6 di sản thế giới đứng trước nguy cơ biến mất

Tại kỳ họp lần thứ 48 của Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO vừa diễn ra ở Busan (Hàn Quốc), tổ chức này đã quyết định đưa 6 địa điểm vào Danh sách Di sản Thế giới đang bị đe dọa.

Trong đó, 3 di sản vừa được công nhận là Di sản Thế giới đã lập tức được xếp vào diện nguy cấp theo thủ tục khẩn cấp. Đây là những trường hợp đặc biệt, bởi UNESCO hiếm khi áp dụng thủ tục khẩn cấp như vậy. Quyết định cho thấy các mối đe dọa đối với những di sản này đã hiện hữu và cần có biện pháp bảo vệ ngay lập tức.

Theo Công ước Di sản Thế giới năm 1972, các nguyên nhân khiến một di sản rơi vào tình trạng nguy cấp có thể bao gồm xung đột vũ trang, thiên tai, biến đổi môi trường, hoạt động xây dựng thiếu kiểm soát, khai thác tài nguyên hoặc những tác động làm suy giảm tính toàn vẹn của di sản.

Ba di sản mới được công nhận nhưng lập tức rơi vào diện nguy cấp

Sebastia – thành phố cổ nơi nhiều nền văn minh giao thoa

Nằm gần thành phố Nablus ở Bờ Tây, Sebastia là một trong những địa điểm khảo cổ quan trọng nhất khu vực Trung Đông. Đây chính là tàn tích của Samaria cổ, từng là kinh đô của Vương quốc Israel phương Bắc vào thế kỷ 9 trước Công nguyên.

Điểm đặc biệt của Sebastia nằm ở việc nơi đây lưu giữ dấu tích liên tục của nhiều nền văn minh trong hơn 3.000 năm lịch sử, từ thời Đồ Sắt, Hy Lạp hóa, La Mã, Byzantine cho đến các giai đoạn Hồi giáo và Ottoman.

Các cuộc khai quật khảo cổ đã phát hiện nhiều công trình quan trọng như hệ thống tường thành, cung điện, đền thờ, đường phố cổ và các công trình công cộng phản ánh sự phát triển của một đô thị lớn ở vùng Cận Đông cổ đại.

Không chỉ có giá trị khảo cổ, Sebastia còn có ý nghĩa tôn giáo sâu sắc. Địa điểm này gắn với truyền thống Kitô giáo và Hồi giáo về Saint John the Baptist (Thánh Gioan Tẩy giả), thu hút nhiều tín đồ trong suốt nhiều thế kỷ.

Tuy nhiên, những căng thẳng kéo dài trong khu vực, cùng các thách thức trong quản lý và bảo tồn, đã khiến khu di tích đối mặt với nhiều nguy cơ. Vì vậy, ngay sau khi được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới, Sebastia được đưa vào Danh sách Di sản Thế giới đang bị đe dọa theo thủ tục khẩn cấp.

Mount Amel Castles – những pháo đài lưu giữ lịch sử Cận Đông

Cụm Mount Amel Castles ở miền nam Liban gồm 5 lâu đài lịch sử, nổi bật nhất là pháo đài Beaufort (Qalaat al-Shaqif).

Các công trình này phản ánh lịch sử quân sự phức tạp của vùng Levant, nơi từng là điểm giao thoa và tranh chấp giữa nhiều đế chế, vương triều trong suốt nhiều thế kỷ. Những lâu đài được xây dựng, mở rộng qua các thời kỳ Thập tự chinh, các triều đại Hồi giáo và thời Ottoman.

Giá trị của Mount Amel Castles không chỉ nằm ở kiến trúc phòng thủ mà còn ở khả năng phản ánh những biến động chính trị, quân sự và văn hóa từng định hình khu vực Trung Đông.

Các bức tường đá, tháp canh và cấu trúc phòng thủ tại đây là những minh chứng quý giá cho kỹ thuật xây dựng quân sự thời Trung cổ.

Tuy nhiên, tình trạng bất ổn và xung đột tại khu vực đã tạo ra những nguy cơ nghiêm trọng đối với các công trình. UNESCO nhận định cần có những biện pháp bảo vệ khẩn cấp nhằm ngăn chặn sự xuống cấp và mất mát không thể phục hồi.

Vì vậy, Mount Amel Castles được ghi danh Di sản Thế giới đồng thời được đưa vào Danh sách Di sản Thế giới đang bị đe dọa.

Boma–Badingilo – cuộc di cư vĩ đại giữa thảo nguyên châu Phi

Khác với hai di sản văn hóa ở Trung Đông, Boma–Badingilo Migratory Landscape của Nam Sudan là một di sản thiên nhiên có giá trị đặc biệt.

Khu vực rộng lớn này bao gồm các vùng đồng cỏ, đất ngập nước và hệ sinh thái quan trọng đối với một trong những cuộc di cư động vật hoang dã lớn nhất thế giới. Hàng triệu cá thể linh dương tai trắng, linh dương mongalla cùng nhiều loài động vật khác di chuyển theo mùa qua khu vực này để tìm kiếm thức ăn và nguồn nước.

Boma–Badingilo cũng là nơi sinh sống của nhiều loài động vật quý hiếm như voi châu Phi, sư tử, báo hoa mai và nhiều loài chim đặc hữu.

Các nhà khoa học đánh giá cảnh quan này có vai trò đặc biệt trong việc duy trì đa dạng sinh học của khu vực Đông Phi.

Tuy nhiên, hệ sinh thái nơi đây đang chịu sức ép từ săn bắt trái phép, xung đột kéo dài và những khó khăn trong công tác quản lý bảo tồn.

Chính những nguy cơ đó khiến UNESCO quyết định áp dụng thủ tục khẩn cấp, đưa Boma–Badingilo vào Danh sách Di sản Thế giới đang bị đe dọa ngay khi công nhận địa điểm này là Di sản Thế giới.

Ba di sản từng được vinh danh nhưng nay phải "cầu cứu" thế giới

Tyre – dấu tích huy hoàng của nền văn minh Phoenicia

Được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới năm 1984, Tyre là một trong những thành phố cổ quan trọng nhất bên bờ Địa Trung Hải. Thành phố này từng là trung tâm của nền văn minh Phoenicia – một cộng đồng hàng hải nổi tiếng với mạng lưới thương mại trải rộng khắp khu vực.

Trong thời cổ đại, Tyre giữ vai trò quan trọng trong hoạt động giao thương giữa phương Đông và phương Tây. Thành phố nổi tiếng với nghề đóng tàu, thương mại đường biển và đặc biệt là loại thuốc nhuộm màu tím quý hiếm từng được các tầng lớp hoàng gia sử dụng.

Giá trị nổi bật của Tyre nằm ở những dấu tích khảo cổ phản ánh nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau, từ thời Phoenicia, Hy Lạp, La Mã đến Byzantine. Các công trình còn lại gồm khu đô thị cổ, đường lát đá, nghĩa trang, bến cảng, trường đua ngựa La Mã và nhiều công trình công cộng khác.

Những di tích này cho thấy Tyre từng là một đô thị phát triển, nơi nhiều nền văn hóa giao thoa trong suốt hàng nghìn năm.

Tuy nhiên, vị trí địa lý của Tyre tại miền nam Liban khiến thành phố luôn chịu tác động từ những biến động chính trị và an ninh trong khu vực. Các cuộc xung đột gần đây đã làm gia tăng nguy cơ đối với khu vực di sản, ảnh hưởng đến công tác quản lý, bảo tồn và giám sát.

Sau khi đánh giá tình trạng bảo tồn, UNESCO quyết định đưa Tyre vào Danh sách Di sản Thế giới đang bị đe dọa nhằm tạo điều kiện để các cơ quan quốc tế hỗ trợ Liban bảo vệ một trong những dấu tích quan trọng nhất của nền văn minh Địa Trung Hải cổ đại.

Tauric Chersonese – thành phố Hy Lạp cổ bên bờ Biển Đen

Thành phố cổ Tauric Chersonese và vùng Chora được UNESCO ghi danh năm 2013, là minh chứng đặc biệt cho sự mở rộng của văn minh Hy Lạp ra khu vực phía bắc Biển Đen.

Được thành lập vào khoảng thế kỷ 5 trước Công nguyên, Tauric Chersonese từng là một trung tâm thương mại, chính trị và văn hóa quan trọng. Thành phố lưu giữ những dấu tích của nhiều thời kỳ lịch sử, từ Hy Lạp cổ đại, La Mã cho đến Byzantine.

Điểm đặc biệt của di sản này không chỉ nằm ở phần đô thị cổ với các bức tường thành, quảng trường, nhà hát và công trình tôn giáo, mà còn ở vùng Chora – khu vực nông nghiệp bao quanh thành phố được quy hoạch theo mô hình ô bàn cờ từ thời Hy Lạp cổ.

Cảnh quan này giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về cách người Hy Lạp tổ chức sản xuất nông nghiệp, quản lý lãnh thổ và xây dựng các khu định cư bên ngoài lãnh thổ quê hương.

Tuy nhiên, những biến động chính trị và an ninh trong những năm gần đây đã gây khó khăn cho việc quản lý và bảo tồn di sản. Việc tiếp cận của các chuyên gia quốc tế bị hạn chế, trong khi các cơ chế giám sát và bảo vệ di tích gặp nhiều thách thức.

UNESCO đánh giá tình trạng này có thể ảnh hưởng đến tính toàn vẹn của di sản, do đó quyết định đưa Tauric Chersonese vào Danh sách Di sản Thế giới đang bị đe dọa.

Quyết định này nhằm nhấn mạnh sự cần thiết của việc bảo vệ một địa điểm có giá trị đặc biệt đối với lịch sử giao lưu văn hóa giữa thế giới Hy Lạp cổ đại và các nền văn minh quanh Biển Đen.

Paramaribo – thành phố gỗ độc đáo cần được bảo vệ

Khác với hai di sản chịu ảnh hưởng chủ yếu từ bất ổn địa chính trị, Khu phố lịch sử nội đô Paramaribo của Suriname đối mặt với những thách thức trong quá trình bảo tồn một đô thị cổ.

Được UNESCO công nhận năm 2002, khu trung tâm lịch sử Paramaribo là một ví dụ hiếm có về sự kết hợp giữa kiến trúc châu Âu và những kỹ thuật xây dựng thích nghi với môi trường nhiệt đới Nam Mỹ.

Hàng trăm công trình bằng gỗ tại đây phản ánh lịch sử phát triển của thành phố từ thế kỷ 17 và 18, khi Paramaribo trở thành trung tâm quan trọng của thuộc địa Hà Lan tại khu vực.

Những ngôi nhà gỗ, nhà thờ, công trình hành chính và hệ thống đường phố vẫn lưu giữ dấu ấn của quá trình giao thoa văn hóa giữa châu Âu, châu Phi, châu Á và cộng đồng bản địa.

Tuy nhiên, nhiều công trình trong khu vực lịch sử đang xuống cấp do tác động của khí hậu nhiệt đới, độ ẩm cao, nguy cơ hỏa hoạn và thiếu nguồn lực trùng tu. Bên cạnh đó, áp lực phát triển đô thị cũng đặt ra những thách thức đối với việc duy trì diện mạo lịch sử của thành phố.

Sau quá trình đánh giá, UNESCO nhận định cần có các biện pháp bảo vệ mạnh mẽ hơn để duy trì tính nguyên vẹn của khu di sản. Việc đưa Paramaribo vào Danh sách Di sản Thế giới đang bị đe dọa được xem là cơ hội để Suriname nhận thêm sự hỗ trợ quốc tế trong công tác bảo tồn.