Xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh - Tầm nhìn chiến lược cho giai đoạn mới

Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, được thông qua tại Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, đánh dấu bước chuyển mạnh trong tư duy phát triển biển của Đảng, "từ tư duy phát triển kinh tế biển sang xây dựng và phát triển quốc gia biển mạnh". 

Trên cơ sở đó, Nghị quyết hướng tới "phát triển toàn diện sức mạnh quốc gia trên biển, đưa biển thực sự trở thành một trong những trụ cột quan trọng của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới".

Biển - Không gian chiến lược của phát triển và bảo vệ Tổ quốc

Theo Phó Giáo sư-Tiến sĩ Nguyễn Chu Hồi (nguyên Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam, Đại biểu Quốc hội khóa XV, Phó Chủ tịch thường trực - phụ trách Hội Thuỷ sản Việt Nam), Việt Nam là một quốc gia biển với vùng biển rộng gấp ba lần diện tích lãnh thổ đất liền, đường bờ biển dài hơn 3.260 km (không tính bờ các đảo) chạy theo hướng Bắc-Nam. Việt Nam cũng thuộc nhóm quốc gia nhiều đảo trên thế giới với hơn 3.000 đảo lớn, nhỏ phân bố thành các tuyến, cụm và quần đảo án ngữ từ bờ ra khơi. Gần 2.400 đảo lớn nhỏ trong số 2.773 đảo ven bờ phân bố tập trung trong vùng biển sát bờ Quảng Ninh-Hải Phòng cấu thành nên quần thể đảo đá vôi karst Bái Tử Long-Hạ Long-Cát Bà độc đáo không chỉ về quy mô, mà còn chứa đựng các giá trị di sản thiên nhiên ngoại hạng toàn cầu. Tiếp đó là hơn 225 đảo ở Khánh Hòa, hơn 140 đảo ở An Giang, với đảo Phú Quốc lớn nhất cả nước. Đặc biệt, hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa ngoài khơi không chỉ là hai trung tâm đa dạng sinh học biển quan trọng, mà còn là hai "tiền đồn" kiểm soát không gian biển (ba chiều) và các hoạt động trên tuyến hàng hải quốc tế Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương…

Đây là những điều kiện đặc biệt thuận lợi để phát triển kinh tế biển, giao thương quốc tế và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Trong suốt chiều dài lịch sử, biển luôn gắn liền với quá trình dựng nước và giữ nước, vừa là tuyến phòng thủ tự nhiên, vừa là không gian sinh tồn, phát triển của dân tộc.

Những năm qua, việc triển khai Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã tạo nhiều chuyển biến tích cực. Kinh tế biển và các ngành kinh tế liên quan đến biển tiếp tục phát triển; hệ thống cảng biển, kết cấu hạ tầng ven biển từng bước được đầu tư; nhiều trung tâm kinh tế ven biển, khu kinh tế, khu công nghiệp ven biển hình thành và phát huy hiệu quả; công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường biển, bảo vệ chủ quyền biển, đảo được tăng cường. Biển ngày càng khẳng định vai trò là một động lực quan trọng đối với tăng trưởng và hội nhập của đất nước.

Tuy nhiên, so với tiềm năng và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, việc khai thác và phát huy các lợi thế từ biển vẫn còn nhiều hạn chế. Quy mô và sức cạnh tranh của các ngành kinh tế biển còn chưa tương xứng; kết cấu hạ tầng biển còn thiếu tính đồng bộ; liên kết vùng biển-ven biển còn hạn chế. Bên cạnh đó, các thách thức từ biến đổi khí hậu, nước biển dâng, ô nhiễm môi trường biển, suy giảm nguồn lợi thủy sản đang đặt ra yêu cầu phải có những quyết sách chiến lược để phát huy hơn nữa các nguồn lực từ biển, đồng thời bảo vệ vững chắc chủ quyền và lợi ích quốc gia trên biển.

Nhận thức rõ yêu cầu đó, Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Nếu Nghị quyết số 36-NQ/TW đặt nền móng cho chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển thì Nghị quyết số 20-NQ/TW đã phát triển tư duy đó lên một tầm cao mới. Trọng tâm là xây dựng quốc gia biển mạnh - một mô hình phát triển toàn diện, trong đó phát triển kinh tế biển gắn chặt với quản trị biển hiện đại, bảo vệ môi trường, phát triển khoa học, công nghệ, xây dựng văn hóa biển, củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia trên biển.

Trên cơ sở đó, Nghị quyết số 20-NQ/TW đã đưa ra những quan điểm chỉ đạo mới, xác lập mục tiêu và hệ thống giải pháp dài hạn nhằm đưa Việt Nam từng bước trở thành quốc gia biển mạnh, góp phần phát triển bền vững đất nước và nâng cao vị thế quốc gia trong giai đoạn mới.

Xây dựng quốc gia biển mạnh bằng tư duy phát triển và quản trị hiện đại

Điểm mới nổi bật của Nghị quyết số 20-NQ/TW là đã xác lập một hệ thống quan điểm chỉ đạo toàn diện về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Nghị quyết xác định rõ biển là không gian phát triển chiến lược, là nền tảng quan trọng của sức mạnh tổng hợp quốc gia; xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh là chiến lược phát triển đất nước lâu dài, gắn chặt với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trên cơ sở đó, Nghị quyết định hướng xây dựng Việt Nam có nền quản trị biển hiện đại; kinh tế biển phát triển; khoa học, công nghệ biển tiên tiến; môi trường bền vững; văn hóa giàu bản sắc; cộng đồng cư dân giàu mạnh; quốc phòng, an ninh được giữ vững; hội nhập quốc tế thực chất, hiệu quả, qua đó không ngừng nâng cao vị thế, uy tín quốc gia trên trường quốc tế.

Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy, với trọng tâm là chuyển mạnh từ khai thác biển sang quản trị biển hiện đại; từ phát triển kinh tế biển sang phát triển quốc gia biển mạnh; từ quản lý theo ngành sang quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển quốc gia.

Nghị quyết xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao là động lực chính của quá trình xây dựng quốc gia biển mạnh; đồng thời yêu cầu phát triển phải dựa trên khai thác, sử dụng hiệu quả, bền vững tài nguyên biển gắn với bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái và đa dạng sinh học biển, kiên quyết không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế.

Nghị quyết nhấn mạnh xây dựng và phát triển quốc gia biển mạnh là nhiệm vụ chiến lược của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và cả hệ thống chính trị. Do vậy cần phát huy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, khát vọng vươn ra biển lớn; phát triển đất nước theo hướng biển, gắn với bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo.

Trên nền tảng các quan điểm chỉ đạo đó, Nghị quyết số 20-NQ/TW xác định mục tiêu xây dựng quốc gia biển mạnh theo lộ trình rõ ràng. Đến năm 2030, trọng tâm là xây dựng nền tảng vững chắc để Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, hình thành hệ thống quản trị biển quốc gia hiện đại, thống nhất, đồng bộ, dựa trên khoa học, công nghệ và dữ liệu số; quản lý, khai thác, sử dụng hiệu quả, bền vững tài nguyên và không gian biển; từng bước làm chủ biển xa, biển sâu và các không gian phát triển mới trên biển. Đời sống Nhân dân vùng ven biển, hải đảo được nâng cao; văn hoá biển được gìn giữ và phát huy. Quốc phòng, an ninh, chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia trên biển được giữ vững; vị thế, uy tín và vai trò của Việt Nam được nâng cao.

Một số chỉ tiêu cụ thể, tổng GRDP của các tỉnh, thành phố ven biển đóng góp trên 70% GDP cả nước; phát triển các dự án điện gió ngoài khơi với công suất 6-10 GW; chi phí logistics giảm còn dưới 12% GDP; tốc độ tăng trưởng tổng thu du lịch biển, đảo bình quân 14%/năm; hình thành 5-6 trung tâm kinh tế biển mạnh, 3 khu kinh tế đặc biệt; hoàn thành 100% tuyến đường bộ ven biển theo quy hoạch; hoàn thành 100% tuyến đường bộ ven biển theo quy hoạch; 100% đảo có vị trí chiến lược, trọng yếu cơ bản được đầu tư hạ tầng thiết yếu đồng bộ.

Triển khai đồng bộ các giải pháp để đưa Nghị quyết vào cuộc sống

Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, Nghị quyết số 20-NQ/TW đề ra 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp đồng bộ, bao quát từ hoàn thiện thể chế đến tổ chức thực hiện.

Trước hết là tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, đổi mới tư duy, nâng cao nhận thức về phát triển quốc gia biển mạnh, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị biển quốc gia; đồng thời thể chế, đổi mới công tác quy hoạch không gian biển quốc gia, tạo đột phá phát triển quốc gia biển mạnh.

Nghị quyết cũng nhấn mạnh yêu cầu phát huy và sử dụng hiệu quả các nguồn lực; phát triển mạnh doanh nghiệp biển, nhất là các tập đoàn, tổng công ty quy mô lớn; phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao; đột phá phát triển các ngành kinh tế biển hiện đại, xanh, thông minh và các ngành, lĩnh vực biển mới.

Cùng với đó là phát triển đồng bộ hạ tầng biển, mở rộng không gian phát triển quốc gia, hình thành các trung tâm kinh tế biển mạnh của quốc gia và khu vực; bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái biển, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, nâng cao khả năng chống chịu của các địa phương ven biển, hải đảo; xây dựng văn hoá biển, nâng cao đời sống người dân, phát huy sức mạnh cộng đồng cư dân biển trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn trên biển, đảo; tăng cường hội nhập và hợp tác quốc tế, nâng cao vị thế quốc gia.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh các quyết sách của Trung ương là "một hệ thống liên thông, gắn kết cùng hướng tới đổi mới đồng bộ phương thức lãnh đạo, quản trị, phát triển và bảo vệ đất nước". Do đó, việc triển khai Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh phải được đặt trong tổng thể các nghị quyết của Hội nghị Trung ương 3, bảo đảm sự gắn kết giữa phát triển kinh tế biển với đổi mới mô hình phát triển, bảo vệ môi trường, củng cố quốc phòng, an ninh và nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu "Nghị quyết phải đi cùng chương trình hành động", mỗi cấp, mỗi ngành phải cụ thể hóa các chủ trương thành kế hoạch sát thực tiễn, xác định rõ mục tiêu, nguồn lực, tiến độ và trách nhiệm thực hiện, để các quyết sách của Trung ương nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh là chiến lược lâu dài, đồng thời cũng là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh phát triển mới. Khi các quan điểm, mục tiêu và nhiệm vụ của Nghị quyết được triển khai đồng bộ, hiệu quả, biển sẽ không chỉ là không gian phát triển giàu tiềm năng mà còn trở thành nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực tự chủ quốc gia, bảo vệ vững chắc chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia, tạo động lực đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững, khẳng định vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.