"Tuổi thơ dữ dội" - Từ trang sách đến sân khấu nhạc kịch

Bước lên sân khấu từ những trang văn của Phùng Quán, Tuổi thơ dữ dội đứng trước một thử thách không nhỏ: Làm thế nào để kể lại một câu chuyện đã quá quen thuộc mà không làm mất đi tinh thần nguyên tác? 

Vậy nhưng, vở nhạc kịch vừa được Nhà hát Tuổi trẻ công diễn vào cuối tháng 8 vừa qua đã có câu trả lời của riêng mình.

1. Cần nhắc lại, tiểu thuyết Tuổi thơ dữ dội của nhà văn Phùng Quán là một trong những tác phẩm văn học thiếu nhi có sức sống đặc biệt, từng giành Giải A hạng mục Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Năm 1989, câu chuyện cũng được đưa lên màn ảnh rộng qua bộ phim cùng tên.

Với nhạc kịch Tuổi thơ dữ dội của Nhà hát Tuổi trẻ, không gian cuộc chiến đấu của những chiến sĩ Vệ quốc đoàn nhỏ tuổi ở Huế mở ra bằng một câu hò Huế kéo dài. Rồi từng lớp cảnh hiện lên: Những cậu bé theo cách mạng, những cuộc hành quân, những trận chiến, tình bạn và cả những khoảnh khắc hồn nhiên đến nao lòng trong chiến đấu.

Nhưng nhạc kịch không thể và cũng không cần "ôm" trọn bộ tiểu thuyết đồ sộ của Phùng Quán. Kịch bản sân khấu lựa chọn tuyến truyện của Mừng làm trục chính: Từ một cậu bé đi tìm thuốc cứu mẹ, đến khi có những người bạn cùng chiến đấu, rồi bị nghi ngờ là Việt gian và cuối cùng được minh oan trong khoảnh khắc em hy sinh bên lá cờ.

NSƯT Sĩ Tiến, Giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam, chia sẻ: khi Mừng, Quỳnh "sơn ca", Lượm hay Vịnh "sưa" cất tiếng hát trên sân khấu, đó cũng là lúc tiếng gọi từ ký ức được đánh thức. Công chúng hôm nay có thể thưởng thức một Tuổi thơ dữ dội mang hơi thở mới nhưng vẫn giữ những giá trị cốt lõi của nguyên tác: Lòng yêu nước, tình bạn và khát vọng hòa bình.

Thực tế, những diễn viên của vở đều còn rất trẻ. Theo đạo diễn NSƯT Lê Ánh Tuyết, trước khi vào vai một người lính, họ phải hiểu thế nào là tinh thần của một người lính; trước khi thể hiện những thiếu niên làm cách mạng, họ phải tìm được điểm chạm với thế hệ nhân vật mà mình chưa từng gặp. "Trước mỗi buổi tập, tôi phải truyền cho các em ngọn lửa của mình, những suy nghĩ, tư tưởng của mình về cách mạng, những trải nghiệm và tình cảm dành cho các thế hệ cha anh, những liệt sĩ..." - NSƯT Lê Ánh Tuyết chia sẻ.

Âm nhạc cũng được xây dựng như một cây cầu giữa các thế hệ. Những ca khúc cách mạng quen thuộc được đặt cạnh những sáng tác mới. Những giai điệu cũ và mới nối tiếp nhau, tạo thành một dòng chảy lịch sử. Nhạc sĩ An Hiếu cho biết: "Tôi phải chọn một cách thể hiện thông qua ngôn ngữ âm nhạc. Mặc dù nói về những năm chống Pháp nhưng âm nhạc phải mới mẻ để hấp dẫn người xem. Mỗi nhân vật cũng đều có cá tính khác nhau, do vậy tôi cố gắng thể hiện điều đó qua âm nhạc - để khi nghe, khán giả có thể nhận ra bài hát thuộc về nhân vật nào".

Ngôn ngữ sân khấu cũng được xử lý theo cách tương tự. Có những lớp diễn mang màu sắc sử thi, hùng tráng, bi tráng; có những lớp sử dụng ngôn ngữ múa, chuyển động đương đại. Những nhân vật của quá khứ đôi khi được đặt cạnh hình ảnh những người trẻ hôm nay. Đó là dụng ý của đạo diễn: Đặt câu chuyện về sự hy sinh của thế hệ trước bên cạnh những người trẻ của hiện tại, từ đó khiến họ suy nghĩ về trách nhiệm và cách sống xứng đáng với những giá trị đã được gìn giữ.

2. Có lẽ mỗi thế hệ sẽ bước vào vở nhạc kịch Tuổi thơ dữ dội bằng một tâm thế khác nhau. Với những khán giả từng đọc Phùng Quán, đó có thể là một cuộc trở về. Những cái tên từng nằm trên trang sách nay có hình hài, giọng hát, tiếng bước chân. Những cảnh tượng từng được tưởng tượng nay hiện ra trong ánh sáng sân khấu. Với khán giả lớn tuổi, đó có thể là một phần ký ức tuổi thơ được đánh thức. Với những người từng say mê tác phẩm, đó lại là cảm giác gặp lại những nhân vật cũ trong một diện mạo mới.

Còn với khán giả trẻ, những người chưa từng trải qua chiến tranh, câu chuyện có thể mang một ý nghĩa khác: Lần đầu tiên họ nhìn thấy lịch sử không chỉ qua những con số, sự kiện hay những bài học trong sách giáo khoa, mà qua tuổi trẻ của những con người bằng tuổi mình.

Chị Hà Phùng, một khán giả của vở diễn, chia sẻ từng tò mò và băn khoăn khi nghe đến ý tưởng chuyển một tiểu thuyết đồ sộ như Tuổi thơ dữ dội thành nhạc kịch. Bởi nhạc kịch ở Việt Nam vẫn là một loại hình tương đối mới, trong khi câu chuyện về những chiến sĩ nhỏ tuổi trong cuộc chiến tranh vệ quốc tưởng như thuộc về một ngôn ngữ nghệ thuật khác.

Nhưng sau khi xem, điều chị ấn tượng là tuyến truyện đã được chắt lọc để làm nổi bật các nhân vật Mừng, Quỳnh "sơn ca", Lượm, Tư dát, Vịnh "sưa"... mà vẫn giữ được tinh thần của tác phẩm Phùng Quán. Có đủ những cung bậc cảm xúc: Vui, buồn, hồi hộp, căng thẳng, hạnh phúc và cả mất mát.

Đặc biệt, chị ấn tượng với diễn viên Thanh Nhàn trong vai chị Niệm - mẹ của Mừng. Đang ở trạng thái mệt lả, gần như ngất đi vì xúc động, nhân vật ngay sau đó phải cất tiếng hát trong trẻo mà vẫn giữ được cảm xúc rưng rưng. Đó là một khoảnh khắc cho thấy đặc trưng khắc nghiệt của nhạc kịch: diễn viên không chỉ diễn bằng lời thoại, mà phải tiếp tục kể chuyện bằng giọng hát, cơ thể và cảm xúc.

Nhạc kịch Tuổi thơ dữ dội quy tụ đông đảo nghệ sĩ của Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam cùng nhiều gương mặt giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực nhạc kịch như: Nam Anh, Đồng Thanh Nhàn, Tôn Sơn, Đinh Hương Ly… Đây cũng là tác phẩm mà Nhà hát và NXB Kim Đồng phối hợp thực hiện nhân kỷ niệm 81 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9.