Xây dựng xã hội học tập số: Cách tiếp cận mới cho tăng trưởng, phát triển và tiến bộ xã hội

Xây dựng xã hội học tập là chủ trương xuyên suốt của Đảng, Nhà nước ta, nhằm giúp mọi người dân được tiếp cận cơ hội học tập bình đẳng, được học tập thường xuyên, suốt đời, phát triển toàn diện bản thân, từ đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực xây dựng đất nước. 

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, xây dựng xã hội học tập số trở thành yếu tố quyết định để Việt Nam tận dụng cơ hội, vượt qua thách thức và phát triển bền vững.

Xây dựng môi trường học tập số suốt đời

Kể từ khi được triển khai năm 2005, Đề án "Xây dựng xã hội học tập" đã góp phần nâng cao dân trí, phát triển mạng lưới giáo dục thường xuyên theo hướng mở, đẩy mạnh phong trào khuyến học, tạo cơ hội học tập suốt đời cho mọi người và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Cùng với đó, nhận thức của các tầng lớp nhân dân về học tập suốt đời từng bước được nâng lên. Học tập suốt đời ngày càng được coi là giải pháp quan trọng để mỗi người không ngừng nâng cao năng lực, cập nhật kiến thức để sống và làm việc trong một đất nước đang chuyển mình mạnh mẽ, đặc biệt trong kỷ nguyên của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia.

Năm 2026 đánh dấu 5 năm Đề án xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2021-2030 được triển khai với những kết quả rất đáng khích lệ. Cả nước đã huy động hơn 261,3 nghìn người tham gia học xóa mù chữ; hơn 40,6 triệu người trong độ tuổi lao động được trang bị năng lực thông tin, đạt tỷ lệ 50,76%; hơn 39,9 triệu người trong độ tuổi lao động được trang bị kỹ năng sống, đạt tỷ lệ 49,97%; hơn 37,8 triệu người dân từ 15 tuổi trở lên được đào tạo trình độ chuyên môn kỹ thuật, đạt tỷ lệ 47,3%. 100% các trường đại học (trừ các trường thuộc khối an ninh, quốc phòng, văn hóa, nghệ thuật, thể dục thể thao) đã triển khai chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và giảng dạy, từng bước hình thành hệ thống kho học liệu số để phục vụ đào tạo.

Đặc biệt, nền tảng học tập trực tuyến quốc gia "Bình dân học vụ số" đã chính thức vận hành trên phạm vi cả nước từ đầu tháng 4/2025 với sứ mệnh phổ cập kiến thức, kỹ năng số cơ bản cho toàn dân, đặc biệt người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn; hướng tới xây dựng môi trường học tập số mở, linh hoạt, giúp người dân làm chủ công nghệ, nâng cao chất lượng cuộc sống, gia tăng năng lực cạnh tranh, đóng góp vào sự phát triển của đất nước.

Chỉ sau 1 năm phát động, nền tảng đã tích hợp 87 khóa học hoàn thiện, thu hút hơn 1,4 triệu lượt học viên tham gia học tập qua tài khoản định danh điện tử VNeID, phổ cập kỹ năng số cơ bản, dịch vụ công trực tuyến và trí tuệ nhân tạo (AI), phản ánh nhu cầu học tập số mạnh mẽ trong toàn xã hội.

Phong trào "Bình dân học vụ số" cũng lan tỏa mạnh mẽ trong các cấp ngành, địa phương. Quốc hội đã đặt ra những chỉ tiêu định lượng rõ ràng khi yêu cầu 100% cán bộ, đại biểu được cấp chứng chỉ "Bình dân học vụ số – Quốc hội số" vào năm 2026 và đạt chuẩn kỹ năng số trên nền tảng VneID. Lực lượng Công an nhân dân đã tổ chức hàng loạt lớp bồi dưỡng kiến thức chuyển đổi số cho cán bộ, chiến sĩ tại cơ sở, tập trung vào hạ tầng số, quy trình số và bảo mật thông tin...

Nhiều địa phương đã xây dựng và thực hiện các mô hình: "Công dân học tập", "Gia đình học tập", "Dòng họ học tập","Cộng đồng học tập", "Bình dân học vụ tiếng Anh" và xây dựng các tiêu chí đánh giá, công nhận danh hiệu "Công dân học tập". Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong khi gắn mô hình Thành phố học tập với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao thích ứng chuyển đổi số. Mới đây, Hà Nội đã ban hành kế hoạch số 57-KH/BTGDVTU về việc đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền Phong trào "Bình dân học vụ số", xác định tuyên truyền "Bình dân học vụ số" là nhiệm vụ trọng tâm của thành phố, hướng tới phổ cập tri thức, kỹ năng số đến mọi tầng lớp Nhân dân, hình thành thói quen học tập số và xây dựng công dân số Thủ đô "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc".

Sẵn sàng cho sự phát triển toàn diện và bền vững

Trong thời đại khoa học-công nghệ thay đổi từng ngày, nhu cầu học tập, khám phá tri thức mới của người dân ngày càng gia tăng để bắt kịp sự phát triển xã hội và thích nghi với đời sống văn minh, hiện đại. Do đó, việc học tập suốt đời không chỉ giúp mỗi cá nhân nhận biết, thích nghi, không tụt hậu trước sự biến đổi từng ngày của thế giới hiện đại, mà còn góp phần làm giàu trí tuệ, hoàn thiện nhân cách, ngày càng tiến bộ và định vị bản thân.

Nếu như trước đây, việc xây dựng xã hội học tập chủ yếu tập trung đầu tư cơ sở hạ tầng vật chất, mở rộng mạng lưới trung tâm học tập cộng đồng theo phương thức truyền thống, thì dưới sự tác động của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, mô hình xã hội học tập đã có nhiều đổi khác. Nghị quyết 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cho thấy, cần tận dụng công nghệ số như phương tiện hỗ trợ mạnh mẽ cho việc tự học, học tập suốt đời. 

Lấy giáo dục số, học liệu số, thư viện số và các nền tảng học trực tuyến mở đại chúng làm nền tảng. Việc học tập trên nền tảng số là yêu cầu tất yếu, giúp truyền bá tri thức, tạo điều kiện thuận lợi để mỗi người tự học, tự trang bị đầy đủ năng lực và kỹ năng số, tự tin phát triển bản thân, phấn đấu xây dựng một xã hội không chỉ giàu tri thức mà còn giàu sức mạnh công nghệ, sẵn sàng hội nhập, phát triển.

Trên thực tế, xã hội học tập vận hành trên nền tảng số mang lại nhiều lợi ích mà mô hình truyền thống khó có thể đạt được, như góp phần rút ngắn đáng kể khoảng cách tiếp cận tri thức giữa các vùng miền, khi người dân ở vùng sâu vùng xa vẫn có thể tiếp cận cùng một khóa học chất lượng như đô thị lớn, chỉ cần có kết nối internet. Nền tảng số cũng giúp giảm chi phí và thời gian học tập, khi một nền tảng có thể phục vụ đồng thời hàng chục nghìn người học cùng lúc. Đặc biệt, việc tiếp cận giáo dục thông qua mạng internet một cách nhanh chóng, dễ dàng giúp tạo ra thói quen học tập liên tục, gắn liền với công việc và cuộc sống của mỗi người.

Tuy nhiên hành trình này vẫn còn không ít khó khăn, thách thức, như sự chênh lệch về hạ tầng công nghệ và kỹ năng số giữa các vùng miền; tình trạng thiếu giáo viên cục bộ; cơ sở vật chất chưa đồng bộ… Để vượt qua những thách thức này, bên cạnh việc hoàn thiện thể chế, chính sách, theo các nhà nghiên cứu cần ưu tiên đầu tư hạ tầng học liệu số tại những địa bàn khó khăn, gắn từng khóa học và nội dung đào tạo với nhu cầu thiết thực của từng nhóm dân cư, tăng cường tuyên truyền, phổ biến nâng cao nhận thức cho người dân và toàn xã hội về ý nghĩa của việc học tập suốt đời, giúp phong trào học tập số trở thành nếp văn hóa bền vững, ăn sâu vào đời sống thường nhật của mỗi người dân.

Xây dựng xã hội học tập số tại Việt Nam là mục tiêu chiến lược quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, không chỉ nâng cao tri thức mà còn xây dựng một xã hội công bằng, nơi mọi người đều có cơ hội học tập và phát triển. Đây được coi là bước đi chiến lược, sẵn sàng cho sự phát triển toàn diện và bền vững của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.