Hội nghị Thượng đỉnh Lumière: Pháp và Hàn Quốc dẫn dắt đối thoại về tương lai điện ảnh

Trí tuệ nhân tạo, sự cạnh tranh của mạng xã hội, khủng hoảng nguồn vốn và bài toán tìm kiếm khán giả mới sẽ trở thành những chủ đề trọng tâm tại Hội nghị Thượng đỉnh Lumière diễn ra ngày 7/9 ở Saint-Paul-de-Vence, miền Nam nước Pháp.

Với sự đồng chủ trì của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung, Hội nghị Thượng đỉnh Lumière quy tụ các nhà hoạch định chính sách, lãnh đạo doanh nghiệp, nhà sáng tạo và đại diện các tổ chức văn hóa từ nhiều quốc gia, trong nỗ lực tìm kiếm những mô hình mới cho điện ảnh và toàn bộ ngành công nghiệp hình ảnh chuyển động.

Khi những người làm phim phải nhìn xa hơn màn ảnh rộng

Tên gọi Lumière gợi nhắc Auguste và Louis Lumière - hai anh em người Pháp có vị trí đặc biệt trong lịch sử điện ảnh. Hơn một thế kỷ sau khi những hình ảnh chuyển động mở ra một cuộc cách mạng văn hóa, nước Pháp lại sử dụng cái tên ấy cho một cuộc gặp nhằm bàn về một cuộc chuyển đổi khác đang diễn ra với tốc độ chưa từng có.

Theo Điện Élysée, khoảng 150 khách mời cấp cao từ hơn 30 quốc gia thuộc 5 châu lục sẽ tham dự, trong đó có các nhà lãnh đạo và nhân vật chủ chốt của điện ảnh, ngành nghe nhìn và trò chơi điện tử. 

Đây không phải một liên hoan phim hay hội nghị dành riêng cho các nhà làm phim. Hội nghị Thượng đỉnh Lumière được xây dựng như một diễn đàn để chính phủ, doanh nghiệp, tổ chức văn hóa và giới sáng tạo cùng bàn về cách ngành công nghiệp hình ảnh có thể thích ứng với những biến động đang diễn ra, hàng loạt sức ép đang cùng lúc tác động đến ngành: hậu quả của đại dịch, các cuộc đình công tại Hollywood, sự thay đổi trong thói quen của khán giả, chuyển đổi công nghệ, áp lực kinh tế, sự suy yếu của mô hình khai thác phim tại rạp, sức mạnh ngày càng lớn của "nền kinh tế chú ý", quá trình tập trung hóa ngành công nghiệp và sự phát triển nhanh chóng của AI.

Bởi vậy, chương trình không chỉ tập trung vào điện ảnh theo nghĩa truyền thống. Bốn nhóm thảo luận chính xoay quanh sáng tạo, tài chính, khán giả và trách nhiệm của ngành, sau đó là phiên bế mạc về giáo dục hình ảnh cho thế hệ mới. Các chủ đề được đặt trong một câu hỏi lớn: làm thế nào để tạo ra, chia sẻ và duy trì giá trị của hình ảnh chuyển động trong thập niên tới?

Sự tham gia của Hàn Quốc tạo thêm một chiều kích đáng chú ý. Nếu Pháp đại diện cho truyền thống điện ảnh lâu đời và một hệ thống chính sách hỗ trợ văn hóa phát triển, Hàn Quốc lại nổi lên như một cường quốc nội dung của châu Á, với sức ảnh hưởng từ điện ảnh, truyền hình đến âm nhạc và trò chơi điện tử.

Điều đáng chú ý là hai quốc gia không chỉ mang đến những câu chuyện thành công. Cả Pháp và Hàn Quốc đều đang phải đối diện với câu hỏi chung của ngành công nghiệp toàn cầu: làm thế nào để một bộ phim hoặc tác phẩm nghe nhìn được tạo ra, được tài trợ, tìm được khán giả và tiếp tục có giá trị trong một thị trường đang thay đổi quá nhanh?

AI và cuộc chiến giành sự chú ý của khán giả

Trí tuệ nhân tạo sẽ là một trong những vấn đề nổi bật nhất tại Saint-Paul-de-Vence. Chương trình chính thức dành riêng một phiên cho chủ đề "AI và hình ảnh chuyển động", trong đó tập trung vào việc xây dựng những nguyên tắc để ngành công nghiệp có thể tiếp nhận công nghệ mới mà vẫn bảo đảm vai trò của người sáng tạo và giá trị mà họ tạo ra.

AI đang mở rộng nhanh chóng khả năng ứng dụng trong ngành nghe nhìn, từ phát triển ý tưởng, tạo hình ảnh, âm thanh đến hậu kỳ, bản địa hóa và nhiều công đoạn kỹ thuật khác. Với những ê-kíp nhỏ hoặc các thị trường hạn chế về nguồn lực, công nghệ có thể giúp giảm chi phí và rút ngắn thời gian sản xuất.

Tuy nhiên, những lợi ích ấy cũng kéo theo hàng loạt vấn đề phức tạp về quyền tác giả, nguồn tác phẩm được sử dụng để phát triển AI, quyền kiểm soát sáng tạo và giá trị của lao động nghệ thuật. Khi một hệ thống có thể tạo ra hình ảnh, giọng nói hoặc những nội dung ngày càng giống sản phẩm do con người thực hiện, ngành công nghiệp phải xác định đâu là ranh giới giữa công cụ hỗ trợ sáng tạo và sự thay thế người sáng tạo.

Lumière Summit vì vậy không đặt vấn đề đơn giản theo hướng lựa chọn giữa con người và máy móc. Cách chương trình được xây dựng cho thấy mục tiêu là tìm một khuôn khổ để công nghệ mở rộng khả năng sáng tạo nhưng không làm suy giảm vị trí của những người tạo ra tác phẩm.

AI chỉ là một nửa của cuộc biến đổi. Nửa còn lại nằm ở phía khán giả. Ngày nay, một bộ phim không chỉ cạnh tranh với bộ phim khác. Nó phải tranh giành thời gian của công chúng với video ngắn, mạng xã hội, trò chơi điện tử, nền tảng phát trực tuyến và vô số hình thức giải trí trên thiết bị cá nhân.

Đó là sự chuyển dịch từ cuộc cạnh tranh về nội dung sang cuộc cạnh tranh về sự chú ý. Một tác phẩm có thể được sản xuất với chất lượng cao nhưng vẫn thất bại trong việc tìm đến công chúng nếu không có con đường phân phối phù hợp.

Những số liệu của Pháp cho thấy vấn đề này rõ rệt. Theo Trung tâm Điện ảnh quốc gia Pháp (CNC), năm 2025, các rạp chiếu nước này đạt 156,2 triệu lượt xem, giảm 14% so với năm trước. Trong khi đó, số phim phát hành lần đầu lại tăng 9,3%, lên 812 phim. Thị phần phim Pháp đạt 37,9%.

Nghịch lý nằm ở chỗ: nguồn cung nội dung tăng nhưng thời gian của khán giả không tăng theo.

Vì thế, một trong những mục tiêu của Hội nghị thượng đỉnh Lumière là tìm cách xây dựng lại mối quan hệ giữa tác phẩm và công chúng. Chương trình đặc biệt nhấn mạnh những khu vực như châu Phi hạ Sahara và Nam Á, nơi việc mở rộng khán giả không chỉ phụ thuộc vào nội dung mà còn cần hệ thống rạp, hạ tầng nghe nhìn và nền tảng kỹ thuật số để tác phẩm có thể lưu chuyển.

Đây là điểm mà kinh nghiệm Hàn Quốc trở nên đáng chú ý. Phim Parasite (Ký sinh trùng)  từng đưa điện ảnh Hàn Quốc lên một vị trí đặc biệt trên bản đồ điện ảnh thế giới, trong khi K-pop chứng minh khả năng của nội dung châu Á trong việc hình thành cộng đồng khán giả xuyên biên giới.

Nhưng thành công quốc tế không có nghĩa thị trường trong nước miễn nhiễm với những thay đổi. Hàn Quốc cũng đang phải đối mặt với sự thay đổi trong thói quen xem phim và sức ép đối với mô hình rạp chiếu. Điều đó cho thấy không quốc gia nào có thể chỉ dựa vào những thành công trong quá khứ để bảo đảm tương lai.

Từ bài toán nguồn vốn đến một trật tự mới

Nếu AI đặt ra câu hỏi về cách làm phim và mạng xã hội đặt ra câu hỏi về cách tìm khán giả, thì nguồn vốn lại quyết định một câu hỏi căn bản hơn: những bộ phim nào còn có thể được làm ra?

Ngành công nghiệp hình ảnh đang bước vào giai đoạn mà chi phí sản xuất, phân phối và quảng bá ngày càng phải được cân đối với khả năng thu hồi vốn trong một thị trường phân mảnh. Các nền tảng phát trực tuyến vừa cạnh tranh với rạp chiếu, vừa trở thành nguồn vốn và kênh phân phối quan trọng đối với nhiều tác phẩm.

Tại Pháp, CNC cho biết 290 bộ phim được cấp phép sản xuất trong năm 2025, trong khi tổng vốn đầu tư cho sản xuất điện ảnh giảm so với năm trước. Những thay đổi đó cho thấy ngay cả một nền điện ảnh có hệ thống hỗ trợ lâu đời cũng phải đối diện với sức ép kinh tế mới.

Trong bối cảnh ấy, hợp tác quốc tế và những mô hình tài chính mới ngày càng quan trọng. Đây cũng là một trong những chủ đề chính của Hội nghị thượng đỉnh Lumière, với phiên thảo luận đặt câu hỏi về những mô hình tài chính, quan hệ đối tác và cơ chế chia sẻ rủi ro mới có thể duy trì những tác phẩm có tham vọng trong một thị trường toàn cầu phân mảnh.

Sự hiện diện của những tên tuổi lớn từ Hollywood và ngành công nghệ càng cho thấy quy mô của vấn đề. Theo truyền thông, các đại diện của Disney, NBCUniversal, Netflix, CAA và ngành công nghệ sẽ tham gia hội nghị.

Điều đó phản ánh một thực tế mới: ranh giới giữa hãng phim, nền tảng phát trực tuyến và công ty công nghệ ngày càng khó phân định. Một bộ phim có thể được phát triển bởi một hãng phim, tài trợ một phần bởi nền tảng, sử dụng công nghệ của doanh nghiệp khác và tiếp cận khán giả thông qua nhiều kênh hoàn toàn khác nhau.

Trong hệ sinh thái ấy, vai trò của chính sách văn hóa cũng thay đổi. Chính phủ không chỉ hỗ trợ sản xuất mà còn phải tính đến việc bảo vệ sự đa dạng văn hóa, quyền lợi của người sáng tạo, khả năng tiếp cận công chúng và tác động của công nghệ mới.

Đây là lý do Lumière Summit đặt mục tiêu rộng hơn việc tìm giải pháp cho một vài vấn đề trước mắt. Theo ban tổ chức, hội nghị hướng tới việc hình thành những liên minh mới cho điện ảnh và hình ảnh chuyển động, dựa trên hợp tác, đa dạng văn hóa và trách nhiệm chung.

Phiên bế mạc về giáo dục hình ảnh cũng cho thấy tầm nhìn dài hạn của hội nghị. Trong một thế giới mà trẻ em và thanh thiếu niên tiếp xúc với hình ảnh từ phim điện ảnh, truyền hình, mạng xã hội, trò chơi và nội dung do AI tạo ra, khả năng hiểu và đánh giá hình ảnh trở thành một kỹ năng văn hóa quan trọng.

Vì thế, Lumière Summit không phải cuộc gặp để tìm cách đưa ngành điện ảnh quay trở lại quá khứ. Ngược lại, mục tiêu là tìm một cách tồn tại mới.

Hơn một thế kỷ trước, anh em Lumière góp phần mở ra thời đại của hình ảnh chuyển động. Ngày 7/9, tại Saint-Paul-de-Vence, Pháp và Hàn Quốc sẽ cùng dẫn dắt một cuộc đối thoại về tương lai của ngành công nghiệp ấy.

Lần này, thách thức không còn là làm thế nào để khiến hình ảnh chuyển động. Thách thức là làm thế nào để hình ảnh tiếp tục tạo ra giá trị trong một thế giới mà công nghệ có thể sản xuất ngày càng nhiều nội dung, các nền tảng ngày càng có nhiều cách phân phối, còn sự chú ý của con người lại trở thành nguồn tài nguyên hữu hạn.

Nếu Lumière từng là điểm khởi đầu của điện ảnh, Hội nghị thượng đỉnh Lumière có thể trở thành một dấu mốc khác: thời điểm ngành công nghiệp hình ảnh bắt đầu nghiêm túc định nghĩa lại chính mình cho thập niên tiếp theo.