Lên lịch trải nghiệm: Mỗi ngày một hành trình khám phá 54 dân tộc giữa lòng Thủ đô

Không cần đi qua hàng nghìn kilomet để đến Tây Bắc, Tây Nguyên hay miền Tây Nam Bộ, giờ đây chỉ cách trung tâm Hà Nội khoảng 40km, du khách có thể bước vào một "bản đồ du lịch văn hóa" đặc biệt, nơi mỗi ngày đều mở ra một hành trình khám phá mới. Đó là Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam - "ngôi nhà chung" của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam, đang từng bước được định vị trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa mới của Thủ đô.

Không chỉ là nơi bảo tồn di sản, Làng Văn hóa đang hướng tới một mô hình du lịch trải nghiệm sống động, nơi du khách không chỉ ngắm nhìn mà còn được chạm vào văn hóa, lắng nghe những câu chuyện của đồng bào và trực tiếp tham gia vào các hoạt động truyền thống. Với "Bản đồ trải nghiệm mỗi ngày", mỗi lần trở lại đều là một chuyến đi hoàn toàn khác.

"Bản đồ trải nghiệm" - mỗi ngày một sắc màu văn hóa

Được quy hoạch từ năm 1997 với diện tích hơn 1.540ha, Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam là công trình văn hóa cấp quốc gia mang ý nghĩa đặc biệt. Trên diện tích rộng lớn ấy là hệ thống làng dân tộc, nhà rông, nhà dài, nhà sàn, chùa Khmer, tháp Chăm... được phục dựng theo nguyên mẫu, tái hiện chân thực không gian sinh sống của cộng đồng 54 dân tộc.

Điểm khác biệt lớn nhất của Làng Văn hóa so với một bảo tàng thông thường nằm ở chỗ, di sản nơi đây không nằm yên sau những ô cửa kính mà hiện diện bằng chính những nghệ nhân, già làng và đồng bào các dân tộc đang hằng ngày sinh hoạt, lao động, trình diễn và truyền dạy văn hóa truyền thống. Đó cũng là lý do nhiều chuyên gia gọi nơi đây là một "bảo tàng sống" - nơi văn hóa được thực hành thay vì chỉ được trưng bày.

Nơi đây là một "bảo tàng sống" - nơi văn hóa được thực hành thay vì chỉ được trưng bày. Ảnh: BVHTTDL

Trong bối cảnh Hà Nội tiếp nhận quản lý Làng Văn hóa, nhiều kế hoạch đang được triển khai nhằm kết nối nơi đây với Ba Vì, Làng cổ Đường Lâm, Khu Công nghệ cao Hòa Lạc... hình thành chuỗi du lịch văn hóa phía Tây Thủ đô. Điểm mới đáng chú ý nhất của Làng Văn hóa hiện nay là việc xây dựng lịch trải nghiệm theo từng ngày trong tuần. Thay vì tham quan dàn trải, mỗi ngày du khách sẽ gặp những cộng đồng dân tộc khác nhau với các hoạt động được thiết kế riêng. Điều đó khiến mỗi lần trở lại Làng Văn hóa đều mang đến những trải nghiệm mới.

Thứ Hai đưa du khách đến với người Khơ Mú, Tà Ôi và Gia Rai. Buổi sáng bắt đầu bằng tiếng cười rộn rã ở làng Khơ Mú, nơi du khách học đi cà kheo, ném còn, múa Ong eo hay điệu múa Tăng bu đỏ ông mang đậm tinh thần cộng đồng. Rời Tây Bắc để đến miền Trường Sơn, làng Tà Ôi mở ra không gian của nghề dệt Dèng - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Những khung cửi gỗ, từng sợi chỉ nhiều màu sắc cùng tiếng trống chiêng tạo nên một không gian rất khác. Du khách còn có thể mặc trang phục truyền thống để lưu lại những bức ảnh giữa ngôi làng đậm chất bản địa. Buổi chiều, âm thanh cồng chiêng vang lên từ nhà Rông Gia Rai. Du khách được học đánh cồng chiêng, tìm hiểu ngôn ngữ Gia Rai và nghe kể những câu chuyện về văn hóa Tây Nguyên.

Thứ Ba là hành trình đi qua sắc màu của người Dao, Ba Na và Raglai. Tại làng Dao, du khách trải nghiệm múa chuông, khám phá kho tàng thuốc Nam và tìm hiểu tín ngưỡng thờ Bàn Vương. Ở làng Ba Na, âm thanh cồng chiêng UNESCO hòa cùng điệu múa Xoang và không gian nhà Rông tạo nên bức tranh văn hóa Tây Nguyên đầy sức sống. Khép lại hành trình là tiếng đàn Chapi và đàn đá của đồng bào Raglai - những thanh âm đã trở thành biểu tượng văn hóa miền núi Nam Trung Bộ.

Thanh âm đại ngàn vang lên giữa Thủ đô

Thứ Tư là ngày của những thanh âm đại ngàn. Tiếng khèn Mông gọi bạn giữa cao nguyên đá, những trò chơi ném pao, đánh yến, quay cù khiến không gian trở nên sôi động. Bên cạnh đó là bản hòa ca của người Xơ Đăng với đàn T'rưng, Klong Put, điệu múa Xoang và những câu chuyện về buôn làng. Điểm dừng cuối cùng là không gian Khmer Nam Bộ với nghệ thuật Rô Băm hơn 200 năm tuổi, những điệu múa Lăm Thêu, Rom Vông cùng sắc màu trang phục truyền thống.

Thứ Năm là hành trình khám phá văn hóa vùng Đông Bắc và Trường Sơn. Du khách có thể hóa thân thành người Tày trong bộ áo chàm, học hát Then, đàn Tính, tìm hiểu nghề thủ công truyền thống. Không gian người Thái mang đến những vòng xòe, múa sạp, trò chơi ném còn và đi cà kheo. Trong khi đó, dưới mái nhà Gươl của người Cơ Tu là những câu chuyện về kiến trúc cộng đồng, tín ngưỡng và bản sắc núi rừng miền Trung.

"Bản đồ trải nghiệm" - mỗi ngày một sắc màu văn hóa

Những ngày cuối tuần, số lượng cộng đồng dân tộc tham gia tăng lên với nhiều hoạt động giao lưu quy mô lớn, tạo nên bầu không khí lễ hội rộn ràng dành cho gia đình và du khách. Nếu có nhiều thời gian, du khách hoàn toàn có thể dành nhiều ngày để khám phá đủ 16 làng dân tộc đang thường xuyên hoạt động tại Làng Văn hóa. Mỗi ngôi làng là một lát cắt văn hóa, mỗi cuộc gặp gỡ là một câu chuyện về lịch sử, phong tục và đời sống của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Từ "ngôi nhà chung" đến trung tâm công nghiệp văn hóa

Điều làm nên sức hấp dẫn bền vững của Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam không chỉ là những ngôi nhà Rông, nhà Dài, nhà Gươl hay những công trình kiến trúc được phục dựng nguyên bản. Giá trị cốt lõi của nơi đây nằm ở những con người đang hằng ngày "giữ lửa" cho di sản. Mỗi nghệ nhân, già làng, mỗi đồng bào đang sinh hoạt tại các làng dân tộc đều là một "bảo tàng sống", mang theo ký ức văn hóa, tiếng nói, tập quán, tri thức dân gian và những câu chuyện được truyền từ nhiều thế hệ.

Ở đó, di sản không nằm sau tủ kính để ngắm nhìn từ xa mà hiện diện trong từng nhịp cồng chiêng, từng đường kim dệt Dèng, từng tiếng khèn Mông gọi bạn, điệu Xòe Thái, điệu múa Rom Vông của người Khmer hay những bữa cơm truyền thống được chính đồng bào giới thiệu đến du khách. Mỗi cuộc gặp gỡ đều là một cuộc đối thoại văn hóa; mỗi trải nghiệm đều trở thành một hành trình khám phá bản sắc. Khoảng cách giữa người gìn giữ di sản và người thưởng thức vì thế được rút ngắn, để văn hóa không chỉ được quan sát mà còn được cảm nhận bằng nhiều giác quan và bằng chính những cảm xúc chân thực.

Đó cũng là tư duy phát triển phù hợp với xu hướng của công nghiệp văn hóa hiện đại, khi giá trị của di sản không chỉ được đo bằng số lượng hiện vật hay công trình được bảo tồn, mà còn bằng khả năng tạo ra những trải nghiệm độc đáo, những sản phẩm văn hóa có sức hấp dẫn và khả năng lan tỏa tới cộng đồng. Thay vì khai thác văn hóa như một nguồn tài nguyên tĩnh, Làng Văn hóa đang từng bước chuyển hóa kho tàng di sản của 54 dân tộc thành những sản phẩm du lịch trải nghiệm, giáo dục, sáng tạo và truyền thông có giá trị gia tăng cao. Mỗi hoạt động giao lưu, mỗi lễ hội, mỗi không gian trình diễn đều có thể trở thành một "sản phẩm văn hóa" mang dấu ấn riêng của Hà Nội.

Mỗi ngày mở ra một hành trình mới, mỗi ngôi làng kể một câu chuyện khác nhau

Trong định hướng phát triển mới, Hà Nội không chỉ đầu tư nâng cấp hạ tầng, cải thiện giao thông công cộng, ứng dụng mã QR, công nghệ số hay xây dựng các tuyến xe buýt kết nối trực tiếp tới Làng Văn hóa, mà còn đặt nơi đây trong tổng thể không gian phát triển phía Tây Thủ đô. Sự liên kết với Làng cổ Đường Lâm, Ba Vì, Khu Công nghệ cao Hòa Lạc cùng hệ thống các trường đại học, khu nghỉ dưỡng và điểm đến sinh thái sẽ hình thành một chuỗi sản phẩm liên hoàn, nơi du khách có thể khám phá lịch sử, văn hóa, thiên nhiên và sáng tạo chỉ trong một hành trình.

Quan trọng hơn, khi được đặt trong chiến lược phát triển văn hóa theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam sẽ không chỉ là "ngôi nhà chung" gìn giữ bản sắc của 54 dân tộc anh em, mà còn trở thành một không gian sáng tạo mở - nơi di sản được kể bằng ngôn ngữ của trải nghiệm, công nghệ và du lịch hiện đại. Từ những giá trị truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ sẽ hình thành những sản phẩm văn hóa mới, góp phần tạo động lực cho kinh tế sáng tạo, nâng cao sức cạnh tranh của du lịch Thủ đô.

Khi ấy, Làng Văn hóa sẽ không đơn thuần là một điểm tham quan, mà trở thành "bản đồ văn hóa sống" của Việt Nam giữa lòng Hà Nội. Mỗi ngày mở ra một hành trình mới, mỗi ngôi làng kể một câu chuyện khác nhau, mỗi nghệ nhân là một đại sứ văn hóa, và mỗi du khách sau khi rời đi đều mang theo không chỉ những bức ảnh đẹp, mà còn là ký ức về một Việt Nam đa dạng, giàu bản sắc và luôn biết làm mới chính những giá trị truyền thống của mình. Đó cũng là con đường để di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại, trở thành nguồn lực mềm quan trọng cho sự phát triển của công nghiệp văn hóa và khẳng định vị thế Hà Nội như một trung tâm sáng tạo, văn hóa hàng đầu của cả nước.