Match Day Việt Nam: Cuộc đua chọn ngành trong 30 giây

Chiều 9/9, tại Hội trường Lớn Trường Đại học Y Hà Nội, 780 bác sĩ trẻ sẽ bước vào Match Day – ngày lựa chọn chuyên ngành đào tạo bác sĩ nội trú.

Mỗi thí sinh có khoảng 30 giây để đưa ra quyết định khi số chỉ tiêu còn lại của từng chuyên ngành được cập nhật trực tiếp trên màn hình.

Điểm đáng chú ý của Match Day là toàn bộ quá trình lựa chọn được thực hiện công khai. Thí sinh được gọi theo thứ tự điểm từ cao xuống thấp, trực tiếp lựa chọn chuyên ngành và theo dõi số chỉ tiêu còn lại theo thời gian thực.

Quá trình diễn ra trước sự chứng kiến của hội đồng tuyển sinh, giảng viên và được livestream. Vì vậy, người học không chỉ biết kết quả cuối cùng mà có thể theo dõi cả quá trình lựa chọn diễn ra như thế nào.

Đây là một ưu điểm rõ ràng về tính minh bạch của quy trình.

Nhưng minh bạch về cách lựa chọn không đồng nghĩa với việc mọi quyết định đều tối ưu cho người học.

“Match” không chỉ là lựa chọn

GS.TS Phạm Mạnh Hùng, chuyên gia Tim mạch, Chủ nhiệm Bộ môn Tim mạch, Trường Đại học Y Hà Nội, Viện trưởng Viện Tim mạch (Bệnh viện 19-8), cho rằng cách gọi “Match Day” tại Việt Nam hiện nay cần được nhìn trong bối cảnh của mô hình matching quốc tế.

Theo ông, “match” không đơn thuần có nghĩa là lựa chọn, mà hàm ý sự phù hợp hay “ghép cặp” giữa nguyện vọng của người học và vị trí đào tạo.

Tại Hoa Kỳ, bác sĩ trẻ xếp hạng các chương trình nội trú mình mong muốn, trong khi các chương trình đào tạo cũng xếp hạng những ứng viên họ muốn tiếp nhận. Hệ thống sau đó sử dụng thuật toán để ghép hai phía và đưa ra kết quả.

Theo nghĩa này, Match Day ở Mỹ thực chất là ngày công bố kết quả của một quá trình khớp nguyện vọng, chứ không phải thời điểm bác sĩ trẻ trực tiếp chọn một vị trí còn trống.

Trong khi đó, tại Việt Nam, ngày lựa chọn chuyên ngành bác sĩ nội trú của Trường Đại học Y Hà Nội được gọi là Match Day nhưng cơ chế hiện nay chủ yếu dựa trên thứ hạng thi, nguyện vọng của thí sinh và số chỉ tiêu còn lại. Thí sinh lần lượt lựa chọn khi đến lượt mình.

Cùng mang tên Match Day, nhưng cơ chế của hai hệ thống chưa hoàn toàn giống nhau.

30 giây cho một quyết định nghề nghiệp

Cách làm hiện nay tại Việt Nam đơn giản, trực quan và dễ giám sát. Thứ hạng được xác định trước; đến lượt mình, thí sinh biết những chuyên ngành nào còn chỉ tiêu và đưa ra lựa chọn.

Nhưng chính việc phải quyết định trong thời gian rất ngắn cũng tạo ra áp lực.

Khi một chuyên ngành được nhiều người lựa chọn, số chỉ tiêu có thể giảm nhanh trên màn hình. Thí sinh vì thế phải cân nhắc giữa chuyên ngành mình thực sự mong muốn và khả năng chuyên ngành đó không còn chỗ khi đến lượt. Tâm lý cạnh tranh, xu hướng lựa chọn của những người đi trước hay mức độ “hot” của một chuyên ngành cũng có thể tác động đến quyết định.

Một câu hỏi khác đáng đặt ra là: bác sĩ trẻ đã có đủ trải nghiệm thực tế để quyết định chuyên ngành ngay ở thời điểm này hay chưa?

Đào tạo bác sĩ nội trú là một chặng đường dài và chuyên ngành được lựa chọn có thể gắn với phần lớn sự nghiệp sau này. Trong khi đó, trước khi bước vào Match Day không phải thí sinh nào cũng có cơ hội trải nghiệm đầy đủ môi trường làm việc, cường độ nghề nghiệp và đặc thù của từng chuyên khoa. Vì vậy, bên cạnh một quy trình lựa chọn công khai, tư vấn hướng nghiệp và trải nghiệm nghề nghiệp trước khi lựa chọn có thể là những yếu tố cần được quan tâm hơn.

Chọn được ngành mình yêu thích hay chọn ngành còn lại?

Với những bác sĩ trẻ trực tiếp bước qua Match Day, trải nghiệm thực tế cũng cho thấy mô hình này có cả ưu điểm và những điểm cần tiếp tục hoàn thiện.

ThS.BS Đinh Ngọc Liêm, Khoa Phẫu thuật Chi trên và Y học Thể thao, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, một bác sĩ trẻ thuộc thế hệ 9X vừa lựa chọn được chuyên ngành mình mong muốn là Ngoại khoa, cho rằng điểm tích cực của Match Day là mở ra nhiều lựa chọn cho bác sĩ trẻ. Theo bác sỹ Liêm, nếu chuyên ngành yêu thích không còn chỉ tiêu khi đến lượt, thí sinh vẫn có thể cân nhắc những chuyên ngành khác phù hợp với mình. Cơ chế này phần nào giống việc lựa chọn nguyện vọng khi thi đại học: cơ hội không chỉ tập trung vào một lựa chọn duy nhất mà được mở rộng theo các nguyện vọng tiếp theo.

Tuy nhiên, chính điều đó cũng đặt người học trước một lựa chọn khó.

Có những bạn khi chuyên ngành mình yêu thích đã hết chỉ tiêu sẽ lựa chọn một hướng khác. Nhưng cũng có những bạn đủ dũng cảm để không học bác sĩ nội trú nếu không còn chuyên ngành mình thực sự muốn theo đuổi, thay vào đó tìm một mô hình đào tạo khác để tiếp tục đi theo chuyên ngành yêu thích.

Theo ThS.BS Đinh Ngọc Liêm, điều đáng lưu ý là không phải ai cũng sẵn sàng lựa chọn như vậy. Một số bác sĩ trẻ có thể chấp nhận vào một chuyên ngành còn chỉ tiêu dù đó không phải lựa chọn mình thực sự mong muốn, từ đó phải “cưỡng ép” bản thân thích nghi với một hướng đi khác.

Những năm trước, việc lựa chọn chuyên ngành bác sĩ nội trú có cách thức khác, khi bác sĩ trẻ thường xác định chuyên ngành trước kỳ thi và có xu hướng theo đuổi lĩnh vực mình yêu thích.

TS.BS Nguyễn Hàm Hội, Phó Giám đốc Trung tâm Phẫu thuật Tiêu hóa, Bệnh viện Bạch Mai, cho rằng cách lựa chọn trước đây tạo điều kiện để các bác sĩ trẻ đi theo đam mê chuyên môn của mình.

Sự thay đổi trong cách thức tuyển chọn vì thế đặt ra một yêu cầu mới: làm thế nào để vừa bảo đảm tính công bằng, minh bạch của kỳ tuyển sinh, vừa giúp bác sĩ trẻ có cơ hội đưa ra lựa chọn phù hợp với năng lực, sở trường và định hướng nghề nghiệp.

Minh bạch là điểm mạnh, nhưng chưa phải điểm kết thúc

Match Day có giá trị ở chỗ quá trình lựa chọn diễn ra trực tiếp, có thứ tự rõ ràng, chỉ tiêu được cập nhật công khai và có sự giám sát của nhiều bên. Nhưng câu chuyện của Match Day không chỉ nằm ở việc ai được chọn trước, ai chọn sau, mà còn ở việc người được chọn có thực sự phù hợp với chuyên ngành mình đã chọn hay không. Mô hình này có thể tiếp tục được hoàn thiện theo một số hướng: tăng cơ hội trải nghiệm thực tế tại các chuyên khoa trước khi lựa chọn; tăng cường tư vấn để bác sĩ trẻ hiểu rõ hơn đặc thù của từng chuyên ngành; đồng thời nghiên cứu cơ chế hỗ trợ hoặc cơ hội điều chỉnh lựa chọn đối với những trường hợp chưa đạt được nguyện vọng ban đầu.

Match Day chỉ diễn ra trong khoảng 30 giây trên sân khấu.

Nhưng phía sau 30 giây ấy là một quyết định có thể định hình nhiều năm nghề nghiệp của một bác sĩ trẻ. Công khai giúp người học biết cuộc chơi diễn ra như thế nào. Thách thức tiếp theo là làm sao để họ có đủ thông tin và trải nghiệm để đưa ra lựa chọn phù hợp nhất.