoàn thiện, chương trình còn tập trung làm rõ câu chuyện phía sau mỗi chiếc trống từ nguyên liệu, kỹ thuật chế tác đến kinh nghiệm nghề và những tri thức được các thế hệ nghệ nhân lưu giữ, trao truyền.

Trong khuôn khổ chương trình, các nghệ nhân đến từ những làng nghề truyền thống trực tiếp trình diễn một số công đoạn chế tác trống như lựa chọn nguyên liệu, tạo tang trống, xử lý, căng mặt trống và hoàn thiện sản phẩm. Công chúng có dịp giao lưu, tìm hiểu kỹ thuật, kinh nghiệm nghề cũng như những câu chuyện về quá trình giữ nghề, truyền nghề. Bên cạnh đó, hoạt động trình diễn nghệ thuật giới thiệu những sắc thái khác nhau của tiếng trống trong đời sống văn hóa Việt Nam thông qua các tiết mục gắn với trống lễ hội, trống hội làng, trống trường học và một số hình thức trống trong nghi lễ truyền thống. Chương trình cũng giới thiệu không gian văn hóa cồng chiêng kết hợp với trống Tây Nguyên, góp phần phản ánh sự đa dạng trong các hình thức diễn xướng và biểu đạt âm thanh của các cộng đồng trên đất nước Việt Nam.

Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu cho biết, trống là hình ảnh quen thuộc trong đời sống văn hóa của người Việt nhưng phía sau mỗi tiếng trống là nhiều lớp giá trị về lịch sử, nghề thủ công, lễ hội, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng. Thông qua các hoạt động của chương trình, Ban Tổ chức mong muốn giúp công chúng hiểu sâu hơn những giá trị này; đồng thời nhận diện rõ vai trò của nghệ nhân và cộng đồng trong việc gìn giữ, trao truyền tri thức nghề qua nhiều thế hệ.

Việc tổ chức chương trình tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám cũng tạo sự kết nối giữa di sản vật thể với những giá trị văn hóa phi vật thể đang được thực hành trong đời sống. Qua đó, chương trình góp phần tôn vinh các nghề thủ công truyền thống, nghệ nhân và cộng đồng đang thực hành, gìn giữ di sản; đồng thời tạo thêm không gian trải nghiệm văn hóa cho công chúng trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026.