Hội nghị Thượng đỉnh Lumière 2026: Khi điện ảnh không còn chỉ là điện ảnh

Hội nghị Thượng đỉnh Lumière 2026 khép lại nhưng để lại một thay đổi đáng chú ý trong cách nhìn về ngành công nghiệp hình ảnh: điện ảnh đang bước ra khỏi những ranh giới truyền thống để đứng chung một hệ sinh thái với truyền hình, trò chơi điện tử, nền tảng số và những hình thức kể chuyện mới.

Khi hình ảnh xuất hiện ở khắp nơi nhưng thời gian dành cho một tác phẩm ngày càng bị chia nhỏ, câu hỏi lớn không còn là làm thế nào để sản xuất nhiều hơn, mà là làm thế nào để một tác phẩm vẫn giữ được giá trị.

Một màn hình, nhiều thế giới

Trong lịch sử điện ảnh, ranh giới tương đối rõ ràng: phim thuộc về rạp chiếu, truyền hình có không gian riêng, trò chơi điện tử được xem như một ngành giải trí khác. Những ranh giới ấy đã dần trở nên lỗi thời khi cùng một câu chuyện có thể tồn tại đồng thời trên nhiều màn hình, được mở rộng thành phim điện ảnh, loạt phim, trò chơi điện tử, hoạt hình hoặc những trải nghiệm tương tác.

Điều đáng chú ý là Hội nghị thượng đỉnh Lumière không né tránh sự thay đổi đó. Ngay từ cách đặt vấn đề, hội nghị không chỉ nói về "điện ảnh" theo nghĩa truyền thống mà sử dụng khái niệm "hình ảnh chuyển động", quy tụ các lĩnh vực điện ảnh, truyền hình và trò chơi điện tử cùng các nhà sáng tạo, doanh nghiệp và tổ chức văn hóa. Chương trình chính thức đặt câu hỏi rộng hơn: làm thế nào để tạo ra, chia sẻ và duy trì giá trị của hình ảnh chuyển động trong thập niên tới.

Đó không đơn thuần là một thay đổi về cách gọi. Nó phản ánh thực tế rằng những ngành từng phát triển tương đối độc lập đang ngày càng sử dụng chung công nghệ, nguồn nhân lực, khán giả và phương thức phân phối. Một nhà biên kịch có thể viết cho điện ảnh rồi chuyển sang truyền hình. Một nhân vật có thể được xây dựng trong phim, sau đó bước vào trò chơi điện tử. Một câu chuyện có thể bắt đầu từ một bộ phim nhưng tiếp tục tồn tại trong những hình thức khác mà khán giả chủ động tương tác thay vì chỉ ngồi xem.

Tại Lumière, trò chơi điện tử được đặt vào vị trí đáng chú ý trong cuộc đối thoại này. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tuyên bố Pháp sẽ xây dựng một Liên hoan quốc tế về trò chơi điện tử, đồng thời khẳng định đây là một hình thức sáng tạo lớn của thời đại, nơi hình ảnh, viết lách, âm nhạc, thiết kế và công nghệ gặp nhau. Ông nói: "Tôi thực sự cho rằng trò chơi điện tử là một phần văn hóa của chúng ta".

Nhìn từ góc độ đó, việc trò chơi điện tử xuất hiện tại một hội nghị cấp cao về tương lai điện ảnh không phải sự mở rộng tùy tiện của chương trình. Nó cho thấy một thực tế mà ngành công nghiệp khó có thể bỏ qua: cuộc cạnh tranh về nội dung đang diễn ra trên cùng một không gian là màn hình, bất kể nội dung đó được gọi là phim, loạt phim hay trò chơi.

Và khi những ngành này ngày càng gần nhau, câu hỏi về tương lai điện ảnh cũng phải được đặt lại.

Một bộ phim không còn chỉ cạnh tranh với bộ phim chiếu cùng tuần. Nó cạnh tranh với một loạt phim mới, một trò chơi mới, một video ngắn, một nội dung trực tiếp, một thế giới ảo và vô số hình ảnh xuất hiện trên màn hình của khán giả mỗi ngày.

Chính ở đây, Lumière đã chạm vào vấn đề lớn hơn nhiều so với chuyện công nghệ mới sẽ được sử dụng thế nào. Đó là giá trị của một tác phẩm trong thời đại dư thừa hình ảnh.

Khi thứ khan hiếm không còn là hình ảnh

Một trong những luận điểm đáng chú ý nhất của Lumière nằm ngay ở phiên thảo luận mở đầu với chủ đề "Tái định nghĩa giá trị của hình ảnh chuyển động".

Ban tổ chức đưa ra một nghịch lý: con người chưa bao giờ dành nhiều thời gian trước màn hình như hiện nay, nhưng lại dành ngày càng ít thời gian cho những tác phẩm mà màn hình được tạo ra để trình chiếu. Khi các nền tảng xã hội chiếm ngày càng nhiều thời gian xem, những đối lập quen thuộc như rạp chiếu với trực tuyến hay truyền hình với kỹ thuật số không còn mô tả đầy đủ chiến trường mới của ngành.

Đây có thể là một trong những kết luận quan trọng nhất của Lumière. Trong nhiều thập niên, vấn đề của ngành điện ảnh chủ yếu là sản xuất và phân phối. Làm được một bộ phim đã khó, đưa nó đến đủ nhiều rạp lại càng khó. Nhưng trong thế giới hiện nay, một bộ phim có thể được đưa đến hàng triệu người chỉ bằng một nền tảng trực tuyến.

Vấn đề vì thế chuyển từ "làm thế nào để đưa hình ảnh đến khán giả?" sang "làm thế nào để khiến khán giả lựa chọn hình ảnh đó?". Đây là sự thay đổi căn bản.

Tổng thống Macron gọi sự chú ý của con người là một nguồn lực kinh tế đang bị tranh giành. Ông cảnh báo về một môi trường trong đó người dùng liên tục nhấp, chuyển và cuộn qua các nội dung, còn hình ảnh ngày càng được thiết kế để giữ người xem lại trong vài giây thay vì khiến họ dành thời gian để suy nghĩ, xúc động hoặc đối diện với một tác phẩm dài.

"Nguy cơ là dòng chảy liên tục này cuối cùng sẽ tiêu hóa các tác phẩm" - ông nói tại Lumière.

Đó là một cách diễn đạt đáng suy nghĩ bởi nó đảo ngược quan niệm quen thuộc về sự phong phú của nội dung.

Nhiều hình ảnh hơn không đồng nghĩa với nhiều tác phẩm có giá trị hơn. Nhiều lựa chọn hơn cũng không đồng nghĩa với việc những tác phẩm đòi hỏi sự tập trung sẽ dễ tìm thấy khán giả hơn.

Ngược lại, khi sự chú ý trở thành thứ khan hiếm nhất, những tác phẩm cần thời gian để thưởng thức có thể phải cạnh tranh với những nội dung được thiết kế để tạo phản ứng gần như tức thời.

Lumière vì thế đặt lại khái niệm "giá trị". Giá trị của một bộ phim không chỉ nằm ở doanh thu. Nó còn nằm ở khả năng tạo ra trải nghiệm chung, khơi gợi cảm xúc, mở rộng hiểu biết, kết nối con người và tạo ra một ký ức văn hóa có thể tồn tại lâu hơn thời điểm tác phẩm được phát hành. Ban tổ chức hội nghị nhấn mạnh giá trị của hình ảnh chuyển động không chỉ mang tính kinh tế mà còn mang ý nghĩa văn hóa và dân chủ.

Điều này đặc biệt quan trọng khi đặt cạnh sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo.

Nếu AI khiến việc tạo ra hình ảnh trở nên dễ dàng hơn, thì trong tương lai hình ảnh có thể không còn là thứ khan hiếm. Điều khan hiếm hơn sẽ là ý tưởng đủ sức thuyết phục, câu chuyện đủ sức níu giữ và tác phẩm đủ sức khiến khán giả muốn dành thời gian cho nó.

Nói cách khác, công nghệ có thể khiến ngành điện ảnh sản xuất được nhiều hơn. Nhưng công nghệ không thể tự trả lời câu hỏi: khán giả nên dành hai giờ cho tác phẩm nào?

Đó vẫn là cuộc cạnh tranh của những người kể chuyện.

Từ "sản xuất hình ảnh" đến "giữ lại giá trị của tác phẩm"

Đây cũng là lý do Lumière không chỉ đặt vấn đề sáng tạo ở trung tâm mà còn nối nó với tài chính, khán giả và trách nhiệm của toàn ngành.

Chương trình hội nghị được xây dựng thành bốn hướng lớn: sáng tạo, tài chính, khán giả và trách nhiệm chung. Các phiên thảo luận đi từ những biên giới mới của sáng tạo, AI, quyền kiểm soát sáng tạo đến việc xây dựng cộng đồng quanh trò chơi; từ mô hình tài chính mới đến cách đưa tác phẩm đến công chúng và trách nhiệm của ngành đối với thế hệ khán giả tương lai.

Cấu trúc này cho thấy một điều: bài toán của điện ảnh không thể giải quyết chỉ bằng cách làm ra những bộ phim hay hơn.

Một tác phẩm muốn tồn tại phải đi qua cả một chuỗi dài: được sáng tạo, được đầu tư, được sản xuất, được phân phối, được khán giả phát hiện và cuối cùng là được lưu giữ trong đời sống văn hóa. Nếu một mắt xích đứt, giá trị của tác phẩm cũng bị ảnh hưởng.

Đây là lý do sự suy yếu của mô hình rạp chiếu, sự thay đổi thói quen khán giả, sự tập trung của ngành, những biến động trong cơ chế tài chính và sự phát triển của AI không thể được xem như những cuộc khủng hoảng riêng biệt. Theo ban tổ chức Lumière, tất cả đang cùng lúc làm thay đổi cách các tác phẩm được tạo ra, tài trợ, phân phối, phát hiện và bảo tồn.

Điều đó cũng mở ra một cách nhìn mới về tương lai của điện ảnh. Có thể tương lai không phải là việc một hình thức thay thế hoàn toàn hình thức khác. Rạp chiếu không nhất thiết biến mất vì nền tảng trực tuyến. Điện ảnh không nhất thiết mất chỗ đứng vì trò chơi điện tử. Con người cũng không nhất thiết bị loại khỏi quá trình sáng tạo chỉ vì AI ngày càng mạnh.

Điều đang diễn ra có thể phức tạp hơn: các hình thức hình ảnh đang hội tụ, trong khi giá trị của từng tác phẩm phải được tái định nghĩa.

Một bộ phim trong tương lai có thể được xây dựng bằng những công cụ từng thuộc về trò chơi điện tử, được quảng bá bằng những phương thức của mạng xã hội, tiếp cận khán giả qua nền tảng trực tuyến nhưng vẫn cần một rạp chiếu để tạo ra trải nghiệm tập thể. Một nhân vật có thể tồn tại trên màn ảnh rộng rồi tiếp tục sống trong trò chơi. Một câu chuyện có thể không còn kết thúc ở phần danh đề mà tiếp tục được phát triển qua nhiều hình thức.

Nhưng giữa sự hội tụ đó, Lumière dường như vẫn muốn giữ một nguyên tắc: công nghệ phải phục vụ giá trị của tác phẩm, chứ không để giá trị của tác phẩm bị quyết định hoàn toàn bởi công nghệ.

Tuyên bố Lumière nhấn mạnh rằng trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi điều kiện sáng tạo, trong khi công chúng đang khám phá những cách mới để trải nghiệm các câu chuyện. Các lựa chọn được đưa ra hôm nay sẽ quyết định giá trị văn hóa và kinh tế của điện ảnh, hình ảnh chuyển động trong tương lai.

Đó là điểm khiến Lumière 2026 đáng được nhìn nhận như một dấu mốc về cách ngành công nghiệp tự định nghĩa lại mình.

Điện ảnh của thế kỷ 20 từng là nghệ thuật của những hình ảnh chuyển động được đưa lên màn ảnh. Điện ảnh của thế kỷ 21 đang trở thành một phần của một thế giới rộng lớn hơn, nơi phim, truyền hình, trò chơi, nền tảng số và AI cùng tồn tại.

Vì thế, câu hỏi của thập niên tới có lẽ không còn là "điện ảnh có tồn tại sau kỷ nguyên số hay không?".

Câu hỏi khó hơn là: trong một thế giới có thể tạo ra vô hạn hình ảnh, điều gì khiến một tác phẩm vẫn đủ giá trị để con người dừng lại, ngồi xuống và xem?

Lumière chưa đưa ra câu trả lời cuối cùng. Nhưng hội nghị đã chỉ ra nơi cần tìm câu trả lời: không phải ở số lượng hình ảnh được tạo ra, mà ở khả năng của điện ảnh trong việc giữ lại sự chú ý, cảm xúc và trí tưởng tượng của con người.