Trước thềm năm học mới: Giáo dục tăng tốc từ vùng biên đến đô thị

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đang tiếp tục được cụ thể hóa bằng những chương trình, kế hoạch và nhiệm vụ thiết thực từ Trung ương đến địa phương. 

Trọng tâm không chỉ là tăng đầu tư cho giáo dục, hoàn thiện cơ chế, chính sách mà còn hướng tới đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị, phát triển đồng bộ mạng lưới trường lớp, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng cho mọi người học. Trước thềm năm học 2026-2027, nhiều nhiệm vụ đang được triển khai với yêu cầu vừa bảo đảm tiến độ, vừa nâng cao chất lượng và hiệu quả.

Giữ ổn định thi cử, đổi mới từ những vấn đề cốt lõi

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã chủ trì cuộc họp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, các bộ, ngành, chuyên gia và nhà khoa học về một số nội dung giáo dục và đào tạo, trong đó có tuyển sinh vào lớp 10, Kỳ thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông, tuyển sinh đại học, đổi mới giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học.

Về Kỳ thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông, các chuyên gia, nhà giáo và đại diện cơ sở giáo dục thống nhất việc duy trì kỳ thi chuẩn hóa quốc gia là cần thiết. Kỳ thi vừa đánh giá mức độ đạt chuẩn kiến thức, kỹ năng của học sinh sau 12 năm học, vừa cung cấp dữ liệu phục vụ đánh giá chất lượng dạy học của toàn hệ thống.

Phó Thủ tướng yêu cầu giữ ổn định Kỳ thi, đồng thời đổi mới năng lực khảo thí và cơ chế giám sát; tăng cường ứng dụng công nghệ, kiểm tra chéo, phân định rõ trách nhiệm giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo với UBND các tỉnh, thành phố nhằm phòng, chống hiệu quả gian lận, nhất là gian lận sử dụng công nghệ cao.

Đối với việc tổ chức thi trên máy tính, cần xây dựng đề án và lộ trình phù hợp; tổ chức thử nghiệm, thí điểm, tổng kết, đánh giá toàn diện trước khi triển khai trên diện rộng, bảo đảm an ninh, an toàn, độ tin cậy và không tạo ra bất bình đẳng giữa các vùng miền.

Về tuyển sinh vào lớp 10, Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao đánh giá tổng thể điều kiện học tập, mạng lưới trường lớp, đội ngũ giáo viên và hoạt động hướng nghiệp trên phạm vi cả nước. Trên cơ sở đó, các địa phương chủ động lựa chọn phương thức phù hợp. Những nơi đã bảo đảm đủ trường lớp và giáo viên có thể xét tuyển vào các trường phổ thông thông thường, chỉ tổ chức thi để tuyển chọn học sinh vào trường chuyên hoặc trường chất lượng cao.

Đối với Chương trình giáo dục phổ thông 2018, cần xây dựng lộ trình đánh giá độc lập sau một chu kỳ triển khai, trên cơ sở đó rà soát, tinh gọn chương trình; chỉ điều chỉnh những nội dung thật sự cần thiết, đã được thí điểm và đánh giá tác động kỹ lưỡng, tránh làm tăng áp lực đối với giáo viên, học sinh.

Ngành Giáo dục tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực, tăng cường khả năng tự học, đẩy mạnh chuyển đổi số; đưa năng lực số, tư duy phản biện và giáo dục đạo đức trong sử dụng trí tuệ nhân tạo vào chương trình học. Việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh; phòng, chống bạo lực học đường; nâng cao chất lượng tư vấn tâm lý, giáo dục thể chất và dinh dưỡng học đường cũng được đặt ra.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, mọi thay đổi trong giáo dục phải được thực hiện thận trọng, dựa trên cơ sở chính trị, pháp lý, khoa học và thực tiễn; có đầy đủ số liệu, minh chứng và lộ trình phù hợp. Những hạn chế, bất cập cần được nhìn nhận từ nguyên nhân gốc rễ để có giải pháp khắc phục hiệu quả.

Tăng tốc xây dựng trường học vùng biên

Những ngày này, trên nhiều công trường xây dựng trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tại các xã biên giới, không khí thi công diễn ra khẩn trương. Hàng trăm kỹ sư, công nhân cùng máy móc, thiết bị được huy động, tăng ca, tăng kíp, phấn đấu hoàn thành công trình để đón học sinh trong năm học 2026-2027.

Tại Cao Bằng, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học Cơ sở Trà Lĩnh vừa được bàn giao, tiếp nhận và vận hành thử nghiệm. Đây là công trình đầu tiên trong số 11 trường nội trú liên cấp được xây dựng tại các xã biên giới của tỉnh trong giai đoạn 1. Dự án có tổng mức đầu tư 255 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương, quy mô 31 lớp với 1.165 học sinh. Các hạng mục lớp học, khu hiệu bộ và bếp ăn đã cơ bản hoàn thành; khu nhà công vụ và nội trú đang được gấp rút hoàn thiện.

Theo Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng Lê Hải Hòa, việc vận hành thử nghiệm nhằm kiểm tra khả năng hoạt động của công trình, đồng thời rà soát các điều kiện về cơ sở vật chất, quản lý, tổ chức dạy học, ăn ở và sinh hoạt của học sinh trước thềm năm học mới. Các đơn vị được yêu cầu kịp thời xử lý vấn đề phát sinh, duy trì đầy đủ nhân lực, máy móc và bảo đảm tiến độ hoàn thành công trình.

Cùng với Trà Lĩnh, các dự án trường nội trú liên cấp tại Phục Hòa, Trường Hà, Đức Long, Lũng Nặm và nhiều địa phương khác đang được đẩy nhanh tiến độ. Tuy nhiên, quá trình triển khai còn gặp khó khăn do thiếu lao động có tay nghề, thời tiết mưa thất thường, địa hình phức tạp và việc vận chuyển vật liệu, máy móc lên vùng cao còn nhiều trở ngại.

Tại Thanh Hóa, 6 trường nội trú liên cấp được khởi công từ năm 2025 với tổng mức đầu tư gần 740 tỷ đồng đang bước vào giai đoạn nước rút. Tỉnh yêu cầu hoàn thành thi công trước ngày 15/8 để có thời gian vệ sinh, lắp đặt thiết bị, vận hành thử và bàn giao cho ngành Giáo dục trước năm học 2026-2027.

Một số dự án đã hoàn thành phần lớn khối lượng. Trường nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Sơn Thủy đạt khoảng 77% giá trị hợp đồng, phấn đấu bàn giao trước ngày 30/8; dự án tại Tam Lư đạt khoảng 60%; tại Yên Khương, khối lượng thực hiện đạt khoảng 71%, các hạng mục chính đang được hoàn thiện, dự kiến bàn giao trước ngày 15/8.

UBND tỉnh Thanh Hóa liên tục kiểm tra hiện trường, yêu cầu các chủ đầu tư, nhà thầu bổ sung nhân lực, thiết bị, duy trì tăng ca, tăng kíp. Những đơn vị không huy động đủ nguồn lực hoặc tiếp tục chậm tiến độ sẽ bị xem xét xử lý theo quy định.

Tại Điện Biên, tỉnh đang triển khai 15 trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tại 15 xã biên giới. Trong đó, Trường Phổ thông dân tộc nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Si Pa Phìn đã hoàn thành và đưa vào sử dụng; 9 trường khởi công từ năm 2025 đang được đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu hoàn thành trước ngày 30/8; 5 trường còn lại được khởi công trong năm 2026.

Trước khó khăn về nhân lực, thời tiết và biến động giá vật liệu, Điện Biên đã huy động doanh nghiệp hỗ trợ thi công. Trong giai đoạn hoàn thiện, các công trình cần khoảng 1.200 lao động có tay nghề. Sở Xây dựng tỉnh cử cán bộ trực tiếp bám công trường, thường xuyên kiểm tra, đôn đốc và phối hợp tháo gỡ khó khăn.

Sắp xếp mạng lưới theo hướng tinh gọn, hiệu quả

Cùng với đầu tư cơ sở vật chất, nhiều địa phương đang sắp xếp mạng lưới trường lớp, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên theo hướng tinh gọn đầu mối, sử dụng hiệu quả nguồn lực, đồng thời bảo đảm quyền học tập và khả năng tiếp cận giáo dục của người dân.

Tại Cần Thơ, thành phố đang hoàn thiện phương án sắp xếp hệ thống trường học sau khi hợp nhất địa giới hành chính với tỉnh Hậu Giang và tỉnh Sóc Trăng. Theo phương án dự kiến, toàn thành phố sẽ giảm 525 trường, tương đương khoảng 45,5% số đầu mối hiện có.

Hiện, Cần Thơ có 1.153 đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực giáo dục, sau sắp xếp dự kiến còn 628 trường. Đối với các trường do Sở Giáo dục và Đào tạo quản lý, thành phố dự kiến sáp nhập 25 trường Trung học Cơ sở vào 25 trường Trung học Phổ thông; sáp nhập 8 trường Trung học Phổ thông thành 4 trường; sắp xếp 14 trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên còn 4 trung tâm.

Đối với hệ thống trường thuộc UBND các xã, phường quản lý, số lượng dự kiến giảm từ 1.045 trường xuống còn 534 trường. Việc sắp xếp được thực hiện theo nguyên tắc tinh gọn đầu mối nhưng vẫn bảo đảm điều kiện học tập của học sinh, sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và nâng cao chất lượng giáo dục.

Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Cần Thơ Trần Thị Huyền cho biết, ngành đã phối hợp với 103 xã, phường rà soát quy mô học sinh, điều kiện địa lý, cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và khả năng tiếp cận giáo dục của người học. Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành việc sắp xếp trước ngày 30/8, bảo đảm các cơ sở giáo dục mới hoạt động thông suốt ngay từ đầu năm học 2026-2027.

Song song với việc sắp xếp trường lớp, Cần Thơ đang xây dựng lộ trình hỗ trợ sách giáo khoa cho học sinh giai đoạn 2026-2030, với tổng kinh phí ước khoảng 210 tỷ đồng. Trong năm học 2026-2027, thành phố dự kiến ưu tiên hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn và học sinh dân tộc thiểu số, sau đó mở rộng đối tượng thụ hưởng.

UBND thành phố Cần Thơ cũng trình HĐND xem xét chính sách hỗ trợ giáo viên và nhân viên tại các cơ sở giáo dục mầm non công lập với mức 960.000 đồng/người/tháng, tối đa 9 tháng trong một năm học. Tổng kinh phí thực hiện dự kiến hơn 27,4 tỷ đồng mỗi năm học.

Chính sách này nhằm thống nhất chế độ hỗ trợ sau khi hợp nhất địa giới hành chính, khắc phục tình trạng áp dụng không đồng đều giữa các địa phương trước đây; đồng thời tạo động lực để giáo viên, nhân viên yên tâm công tác, đáp ứng yêu cầu phổ cập giáo dục mầm non trong giai đoạn mới.

Tại Hà Nội, Kế hoạch số 292/KH-UBND về sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên và đại học công lập thể hiện định hướng chuyển từ "quản lý giáo dục" sang "quản trị phát triển giáo dục", từ giảm đầu mối cơ học sang tái cấu trúc mạng lưới, tạo thuận lợi cho người học và nâng cao chất lượng đào tạo.

Theo đó, Hà Nội sẽ sắp xếp 19 cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập thành 10 cơ sở; sắp xếp 29 trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên thành 14 trung tâm. Việc tổ chức lại hướng tới sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, đội ngũ nhà giáo và nguồn lực đầu tư; đồng thời cơ cấu lại đội ngũ theo hướng giảm biên chế quản lý, tăng nhân lực trực tiếp giảng dạy.