Sân khấu chạy đua “sáng đèn”, nối dài sức sống nghệ thuật

Chọn kỳ nghỉ Quốc khánh 2/9 làm dịp ra mắt vở mới, nhiều sân khấu tại Thành phố Hồ Chí Minh đang khẩn trương hoàn tất những khâu chuẩn bị cuối cùng trước giờ mở màn. 

Cùng với các tác phẩm kịch mới, các chương trình cải lương, hát bội cũng được đưa đến nhiều địa bàn, tạo thêm lựa chọn thưởng thức nghệ thuật cho người dân và du khách. 

Nhịp chuẩn bị rộn ràng ấy cho thấy nỗ lực của những người làm nghề trong việc thu hút khán giả, đưa nghệ thuật đến gần công chúng và nối dài sức sống sân khấu.

Làm mới sân khấu từ chất liệu văn chương

Ấn định hai đêm ra mắt 29 và 30/8 tại Nhà hát Thành phố, đạo diễn Minh Nguyệt cùng ê-kíp sân khấu Trăng đang chạy đua với thời gian, hoàn thiện vở diễn mới Áo xưa dù nhàu trước giờ mở màn. Với tác giả, đạo diễn Minh Nguyệt, hai đêm diễn còn đánh dấu hành trình thực hiện lời hẹn kéo dài một thập niên, đưa truyện ngắn Sợi tóc của học giả Cao Huy Thuần lên sân khấu.

Đạo diễn Minh Nguyệt kể, điều thôi thúc bà viết kịch bản chính là chất triết lý trong tác phẩm. Sợi tóc không có nhiều nhân vật, xung đột hay những tình huống giàu kịch tính, đặt ra thử thách cho bà khi muốn chuyển sang ngôn ngữ sân khấu. Tuy nhiên, từ những suy tưởng về con người trong câu chuyện, bà đã hình dung được đường dây kịch bản. "Tôi hẹn anh 10 năm sau. Tưởng là một câu nói đùa nhưng đúng 10 năm sau tôi làm được điều đó", đạo diễn Minh Nguyệt chia sẻ. Theo bà, khi nhận được kịch bản, học giả Cao Huy Thuần đã bày tỏ sự hài lòng và gửi thư cảm ơn.

Cảm tác từ Sợi tóc, Áo xưa dù nhàu khởi đi từ một biến cố làm đảo lộn số phận những người từng yêu thương, tin cậy nhau. Trong không khí Sài Gòn những năm 1980–1990, câu chuyện mở ra những câu hỏi về sự thật, sự phán xét, khả năng tha thứ và ranh giới mong manh giữa đúng với sai. Nghệ sĩ Quốc Thảo đảm nhận vai Thuần, Nghệ sĩ Ưu tú Kim Tuyến vai Hạ Lan, Nghệ sĩ Ưu tú Hạnh Thúy vai Khiết Liên. Tác phẩm có Nghệ sĩ Nhân dân Trần Ngọc Giàu làm cố vấn nghệ thuật và đạo diễn Ngọc Duyên đồng đạo diễn.

Để đưa tác phẩm đến với công chúng, đạo diễn Minh Nguyệt cho biết, bà đã chờ đợi sự hội tụ của những cộng sự phù hợp, từ diễn viên đến người phụ trách âm nhạc, phục trang, thiết kế sân khấu. Với nữ đạo diễn, các thành phần sáng tạo cần thống nhất để chuyển tải được chiều sâu của nguyên tác, một khâu chưa đạt cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ vở diễn. Sự đồng cảm trong cách làm nghề với đạo diễn Ngọc Duyên giúp bà chia sẻ công việc dàn dựng, từng bước hiện thực hóa ý tưởng đã ấp ủ.

Âm nhạc Trịnh Công Sơn được lựa chọn từ sự gần gũi với tinh thần tác phẩm. Theo đạo diễn Minh Nguyệt, chất thiền và những suy tư về thân phận con người trong nhạc Trịnh có sự đồng điệu với truyện ngắn của Cao Huy Thuần. Những ca khúc vì thế đồng hành với đời sống nhân vật, từ tình yêu, lý tưởng đến mất mát và lòng bao dung. Câu hát Áo xưa dù nhàu trong Hạ trắng trở thành tên gọi, đồng thời là hình ảnh xuyên suốt vở diễn.

Bên cạnh văn chương và âm nhạc, ê-kíp kết hợp phục trang, mỹ thuật sân khấu, ánh sáng và hình ảnh trình chiếu để gợi lại không gian của câu chuyện. Trước giờ mở màn, khán giả có thể tham quan triển lãm tranh Những giấc mơ của MOON ngay tại Nhà hát Thành phố. Qua sự kết nối giữa xem kịch, nghe nhạc và thưởng thức hội họa, đạo diễn Minh Nguyệt mong muốn không chỉ gặp lại những người yêu sân khấu mà còn khơi gợi tình yêu ấy ở những khán giả lần đầu tìm đến.

Gửi thông điệp tình thân qua câu chuyện sân khấu

Cũng ra mắt dịp này tại Nhà hát Kịch sân khấu nhỏ 5B, vở Tiếng hát nửa đêm của tác giả Huỳnh Ngân, đạo diễn Hoàng Phúc đưa khán giả vào câu chuyện bí ẩn tại một gánh hát miền Tây Nam bộ. Đằng sau vụ mất tích của ca sĩ Ngọc Lan là những tổn thương trong đời sống tinh thần, những mối quan hệ gia đình và ranh giới giữa yêu thương với chiếm hữu.

Nghệ sĩ Nhân dân Mỹ Uyên, Giám đốc Nhà hát, cho biết dù kịch bản từng được dàn dựng, nhưng đây là lần đầu tác phẩm được giới thiệu tại sân khấu nhỏ 5B. Điều khiến bà lựa chọn vở diễn là câu chuyện vẫn gần gũi với đời sống, con người đối diện với mất mát như thế nào, làm sao vượt qua tổn thương để tiếp tục sống. Theo nghệ sĩ, phía sau những điều một gia đình không muốn nhắc đến có thể là những nỗi đau cần được nhận biết, quan tâm và chia sẻ.

Nhân vật nam chính mang theo những tổn thương từ tuổi thơ, khi trưởng thành lại rơi vào tình yêu không được đáp lại và mong muốn chiếm hữu người mình yêu. Qua việc tìm hiểu quá khứ, hành động của nhân vật, tác phẩm đặt ra những câu hỏi về cách ứng xử với người thân và trách nhiệm của mỗi người trước lựa chọn của mình. Những tình tiết trinh thám vì thế không chỉ nhằm gợi sự tò mò mà còn dẫn người xem đến câu chuyện về đời sống con người.

Để chuyển tải chủ đề này, ê-kíp kết hợp không khí ma mị, bí ẩn với những tình huống hài hước. Nghệ sĩ Nhân dân Mỹ Uyên nhấn mạnh: "Đó là hài tình huống chứ không cố để gây hài". Tiếng cười phải xuất phát từ hoàn cảnh, quan hệ giữa các nhân vật và gắn với diễn biến câu chuyện. Đạo diễn trẻ Hoàng Phúc cho biết, anh lựa chọn góc nhìn hài hước từ đời sống gánh hát để dẫn dắt khán giả, đồng thời gợi suy nghĩ về cách yêu thương con cái, khi sự bảo vệ, bao bọc có thể trở thành dung túng cho lỗi lầm.

Đảm nhận vai bà thầy đồng tham gia khám phá vụ việc, diễn viên Hồng Đào cho biết, nhân vật đòi hỏi sự đan xen giữa diễn giả và diễn thật, khiến những người trong cuộc vừa tin vừa nghi. Cô phải tìm cách thể hiện đủ thuyết phục nhưng không cường điệu, để các nút thắt được tháo gỡ theo diễn biến vở kịch.

Với Hồng Đào, điều đáng chú ý hơn cả sau những tình tiết bí ẩn là thông điệp về sự gắn kết gia đình. Nữ diễn viên mong cha mẹ, con cái cùng đến xem, nhận ra những điều gần gũi với gia đình mình để biết quan tâm, chia sẻ trước khi xảy ra những điều đáng tiếc. Khi sự thật được hé lộ, nhân vật đáng thương hay đáng trách là câu hỏi dành cho mỗi khán giả.

Bên cạnh cơ hội dành cho diễn viên trẻ, Nghệ sĩ Nhân dân Mỹ Uyên kỳ vọng vở diễn có thể kết nối với lớp khán giả mới. Theo nghệ sĩ, sức hấp dẫn của sân khấu nằm ở khả năng truyền cảm xúc trực tiếp giữa người diễn và người xem. Với Tiếng hát nửa đêm, những suy ngẫm về tổn thương, tình thân và cách yêu thương là điều ê-kíp mong muốn gửi lại sau khi câu chuyện khép lại.

Đưa cải lương, hát bội đến địa bàn dân cư

Cùng với kịch nói, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang lựa chọn đưa lời ca, tích diễn đến những địa bàn xa trung tâm Thành phố. Đây không chỉ là hoạt động phục vụ người dân trong dịp Lễ Quốc khánh 2/9 mà còn thể hiện nỗ lực mở rộng không gian biểu diễn, giúp cải lương đến gần hơn với những khán giả ít có điều kiện thưởng thức nghệ thuật truyền thống tại các nhà hát chuyên nghiệp.

Chương trình nghệ thuật tối 2/9 kéo dài 120 phút được tổ chức tại phường Thới Hòa, do Vũ Trần đạo diễn, Hoàng Song Việt biên tập và cố vấn nghệ thuật, Nghệ sĩ Ưu tú Phan Quốc Kiệt chỉ đạo nghệ thuật. Điểm nhấn là trích đoạn Lý Thường Kiệt đề thơ, do nghệ sĩ Trọng Hiếu, Trúc Phương cùng vũ đoàn Bình Minh biểu diễn. Sự kết hợp giữa ca cảnh, ca cổ, tân cổ và những tiết mục về quê hương, đất nước vừa tạo không khí phù hợp với ngày lễ lớn, vừa giới thiệu nhiều sắc thái của nghệ thuật cải lương đến công chúng địa phương.

Tại xã Bình Lợi, Nhà hát dự kiến giới thiệu chương trình Âm vang mùa thu gồm 14 tiết mục. Trong đó, Viết tiếp câu chuyện hòa bình kết hợp phần nhạc của Nguyễn Văn Chung với lời vọng cổ của Song Nguyễn, qua phần biểu diễn của Phùng Ngọc Bảy, Mỹ Linh và Kim Thùy. Việc đưa một ca khúc đang được công chúng yêu thích vào cấu trúc tân cổ tạo nên điểm gặp gỡ giữa hơi thở đương đại và âm hưởng truyền thống, giúp thông điệp về hòa bình được chuyển tải gần gũi hơn. Qua những chuyến biểu diễn tại địa bàn xa trung tâm, cải lương không chỉ được mang đến cho khán giả mà còn có thêm cơ hội nuôi dưỡng lớp công chúng mới, tiếp tục hiện diện trong đời sống văn hóa cộng đồng.

Ngoài ra, Nhà hát Nghệ thuật Hát bội Thành phố Hồ Chí Minh cũng chủ động đưa loại hình sân khấu truyền thống này ra khỏi không gian biểu diễn quen thuộc, hiện diện tại trường học, di tích, đường sách và các địa bàn dân cư. Ngày 30/8, Nhà hát dự kiến giới thiệu nghệ thuật hát bội tại Lăng Lê Văn Duyệt và tổ chức chương trình Hát bội và âm nhạc dân tộc tại Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh. Việc lựa chọn những không gian công cộng có đông người dân, học sinh và du khách qua lại giúp hát bội tiếp cận công chúng một cách tự nhiên, đồng thời góp phần đưa nghệ thuật truyền thống trở thành một phần của hoạt động tham quan, sinh hoạt văn hóa thường ngày. Hoạt động biểu diễn tiếp tục được mở rộng với các chương trình nghệ thuật tổng hợp vào tối 1/9 tại xã Phú Giáo và tối 2/9 tại xã Hiệp Phước.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Trưởng phòng Tổ chức biểu diễn của Nhà hát cho biết, các chương trình không chỉ dừng ở việc trình diễn mà còn kết hợp giới thiệu, giao lưu và trải nghiệm. Khán giả được giải đáp những thắc mắc về nhân vật, hóa trang, phục trang; hướng dẫn động tác vũ đạo, câu ca và lối nói đặc trưng. Cách tiếp cận trực quan, có tương tác giúp người xem từng bước hiểu ngôn ngữ ước lệ của hát bội, rút ngắn khoảng cách giữa một loại hình nghệ thuật lâu đời với công chúng hôm nay, nhất là người trẻ và những người lần đầu tiếp xúc.

Từ khán phòng đến không gian cộng đồng, mùa diễn lễ 2/9 mở thêm cơ hội để công chúng đến với sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh. Để cuộc gặp gỡ ấy trở thành sự gắn bó lâu dài, mỗi đơn vị cần tiếp tục chăm chút chất lượng tác phẩm, đổi mới cách thể hiện và lắng nghe người xem, từ đó khán giả có lý do trở lại sau khi kỳ nghỉ lễ khép lại.