Ông Franck Bolgiani - Phó Giám đốc Viện Pháp tại Việt Nam: "Chúng tôi không chỉ muốn lấp đầy khán phòng trong một buổi tối"

Sau cách tiếp cận của Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam, Viện Pháp tại Hà Nội mang đến một góc nhìn khác về phát triển công chúng. Theo ông Franck Bolgiani, Phó Giám đốc Viện Pháp tại Việt Nam, vấn đề không nằm ở việc nghệ thuật hàn lâm thiếu người xem, mà ở cách một chủ thể văn hóa thiết kế hành trình để công chúng từng bước tiếp cận nghệ thuật.

Từ lớp học tiếng Pháp, thư viện, điện ảnh đến những cuộc gặp gỡ nghệ sĩ, mỗi hoạt động tại Viện Pháp đều được kết nối để người đến lần đầu muốn quay trở lại. Vì mục tiêu không chỉ là lấp đầy khán phòng trong một buổi tối, mà từng bước hình thành một cộng đồng công chúng gắn bó lâu dài.

Ông Franck Bolgiani chia sẻ với báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN).

Thiết kế hành trình

* Viện Pháp tại Hà Nội không chỉ tổ chức hòa nhạc, triển lãm hoặc chiếu phim mà còn có lớp học tiếng Pháp, thư viện, tọa đàm... Những hoạt động này được kết nối như thế nào để người xem từng bước hình thành mối liên hệ lâu dài với nghệ thuật và văn hóa Pháp?

- Tôi cho rằng điều làm nên sức mạnh của Viện Pháp tại Việt Nam là chúng tôi không chỉ tổ chức các sự kiện.

Một người có thể đến để học tiếng Pháp, sau đó tham dự một buổi tọa đàm, xem phim rồi quay lại thưởng thức hòa nhạc hoặc triển lãm. Ngược lại, một khán giả đến xem biểu diễn cũng có thể đăng ký sử dụng thư viện hoặc tham gia các khóa học. Tất cả những hoạt động này đều bổ trợ cho nhau.

Chúng tôi không xem đó là những sự kiện riêng lẻ. Với chúng tôi, mỗi hoạt động đều có thể là điểm khởi đầu để công chúng tiếp tục khám phá những hoạt động khác của Viện Pháp.

Chúng tôi cũng cố gắng tạo ra những cầu nối giữa các lĩnh vực thông qua các cuộc gặp gỡ giữa nghệ sĩ Pháp và Việt Nam. Một nhà văn đối thoại với một đạo diễn, một nhiếp ảnh gia gặp gỡ sinh viên, hoặc một nhạc sĩ hoặc vũ công hướng dẫn một lớp học chuyên đề trước buổi biểu diễn. Đối với chúng tôi, sự đối thoại ấy là điều rất quan trọng và tôi hy vọng nó cũng sẽ truyền cảm hứng cho công chúng.

Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là lấp đầy khán phòng trong một buổi tối. Điều chúng tôi mong muốn là những người đến lần đầu sẽ muốn quay trở lại, bởi họ biết rằng mỗi lần đến Viện Pháp đều sẽ có một điều gì đó khiến họ bất ngờ.

* Thông thường, các loại hình nghệ thuật được gọi là "cổ điển" hoặc "cao cấp" thường được cho là chỉ thu hút một nhóm khán giả nhất định. Theo ông, những yếu tố nào đã giúp Viện Pháp duy trì được lượng khán giả trung thành với các chương trình này trong nhiều năm qua?

- Tôi không chắc vấn đề nằm ở bản thân các tác phẩm. Theo tôi, điều quan trọng hơn là cách chúng ta giới thiệu chúng.

Khi một buổi hòa nhạc được mở đầu bằng phần giao lưu với nghệ sĩ, một triển lãm có tham quan hướng dẫn hoặc một buổi biểu diễn có phần trao đổi với khán giả, rất nhiều rào cản sẽ được xóa bỏ. Công chúng không còn cảm thấy mình phải là người có chuyên môn mới có thể thưởng thức nghệ thuật.

Mục tiêu của chúng tôi không phải là khiến mọi người ngay lập tức yêu thích một loại hình nghệ thuật nào đó. Điều quan trọng trước hết là khơi gợi mong muốn khám phá, trải nghiệm rồi quay trở lại. Chính sự nối tiếp của những trải nghiệm ấy sẽ từng bước hình thành một cộng đồng công chúng trung thành, cởi mở và luôn sẵn sàng đón nhận những điều mới.

Chúng tôi theo đuổi một chương trình nghệ thuật có chất lượng và yêu cầu cao, nhưng không bao giờ mang tính xa cách hoặc chỉ dành cho số ít. Chúng tôi mời những nghệ sĩ hàng đầu, đồng thời thúc đẩy các dự án hợp tác với nghệ sĩ Việt Nam. Chính sự đối thoại đó khiến các chương trình trở nên gần gũi và dễ tiếp cận hơn.

Sự gắn bó của công chúng luôn cần thời gian để hình thành. Nhiều người đã đồng hành cùng chúng tôi trong nhiều năm. Họ tin tưởng rằng mỗi lần đến Viện Pháp, họ sẽ luôn có thêm một khám phá mới, kể cả khi bước vào một lĩnh vực mà trước đó họ chưa từng biết nhiều.

* Vậy sau nhiều năm hoạt động tại Hà Nội, theo ông, những dấu hiệu nào cho thấy Viện Pháp không còn chỉ dừng lại ở việc tổ chức các sự kiện, mà đã thành công trong việc xây dựng một cộng đồng khán giả thực sự?

- Dấu hiệu rõ nhất là chúng tôi nhận ra những gương mặt quen thuộc.

Có những người lần đầu đến Viện Pháp để xem một bộ phim, rồi sau đó chúng tôi lại gặp họ tại một triển lãm, một buổi tọa đàm hoặc một buổi hòa nhạc. Nhiều gia đình cũng thường xuyên quay trở lại cùng con cái. Chính những hành trình như vậy cho thấy một mối gắn kết đã được hình thành.

Theo tôi, một cộng đồng công chúng thực sự được hình thành khi mọi người không chỉ đến tham dự một sự kiện rồi ra về, mà dần coi Viện Pháp là một điểm hẹn văn hóa quen thuộc. Họ theo dõi các chương trình trong suốt cả năm và sẵn sàng giới thiệu những hoạt động ấy tới người thân, bạn bè.

Chúng tôi cũng nhận thấy công chúng ngày càng trở thành những người tham gia tích cực hơn. Họ chia sẻ, giới thiệu các chương trình của Viện Pháp trên mạng xã hội và đồng hành cùng nhiều sự kiện qua các mùa tổ chức, tiêu biểu như Biennale Photo Hanoi, với kỳ tiếp theo dự kiến diễn ra vào tháng 11/2027.

Có lẽ đó là điều khiến tôi thấy ý nghĩa nhất: ngày nay, Viện Pháp được nhìn nhận như một nhân tố văn hóa tại Việt Nam, chứ không chỉ là một đơn vị tổ chức sự kiện.

Xây dựng cộng đồng

* Nếu phải chia sẻ một kinh nghiệm quan trọng nhất trong việc phát triển công chúng văn hóa với các tổ chức văn hóa khác, ông sẽ nhấn mạnh điều gì?

- Theo tôi, trước hết, chúng ta không nên đánh giá thấp sự tò mò của công chúng. Điều quan trọng là phải giúp công chúng có những điểm tựa để tiếp cận nghệ thuật, tạo cảm giác gần gũi và dành thời gian đồng hành cùng họ.

Bài học thứ hai là phải bước ra ngoài chính không gian của mình. Ngày nay, một thiết chế văn hóa không thể chỉ chờ công chúng tìm đến. Chúng ta nên chủ động hợp tác với các trường đại học, trường học, bảo tàng, lễ hội, chính quyền địa phương và các nghệ sĩ để tiếp cận những nhóm công chúng mới.

Theo tôi, thành công của một chủ thể văn hóa không nên chỉ được đo bằng số lượng khán giả trong một buổi tối. Điều quan trọng là liệu họ có muốn quay trở lại, tiếp tục khám phá những lĩnh vực nghệ thuật khác và dần xây dựng một mối quan hệ lâu dài với thiết chế hay không. Suy cho cùng, xây dựng công chúng trước hết là xây dựng lòng tin.

Cuối cùng, chúng ta cần chấp nhận rằng phát triển công chúng là một công việc lâu dài. Một cộng đồng không thể hình thành chỉ sau một mùa sự kiện mà được xây dựng qua nhiều năm, bằng sự bền bỉ, lòng tin và chất lượng của các chương trình. Nhân đây, tôi cũng muốn ghi nhận và cảm ơn những nỗ lực của các đội ngũ Viện Pháp tại Việt Nam trong công việc này.

* Khán giả trẻ ngày nay đang thay đổi như thế nào và điều đó khiến Viện Pháp điều chỉnh cách tiếp cận công chúng ra sao?

- Tôi thấy giới trẻ Việt Nam ngày nay rất cởi mở. Họ dễ dàng chuyển từ hòa nhạc cổ điển sang nhiếp ảnh đương đại, truyện tranh hoặc nghệ thuật số với cùng một sự tò mò.

Điều khác biệt là họ không còn muốn chỉ là khán giả. Họ muốn gặp gỡ nghệ sĩ, hiểu cách tiếp cận sáng tạo của họ, đặt câu hỏi và thậm chí trực tiếp tham gia các workshop hoặc các dự án nghệ thuật. Họ tìm kiếm một trải nghiệm nhiều hơn là chỉ thưởng thức một chương trình.

Sự thay đổi đó cũng buộc chúng tôi phải thay đổi cách xây dựng chương trình. Một chương trình nghệ thuật chất lượng là chưa đủ; điều quan trọng là phải tạo ra những không gian để công chúng gặp gỡ, đối thoại và tham gia.

Họ cũng đặc biệt quan tâm đến những chủ đề của thời đại như di sản, môi trường, công nghệ mới, bản sắc hoặc trí tuệ nhân tạo. Họ mong đợi văn hóa không chỉ mang đến cảm hứng mà còn giúp họ hiểu hơn về thế giới.

Vì vậy, chúng tôi phát triển thêm nhiều hoạt động như gặp gỡ nghệ sĩ, chương trình lưu trú sáng tác, masterclass và các dự án có sự tham gia của công chúng. Ngày nay, văn hóa được chia sẻ nhiều hơn là chỉ được tiếp nhận một chiều, và đó là một sự thay đổi rất tích cực đối với một thiết chế như Viện Pháp.

Suy cho cùng, đó cũng là điều chúng tôi mong muốn: không chỉ giới thiệu văn hóa Pháp, mà tạo ra những cuộc gặp gỡ bền vững giữa tác phẩm, nghệ sĩ và công chúng.

* Cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!

(Còn tiếp)