Khi những chất liệu văn hóa Việt Nam gặp nhau trong MV

Gần đây, MV Lá ngọc cành vàng của Kiều Anh, gái NGHỆ của Hương Tràm và Thiên đường với người thương của Phương Mỹ Chi lần lượt xuất hiện với những chất liệu văn hóa cụ thể: ca trù, văn hóa xứ Nghệ và văn hóa Khmer Nam Bộ. Sự gặp gỡ không hẹn trước này đang làm giàu thêm những cách kể mới về văn hóa Việt Nam qua âm nhạc.

Những góc nhìn từ văn hóa

Mỗi một MV  - một ý tưởng khác nhau, do đó, cách lựa chọn tiếp cận và đưa văn hóa vào trong mỗi sản phẩm có những đặc trưng riêng.

Với Lá ngọc cành vàng, Kiều Anh tìm đến ca trù và những lớp văn hóa truyền thống để xây dựng hình tượng người phụ nữ. Là một ca nương, nữ ca sĩ có mối liên hệ trực tiếp với di sản này. Ca trù trong MV Lá ngọc cành vàng không đứng riêng như một chất liệu âm nhạc mà được kết hợp với phục trang, không gian, mỹ thuật và ngôn ngữ hình ảnh đương đại, tạo nên một thế giới nghệ thuật mang tính biểu tượng.

Nếu Lá ngọc cành vàng xuất phát từ di sản, gái NGHỆ của Hương Tràm lại bắt đầu từ quê hương và ký ức. Ví, giặm, tiếng Nghệ cùng những hình ảnh quen thuộc của đời sống xứ Nghệ được đưa vào MV để kể câu chuyện về một cô gái mang trong mình dấu ấn của vùng đất. Những chi tiết đời thường vì thế không chỉ làm nên bối cảnh mà góp phần định hình nhân vật.

Với Thiên đường với người thương, Phương Mỹ Chi lựa chọn văn hóa Khmer Nam Bộ để tạo không gian cho một câu chuyện tình yêu. Ngôn ngữ, âm nhạc, múa, trang phục, kiến trúc, phong tục và sinh hoạt cộng đồng cùng xuất hiện trong hành trình của hai nhân vật. Đặc biệt, ê-kíp thực hiện với sự tham vấn chuyên môn về văn hóa Khmer Nam Bộ, nhằm bảo đảm tính xác thực của các chi tiết được đưa lên màn ảnh.

Ba lựa chọn cho thấy những hướng đi khác nhau: Kiều Anh tìm đến di sản để tạo hệ thống biểu tượng; Hương Tràm tìm đến văn hóa như một phần của căn tính; Phương Mỹ Chi đặt câu chuyện riêng trong không gian văn hóa của một cộng đồng.

Điểm chạm từ văn hóa

Đặt ba MV cạnh nhau, điểm thú vị không chỉ nằm ở sự khác biệt về chất liệu, mà ở vị trí của văn hóa trong mỗi tác phẩm. Có thể nhìn thấy ba cấp độ: biểu tượng, căn tính và cộng đồng.

Ở Lá ngọc cành vàng, văn hóa được xử lý ở cấp độ biểu tượng. Những chất liệu truyền thống được lựa chọn, sắp đặt và kết hợp với âm nhạc đương đại để tạo nên ngôn ngữ nghệ thuật cho câu chuyện về người phụ nữ hôm nay.

Ở gái NGHỆ, văn hóa đi đến cấp độ căn tính. Ví, giặm, tiếng Nghệ và những hình ảnh của đời sống địa phương gắn với ký ức, nguồn cội và cảm giác thuộc về một vùng đất. Văn hóa vì thế không chỉ xác định nơi câu chuyện diễn ra mà góp phần trả lời câu hỏi nhân vật là ai.

Còn ở Thiên đường với người thương, văn hóa được mở rộng tới cấp độ cộng đồng. Câu chuyện tình yêu được kể từ bên trong một không gian văn hóa cụ thể, nơi phong tục, ngôn ngữ, âm nhạc và sinh hoạt cộng đồng cùng tham gia vào việc tạo nên thế giới của nhân vật.

Từ văn hóa như một hệ thống biểu đạt nghệ thuật, đến văn hóa như một phần của bản sắc cá nhân, rồi văn hóa như một không gian sống là những gì mà người xem có thể nhận thấy ở 3 MV này.

Điểm đáng chú ý hơn cả sự trùng hợp về thời điểm. Ba sản phẩm không thể hiện cho một xu hướng đã hình thành, nhưng cho thấy một cách tiếp cận đang được mở rộng: văn hóa không chỉ được đưa vào MV để tạo màu sắc, mà có thể tham gia trực tiếp vào việc xây dựng hình ảnh, nhân vật và câu chuyện.

Văn hóa dân tộc không còn chỉ xuất hiện trong những chương trình dành riêng cho truyền thống. Từ ca trù, ví giặm đến văn hóa Khmer Nam Bộ đang bước vào MV, vào pop và đến gần hơn với công chúng trẻ.

Tính đến ngày 2/9 trên YouTube, Thiên đường với người thương đạt khoảng 20 triệu lượt xem sau hơn ba tuần phát hành; gái NGHỆ đạt gần 5 triệu lượt xem sau khoảng hai tháng. Lá ngọc cành vàng cũng đạt hàng triệu lượt xem. Những con số này phần nào phản ánh sự đón nhận của công chúng với sản phẩm và cho thấy chất liệu văn hóa không nhất thiết tạo khoảng cách với thị trường đại chúng khi được đặt trong một hình thức âm nhạc đương đại.

Cách làm của các MV này giúp cho di sản thực sự trở thành chất liệu sáng tạo chứ không chỉ là lớp nền hay "điểm nhấn" đơn thuần. Tất nhiên, để làm được điều đó, phía sau mỗi sản phẩm cần có sự nghiên cứu, hiểu biết và tôn trọng. Khi ấy, những giá trị văn hóa quen thuộc có thể được nhìn bằng một diện mạo mới, đồng thời tiếp tục có một đời sống trong âm nhạc và văn hóa đại chúng hôm nay.