Sáng tạo trong công nghiệp văn hoá: Từ di sản đến sản phẩm

Có thể thấy, chưa khi nào yếu tố sáng tạo trong công nghiệp văn hoá lại được quan tâm như hiện nay.

Văn hoá Việt Nam vốn phong phú, giàu bản sắc và độc đáo với một kho tàng di sản đồ sộ, được cha ông không ngừng tích luỹ, đúc kết, dựng xây và những cái hay, cái đẹp đã trở thành những di sản quý giá, trường tồn với sự phát triển của đất nước Việt Nam trong hàng ngàn năm lịch sử và cho đến ngày nay, chính những giá trị văn hoá đó, đã hun đúc lên một Việt Nam mạnh mẽ, dẻo dai và không ngừng phát triển, "sánh vai với các cường quốc năm Châu" như lời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn.

Trong xu thế phát triển của thời đại, trong đó phát triển văn hoá là một nhiệm vụ trọng tâm, vậy làm sao chúng ta phát huy, khai thác được những giá trị quý báu của văn hoà Việt Nam để giới thiệu đến bạn bè quốc tế mà sự phát huy đó nhằn tạo ra những sản phẩm, dịch vụ mới, có yếu tố sáng tạo cao, lại được chắt lọc từ tinh hoa văn hoá Việt Nam và mang thông điệp rõ ràng về một Việt Nam thân thiện, mến khách, phát triển bền vững.

Hiện nay, vấn đề làm sao khai thác được những tài nguyên văn hoá quý hơn vàng để sáng tạo ra các sản phẩm công nghiệp văn hoá mới đang là bài toán đặt ra cho nhiều tổ chức, doanh nghiệp hay cá nhân sáng tạo. Chúng ta đang thấy, sự sáng tạo trong cộng đồng rất lớn, nhiều sản phẩm độc đáo, có giá trị kinh tế cao được cung ứng ra thị trường thế giới, mang lại nguồn lợi kinh tế cho đất nước.

Nhưng cũng có những cách làm đang làm giảm giá trị của những di sản, ví như việc sao chép nguyên bản một di sản để làm thành một vật phẩm nhỏ xinh làm quà tặng đã trở thành cách làm quen thuộc, dễ dàng của không ít tổ chức, làng nghề, nhưng khi ai cũng thực hiện, sản phẩm mô phỏng đó dần trở thành món quà thông thường, giá trị bị giảm sút và trở thành bình thường hoá.

Tôi đã từng vào phòng làm việc của một giám đốc khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của tổ chức WIPO, trong phòng ông đặt rất nhiều các món quà tặng của các nước trên thế giới và tôi chợt giật mình khi nhìn thấy, có rất nhiều vật phẩm giống nhau được xếp ở một góc, và dễ dàng nhận ra các vật phẩm đó đến từ đâu.

Khi bạn nhận quà văn hoá, mà món quà đầu tiên, độc đáo, là sản phẩm mô phỏng của một di sản đặc biệt nào đó sẽ là món quà mà bạn trân trọng, quý giá, nhưng đến món quà thứ 2, thứ 3 nó vẫn là sản phẩm quen thuộc đó, thì món quà lại trở nên bình thường và đôi khi khiến người nhận khó xử vì không biết sắp xếp nó ở đâu hay làm gì với nó. Đây là một thực tế!

Trung Quốc và một số quốc gia trên thế giới có những quy định rất chặt chẽ trong việc cấp phép sao chép nguyên bản di sản, cổ vật để làm sản phẩm nghiên cứu với tỷ lệ 1:1, hay các sản phẩm mô phòng làm quà tặng văn hoá, thương mại nhằm đảm bảo giá trị nguyên bản và lan toả được sự độc đáo, riêng có của di sản đến với công chúng trên toàn cầu.

Do đó yếu tố sáng tạo trong công nghiệp văn hoá luôn đòi hỏi rất cao và cần duy trì liên tục, có như thế mới đủ lực hấp dẫn để cuốn hút sự trải nghiệm và muốn sở hữu, lan toả.

Nói thì dễ, nhưng làm thì không dễ, bởi sự sáng tạo đòi hỏi đầu tư chất xám, đầu tư tài chính và chấp nhận sự đổ vỡ, khi sáng tạo đó không thành công, không được thị trường chấp nhận, đó là rủi ro rất thường trực với những người làm sáng tạo trong công nghiệp văn hoá!

Nhưng, có một cách làm mà chúng ta sẽ loại bỏ hết những lo ngại, những băn khoăn trong cuộc sống, đó là làm vì tình yêu với văn hoá Việt Nam, sáng tạo vì đam mê mong muốn biến ý tưởng thành hiện thực. Có như vậy, sáng tạo mới tối đa, tình yêu văn hoá mới bất diệt!