Khát vọng Olympic từ bệ phóng ASIAD 20

Kỳ Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 20 (ASIAD 20) tại Aichi-Nagoya (Nhật Bản) không đơn thuần là một đấu trường tranh tài châu lục. Đối với thể thao Việt Nam (TTVN), đây là cột mốc bản lề đánh dấu sự hoàn thiện mang tính hệ thống của những cơ chế mới, mở đường cho những khát vọng bứt phá vượt ngưỡng và xác lập triết lý phát triển bền vững dài hạn.

Trong nhiều thập kỷ, thể thao nước nhà thường bước vào các sân chơi lớn như ASIAD hay Olympic với một trạng thái chuyển tiếp từ SEA Games hơn là xem các đấu trường ấy như đích đến của một chiến lược quốc gia. Đó cũng là lý do mà "ngưỡng" huy chương tại ASIAD chỉ loang quanh mốc 5 huy chương vàng (HCV) suốt 2 thập kỷ và các môn thi đạt thành tích tốt nhất luôn thay đổi, không có tính ổn định. Tiêu biểu như phải đến ASIAD 19 cách đây 3 năm, chúng ta mới có HCV ở môn bắn súng, dù đây lại là môn "chủ lực" từng có HCV Olympic hay các giải thế giới. Ngược lại, "mỏ vàng" karate tại ASIAD lại chưa đạt tầm Olympic.

"Không chinh phục ASIAD, khó nói chuyện Olympic", đó là quan điểm mà Cục trưởng Cục TDTT Việt Nam Nguyễn Danh Hoàng Việt đưa ra chỉ ít ngày trước Lễ xuất quân (ngày 9/9). Theo người đứng đầu ngành thể thao, SEA Games là bước một, ASIAD là bước hai, và để nói đến Olympic, thì trước tiên chúng ta bắt buộc phải chinh phục được đấu trường châu lục.

Giai đoạn 2008-2016, Việt Nam từng có những khoảnh khắc chói sáng ở đấu trường Olympic, tấm HCB cử tạ Bắc Kinh 2008, đỉnh cao là tấm HCV bắn súng lịch sử của Hoàng Xuân Vinh tại Rio 2016. Nhưng cùng trong giai đoạn đó, TTVN vẫn "chật vật" ở ASIAD, vẫn chỉ là nền thể thao xếp thứ 4-5 Đông Nam Á tính trên bảng thành tích của Á vận hội. Để rồi khi "thế hệ vàng" ấy giải nghệ, TTVN lại rơi vào cảnh trắng tay ở sân chơi cao nhất, mất luôn các môn "chiến lược" đã từng rạng danh thế giới.

Bài học ấy chính là lý do ASIAD 20 mang một ý nghĩa vượt xa các con số HCV. Mục tiêu 4-6 HCV, dù khiêm tốn so với các cường quốc, thực chất là phép thử cho việc liệu 9 môn trọng điểm có tạo ra một nền tảng thi đấu ổn định ở tầm châu lục hay không, nền tảng mà nếu thiếu, mọi tầm nhìn Top 50 Olympic năm 2045 sẽ mãi mãi chỉ là con số trên giấy.

Nhưng tại chiến dịch ASIAD 20 lần này, hành trang của đoàn thể thao Việt Nam với 498 thành viên, trong đó có 348 VĐV tranh tài ở 33 môn và phân môn, đã mang một thế và lực hoàn toàn khác. Điểm khác biệt lớn nhất: chúng ta đã gần như hoàn thiện các cơ chế, các "công cụ" nền tảng từ văn bản thực thi đến các phương án tài chính cụ thể, tạo động lực mạnh mẽ hướng tới mục tiêu lớn.

Điểm tựa vững chắc nhất cho bước chuyển mình mang tính chiến lược này chính là Chương trình "Phát triển các môn thể thao trọng điểm chuẩn bị tham dự các kỳ ASIAD và Olympic giai đoạn 2026 - 2045" đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Đây không phải là văn bản định hướng chung chung, mà là một bản thiết kế chi tiết mang tính kiến tạo thể chế. Từ đây, dòng chảy tài chính đã được khơi thông, dịch chuyển căn bản phương thức đầu tư từ diện rộng sang chuyên sâu tối đa cho nhóm VĐV trọng điểm.

Các VĐV ưu tú được bảo đảm nguồn dinh dưỡng đặc thù, trang thiết bị hiện đại và huấn luyện bởi chuyên gia ngoại hàng đầu. Những chuyến tập huấn biệt lập dài ngày tại Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc trước thềm Đại hội chính là minh chứng rõ nét cho sự chuyển dịch đầy quyết đoán này.

Sự đột phá mang tính lịch sử tiếp theo nằm ở tư duy cải cách chính sách thưởng và ưu đãi cho thành tích châu lục. Đó không còn là một phép cộng dựa trên thành tích của SEA Games, mà nằm ở một "khung riêng", đi kèm là các thể chế khuyến khích sự vượt trội mang yếu tố cá nhân và đặc thù của từng môn thi đấu có trong chương trình Olympic. Ngành thể thao đã gửi đi thông điệp: Nhà nước và xã hội sẵn sàng tôn vinh xứng đáng những nỗ lực bứt phá giới hạn. Đây chính là đòn bẩy tâm lý cực kỳ quan trọng, giải phóng khát vọng cống hiến của thế hệ VĐV trẻ, giúp họ tự tin đối đầu với các đối thủ hàng đầu châu lục.

Mục tiêu giành từ 4 đến 6 HCV tại ASIAD 20 của đoàn Việt Nam là thử thách đầy cam go nhưng hoàn toàn có cơ sở khả thi. Các môn trọng điểm có nhiệm vụ bảo vệ vàng như Bắn súng, Karate hay Cầu mây đã hoàn thiện bộ khung nhân sự chín muồi. Bên cạnh đó, những tín hiệu tích cực từ các phân môn Olympic như Đua thuyền, Điền kinh hay Thể thao điện tử (Esports) với thông số thành tích thực tế tiệm cận nhóm dẫn đầu châu Á đang gieo vào lòng người hâm mộ niềm tin mãnh liệt về những cú bứt phá bất ngờ.

Hiểu một cách đơn giản: ASIAD không còn là nơi để "thử thách" mà được đặt thành "ngưỡng chinh phục". ASIAD 20  là cơ hội vàng để TTVN định vị chính xác tọa độ của mình trên bản đồ quốc tế.

Chúng ta đang kỳ vọng sẽ có sự bứt phá "nhìn thấy rõ" về thành tích và hiệu quả trong các môn đầu tư trọng điểm. ASIAD 20 không chỉ được kỳ vọng sẽ có thay đổi về số huy chương, mà nằm ở ý nghĩa đó là điểm khởi đầu một chương mới của TTVN ở tư duy xây dựng chiến lược thể thao quốc gia: Muốn có quả ngọt Olympic, bắt buộc phải xây gốc vững chắc từ ASIAD. Không tạo ra sự khác biệt rõ nét ở sân chơi châu lục, mọi tầm nhìn vươn ra thế giới đều trở nên bất khả thi.