TIÊU ĐIỂM TRONG NGÀY: Vị thế Việt Nam - từ tầm nhìn đến hành động

Sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, trong đó yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì tăng trưởng và mở rộng hội nhập, mà quan trọng hơn là chuyển những thành quả đã đạt được thành năng lực phát triển mới, có chiều sâu, sức chống chịu và khả năng tự chủ cao hơn.

Qua trao đổi của phóng viên TTXVN với các chuyên gia, học giả quốc tế và kiều bào ở nước ngoài, một điểm đáng chú ý trong cách nhìn về Việt Nam sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng là sự gắn kết ngày càng rõ giữa tầm nhìn phát triển và năng lực hành động. Những chuyển đổi về mô hình phát triển, quản trị, khoa học-công nghệ, nguồn nhân lực và khả năng chủ động trước những biến động bên ngoài đang trở thành những yếu tố định hình vị thế mới của Việt Nam.

Từ một nền kinh tế tận dụng mạnh mẽ các cơ hội của hội nhập, Việt Nam ngày càng được nhìn nhận là quốc gia có khả năng chủ động hơn trong kiến tạo không gian phát triển, xác lập vị trí trong các mạng lưới khu vực và toàn cầu, đồng thời đóng góp thực chất hơn vào các vấn đề chung.

Từ tầm nhìn chiến lược đến động lực phát triển mới

Đại hội XIV của Đảng thu hút sự chú ý của giới học giả quốc tế không chỉ vì những mục tiêu phát triển được đặt ra, mà còn do câu hỏi Việt Nam sẽ cụ thể hóa các mục tiêu đó như thế nào trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược, xung đột và những biến động của trật tự quốc tế đang gia tăng.

Giáo sư Carl Thayer, chuyên gia nghiên cứu Việt Nam tại Học viện Quốc phòng Australia, Đại học New South Wales, cho rằng các định hướng phát triển của Việt Nam cần được đặt trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, xung đột kéo dài và xu hướng phân mảnh của trật tự quốc tế. Theo ông, điều này đòi hỏi Việt Nam tiếp tục triển khai đồng bộ các mục tiêu phát triển, đồng thời phát huy hiệu quả các quan hệ quốc tế để mở rộng.

Ở một góc nhìn khác, Tiến sỹ Valeria Vershinina, Phó Giám đốc Trung tâm ASEAN thuộc Đại học tổng hợp Quan hệ quốc tế quốc gia Moskva (MGIMO, Nga), đánh giá quá trình Đổi mới đã từng bước đưa Việt Nam trở thành một thành viên có uy tín của cộng đồng quốc tế, một điểm đến hấp dẫn của đầu tư và một trung tâm sản xuất ngày càng quan trọng của khu vực. Theo bà, Việt Nam đang được nhìn nhận như một quốc gia tầm trung mới nổi, có khả năng đóng vai trò tích cực trong các hợp tác khu vực và quốc tế.

Những đánh giá này cho thấy một thực tế: vị thế của Việt Nam hôm nay được xây dựng trên nền tảng của 40 năm Đổi mới, nhưng để củng cố vị thế ấy, Việt Nam cần tiếp tục tạo ra những động lực phát triển mới. Đó cũng là yêu cầu chuyển từ việc tận dụng các lợi thế sẵn có sang tạo dựng những lợi thế mới, từ tăng trưởng dựa nhiều vào nguồn lực bên ngoài sang nâng cao chất lượng tăng trưởng và năng lực nội sinh. Trong quá trình đó, bốn bước chuyển chiến lược trở thành một điểm nhấn quan trọng trong việc cụ thể hóa định hướng phát triển sau Đại hội XIV.

Giáo sư Toshiro Nishizawa, nghiên cứu viên cao cấp tại Đại học Tokyo (Nhật Bản) và Viện Ngân hàng Phát triển châu Á, cho rằng bốn bước chuyển không chỉ làm nổi bật tiềm năng phát triển mà còn góp phần củng cố vị thế kinh tế, chính trị và khả năng tự chủ của Việt Nam trong bối cảnh địa chính trị ngày càng bất định. Theo ông, các bước chuyển cần được nhìn nhận như những mắt xích bổ trợ cho nhau, cùng hướng tới thay đổi căn bản mô hình phát triển. Năng suất, tri thức, khoa học-công nghệ và nguồn vốn con người sẽ ngày càng giữ vai trò trung tâm, thay cho việc chủ yếu dựa vào lợi thế về lao động và chi phí.

Trong số các động lực mới đó, khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo được các chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh. Giáo sư Vũ Minh Khương, Trường Chính sách công Lý Quang Diệu (Singapore), nhận định Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia tạo ra một khuôn khổ quan trọng để chuyển mạnh sang năng lực nội sinh, tự chủ công nghệ và tri thức, đồng thời xem dữ liệu và trí tuệ nhân tạo như những hạ tầng chiến lược mới. Theo ông, điều quan trọng không phải mở rộng quá nhiều chương trình, mà là tập trung nguồn lực vào những năng lực lõi và đánh giá chúng bằng tác động thực tế.

Nâng cao nội lực cũng đồng nghĩa với việc tạo ra một nền tảng mới cho hội nhập quốc tế. Giáo sư Carl Thayer đánh giá Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới là một quyết sách có tính đột phá, đặt hội nhập ở vị trí một động lực quan trọng của giai đoạn phát triển mới. Nếu trước đây hội nhập thường được nhìn nhận như cánh cửa giúp Việt Nam tiếp cận vốn, công nghệ, thị trường và kinh nghiệm quốc tế, thì yêu cầu hiện nay cao hơn: Việt Nam phải có đủ năng lực để đóng góp vào những mạng lưới ấy và cùng tạo ra giá trị.

Theo cách nhìn này, nội lực và hội nhập không phải hai quá trình tách biệt. Nội lực càng mạnh, Việt Nam càng có điều kiện hội nhập chủ động; hội nhập càng sâu, Việt Nam càng có thêm cơ hội tiếp cận các nguồn lực có thể làm giàu cho chính nội lực. Đây cũng là điểm kết nối giữa các chuyển đổi trong nước và vị thế đối ngoại của Việt Nam: năng lực phát triển không chỉ tạo ra tăng trưởng, mà còn mở rộng không gian lựa chọn và khả năng hành động của một quốc gia.

Từ tham gia đến kiến tạo

Sự chuyển biến về vị thế cũng được phản chiếu qua cách Việt Nam xuất hiện và được nhìn nhận trên các diễn đàn quốc tế. Tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 ở Singapore, bài phát biểu dẫn đề của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhận được sự quan tâm của nhiều học giả. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở nội dung bài phát biểu, mà còn ở cách các học giả nhìn nhận vai trò của Việt Nam trong cấu trúc khu vực đang thay đổi.

Tiến sỹ Ei Sun Oh, chuyên gia cao cấp thuộc Trung tâm Nghiên cứu Thái Bình Dương của Malaysia, cho rằng Việt Nam đã bước lên "sân khấu" khu vực với một tâm thế mới, thể hiện vai trò ngoại giao mang tính kiến tạo vì hòa bình và ổn định.

Từ Ấn Độ, ông SD Pradhan, nguyên Chủ tịch Ủy ban Tình báo liên hợp và nguyên Phó Cố vấn An ninh quốc gia, nhận định Việt Nam tại Shangri-La không chỉ tham gia mà còn đóng góp vào việc định hình chương trình nghị sự khu vực và toàn cầu.

Những đánh giá từ các trung tâm nghiên cứu ở những quốc gia khác nhau cùng cho thấy một xu hướng: vai trò của Việt Nam đang được nhìn nhận không chỉ qua những thành tựu đạt được, mà ngày càng qua khả năng đóng góp vào các vấn đề chung.

Để chuyển từ tham gia sang kiến tạo, một quốc gia cần có nội lực đủ mạnh để theo đuổi những lựa chọn chiến lược, năng lực kinh tế và công nghệ đủ sức tạo ra giá trị, đồng thời có mạng lưới quan hệ đủ rộng để biến lợi ích của mỗi bên thành những cơ hội hợp tác chung. Trong bức tranh đó, nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài cũng được nhìn nhận như một bộ phận quan trọng của sức mạnh quốc gia.

Nghị quyết số 23-NQ/TW về công tác người Việt Nam ở nước ngoài trong tình hình mới, ban hành ngày 2/8/2026, xác định người Việt Nam ở nước ngoài là "một trong những nguồn lực chiến lược quan trọng" của đất nước. Tiến sỹ Phan Bích Thiện, Chủ tịch Diễn đàn Phụ nữ Việt Nam tại châu Âu, cho rằng cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài cần được nhìn nhận như một nguồn lực chiến lược trong hội nhập và phát triển, không chỉ đóng góp về kinh tế mà còn về tri thức, kinh nghiệm, mạng lưới quan hệ và sức mạnh mềm, qua đó trở thành cầu nối giữa Việt Nam với thế giới. Cách nhìn này mở rộng hơn khái niệm về nội lực của Việt Nam trong bối cảnh tri thức, công nghệ và các mạng lưới hợp tác ngày càng vượt qua giới hạn địa lý.

Ở thời điểm 81 năm Quốc khánh, nền tảng phát triển của Việt Nam đã có những thay đổi căn bản. Song, vị thế mới không phải là một điểm đến đã hoàn tất. Thước đo của giai đoạn phía trước sẽ là khả năng biến tầm nhìn thành những năng lực và kết quả cụ thể. Nếu các chuyển đổi đang được thúc đẩy tạo ra năng lực thực chất, Việt Nam sẽ không chỉ tiếp tục hội nhập với thế giới mà còn có thêm khả năng lựa chọn, đóng góp và định hình những không gian hợp tác của mình.

Khi đó, câu chuyện về vị thế Việt Nam sẽ không chỉ được phản ánh qua những con số tăng trưởng hay thứ hạng quốc tế, mà còn qua năng lực tự chủ ngày càng cao, không gian phát triển rộng mở hơn và khả năng chủ động tham gia, đóng góp và kiến tạo trong một thế giới đang biến đổi nhanh chóng.