Bóng đá Đông Nam Á nhìn từ Asean Cup 2026: Thêm một lý do...

Thái Lan với đội hình không phải là mạnh nhất vẫn thắng Singapore 3-1 ở lượt đi bán kết ASEAN Cup 2026. Một trận đấu tưởng như cân bằng theo lời giới chuyên môn trước giờ bóng lăn, cuối cùng lại kết thúc bằng một khoảng cách đẳng cấp rõ ràng. Không có chỗ nào cho bất ngờ, dù đây là thời điểm tốt nhất của bóng đá Singapore cũng như là điểm thấp nhất của Thái Lan trong 10 năm qua.

Nhìn cách Thái Lan "siết" trận bán kết lượt đi theo ý mình, thì có lạc quan mấy cũng phải nhìn nhận: bóng đá Đông Nam Á đang mất động lực phát triển. Một Thái Lan gần như đứng yên về trình độ suốt nhiều năm qua vậy mà vẫn là "cái gì đó rất khác" khi đặt cạnh Singapore, đội bóng duy nhất có dấu hiệu của sự tiến bộ trong 3 kỳ ASEAN Cup gần nhất. Tính đến trận này, Thái Lan chơi 5 trận mà cũng chỉ mới để thủng lưới 1 bàn (vì cú sút quá đẹp), dù các đối thủ lần lượt là Malaysia, Philippines, Myanmar, Singapore. Giống như một cuộc dạo chơi.

Còn hơn thế, cái cách mà Thái Lan đặt một chân vào chung kết dẫn đến một xác nhận: ngôi đầu khu vực vẫn nằm trong tay người Thái, kể cả khi họ không dốc toàn lực. Nhưng đằng sau kết quả ấy là một câu hỏi lớn hơn nhiều: Những đội bóng như Thái Lan, Indonesia hay Việt Nam giờ phải "ứng xử" thế nào với ASEAN Cup khi mà có vô địch thì cũng chưa chắc chứng minh được gì, còn nếu thất bại thì lại hứng chỉ trích (như trường hợp Indonesia)?

Câu trả lời đến sớm hơn dự kiến, và đến từ chính giải đấu được xem là phiên bản nâng cấp: FIFA ASEAN Cup 2026. Mùa đầu tiên, mang "mác" FIFA, treo thưởng một triệu USD cho nhà vô địch, tổng giải thưởng bốn triệu USD, một con số không hề nhỏ so với mặt bằng khu vực.

Nhưng tiền thưởng tự nó không tạo ra chất lượng. Trung Quốc rút lui trước, không nêu lý do chính thức, nhưng động thái tổ chức một giải giao hữu riêng với các đối thủ mạnh hơn ngay trong cùng khung thời gian đã nói thay tất cả. Ấn Độ rút lui sau, chọn trận giao hữu với Brazil tại Kolkata thay vì trận chung kết tiềm năng ở Đông Nam Á. Hai sự vắng mặt liên tiếp buộc FIFA phải lấp chỗ trống bằng Pakistan, hạng 198 thế giới, và Bangladesh, cũng chỉ ngang trình độ.

Đây không hẳn là một sự cố bất khả kháng ở mùa giải đầu tiên. Ban đầu, nhiều người nghĩ các đội khách mời sẽ đến từ Đông Á hoặc Tây Á vừa có thứ hạng FIFA cao hơn, phong cách chơi bóng khác hơn. Nhưng rốt cục, nơi có khả năng "được mời" nhất lại là khu vực Nam Á, vốn có mặt bằng bóng đá còn thấp hơn  Đông Nam Á. Với tình hình này, không khéo FIFA ASEAN Cup còn kém hơn cả phiên bản truyền thống.

Chưa chắc vì rơi vào FIFA Days mà các đội tuyển sẽ dùng đội hình mạnh nhất khi họ không có đối thủ mong muốn. Khi đó, thay vì tự mình sắp xếp các trận giao hữu chất lượng, các đội như Thái Lan, Việt Nam, Indonesia lại phải "tái đấu" để chứng minh mình mạnh nhất khu vực?! Cứ lấy việc Trung Quốc hay Ấn Độ chọn đối thủ ở đợt FIFA Days sắp đến thì sẽ hiểu. Họ thà bỏ tiền ra tổ chức giải để đấu với đội mạnh. 

Thế là dù Đông Nam Á có đến 2  giải đấu, nhưng rốt cục lại cùng một bản chất: chỉ là nơi để các đội bóng yếu cố gắng đuổi theo các thế lực cũ của khu vực. Từ chỗ cần có một sân chơi xứng tầm, các đội như Thái Lan, Việt Nam  lại chịu áp lực… không được để thua. Ví dụ quá rõ: Việt Nam vừa hòa Singapore thôi là chịu chỉ trích mạnh, còn Thái Lan thắng Singapore thì chẳng có gì để tung hô. Đòi hỏi của người hâm mộ Thái Lan, Việt Nam quá rõ ràng: cần một chuẩn mực khác.

Tất nhiên, bóng đá Việt Nam không tác động gì để thay đổi chất lượng của các giải đấu này, nhưng chúng ta có quyền chọn lựa hành động phù hợp. Ví dụ như cần nhìn thẳng vào thực tế xói mòn chất lượng của ASEAN Cup để thấy rằng không thể gắn tiến trình phát triển của đội tuyển quốc gia với thành tích của giải đấu này. Nhìn rộng hơn, dù có thêm FIFA ASEAN Cup thì đây vẫn chỉ là câu chuyện của Đông Nam Á, nếu cứ mãi mắc kẹt ở đó, thì khó mà tiến xa.

Tốt nhất, cứ nỗ lực để tiến vào trận chung kết ASEAN Cup, vượt qua đối thủ Thái Lan nhiều khả năng đang chờ sẵn, rồi xem đó là phần kết thúc cho khởi đầu mới.