Bốn bước chuyển từ Hội nghị Trung ương 3: Quản trị thống nhất tạo nên sức mạnh

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV (ngày 20/7/2026) của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: Đất đai, biển, đô thị, hạ tầng, tài nguyên, dữ liệu phải được nhìn trong một chỉnh thể, tổ chức theo chiến lược quốc gia, lợi thế vùng, hiệu quả tổng thể.

Theo đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, đổi từ quản lý phân tán sang quản trị thống nhất không gian phát triển và nguồn lực quốc gia là bước chuyển thứ hai cực kỳ quan trong để đất nước bước vào kỷ nguyên mới với các mục tiêu chiến lược là đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, đến năm 2045 trở thành nước xã hội chủ nghĩa phát triển, có thu nhập cao.

Việc sắp xếp lại giang sơn sẽ có rất ít ý nghĩa nếu chúng ta để cho không gian hành chính giới hạn tư duy phát triển theo cách quản lý phân tán, cục bộ.

Quản lý phân tán không gian phát triển quốc gia là cách thức tổ chức và điều hành lãnh thổ theo tư duy cát cứ, chia cắt theo địa giới hành chính hoặc lĩnh vực riêng lẻ, dẫn đến tình trạng chồng chéo, chia cắt vùng và lãng phí nguồn lực quốc gia, thiếu liên kết vùng, vốn đầu tư và đất đai bị xé nhỏ mà không tạo thành các cực tăng trưởng lớn, làm tăng chi phí logistics, giảm sức cạnh tranh, cản trở các dự án hạ tầng chiến lược có quy mô quốc gia.

Phương thức quản lý không gian phát triển và tài nguyên quốc gia ở Việt Nam cũng có những thay đổi gắn với các giai đoạn phát triển của đất nước để phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Từ Đại hội VI của Đảng, nhận thức của chúng ta về đất đai và không gian phát triển gắn chặt với mục tiêu bảo đảm an ninh lương thực, chú trọng tới sản lượng và tự cung tự cấp.

Sau Đại hội VIII, IX, X, XI, tư duy của chúng ta có sự chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng phục vụ tăng trưởng nhanh - đất đai được coi là nguồn vốn quan trọng cho phát triển hạ tầng, thu hút đầu tư, mở rộng đô thị, hình thành khu công nghiệp và khu chế xuất. Theo tư duy đó, không gian phát triển chủ yếu được tổ chức theo mặt phẳng hai chiều, dựa trên ranh giới hành chính.

Từ Đại hội XII và XIII, quan điểm về quy hoạch không gian phát triển nhấn mạnh tính bền vững, hiệu quả dài hạn, hài hòa giữa kinh tế, xã hội, môi trường. Đất đai được xác định là nguồn lực nội sinh, tài sản đặc biệt của quốc gia, cần được quản lý theo cơ chế thị trường có định hướng xã hội chủ nghĩa.

Quy hoạch không gian không dừng ở phân bổ diện tích mà hướng tới tổ chức các vùng phát triển dựa trên liên kết, lợi thế so sánh, khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, với tư duy tích hợp đa ngành, đa lĩnh vực. Cách tiếp cận bó hẹp theo đơn vị hành chính bị hạn chế, song phương thức quản lý vẫn mang tính phân tán là chủ yếu.

Từ Đại hội XIV chúng ta có tầm nhìn mới về quy hoạch không gian phát triển quốc gia, vượt khỏi giới hạn hành chính và bề mặt lãnh thổ, hướng tới cấu trúc đa tầng bao gồm không gian ngầm, không gian bề mặt, không gian biển, không gian tầm thấp thấp, không gian tầm cao, không gian vũ trụ, và không gian số. Đất đai vừa mang giá trị vật chất hữu hình vừa gắn với giá trị dữ liệu, giá trị không gian đa chiều, giá trị sinh thái, giá trị đổi mới sáng tạo.

Để có được sự quản trị thống nhất đối với nguồn lực quốc gia thì chúng ta phải hiểu sâu về khái niệm quản trị nhà nước hiện nay.

Khái niệm quản trị đang được sử dụng để thay thế cho khái niệm quản lý truyền thống để chỉ việc quản lý, điều hành xã hội từ phía nhà nước. Đây không phải là sự thay đổi thuật ngữ mà là thay đổi nhận thức và phương cách thực thi quyền lực chính trị của nhà nước – nhà nước không đơn thuần là chủ thể ban hành, áp đặt mệnh lệnh hành chính mà trở thành trung tâm điều phối hài hòa giữa các cấp, các ngành và các chủ thể khác nhau trong hệ thống chính trị - xã hội.

Tư duy quản trị thống nhất giúp phá bỏ các rào cản địa phương, nhìn nhận đất đai, đô thị, biển, tài nguyên và dữ liệu trong một chỉnh thể chiến lược chung của cả nước.

Quản trị thống nhất tạo ra sự liên kết vùng, phát huy lợi thế vùng và gắn quy hoạch quốc gia với việc hình thành các hành lang kinh tế và cực tăng trưởng liên tỉnh, liên vùng.

Phương thức quản trị thống nhất giúp cho đất nước phát triển đồng bộ và bền vững, đất đai, tài nguyên và mọi nguồn lực được sử dụng hiệu quả.

Quản trị thống nhất cũng tạo ra các cực tăng trưởng mới để lôi kéo các địa phương khác, thay vì đầu tư dàn trải thiếu sức mạnh theo địa bàn hành chính.

Những lợi ích cụ thể của việc quản trị vượt qua rào cản hành chính là giảm chi phí logistics, tạo ra thị trường lớn hơn, tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế trên trường quốc tế. Người dân được hưởng lợi từ việc phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông, đô thị và công nghiệp. Các vùng kinh tế trọng điểm phát triển sẽ tạo thêm nhiều việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động. Người dân ở các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa sẽ được tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ và cơ hội kinh tế nhờ kết nối hạ tầng tốt hơn.

Trong bước chuyển từ quản lý phân tán sang quản trị thống nhất không gian phát triển thì yếu tố cán bộ đóng vai trò quyết định.

Hiện nay, một yêu cầu cấp thiết được đặt ra là cán bộ phải đổi mới tư duy để có thể nhận thức rõ tầm quan trọng của phương thức quản trị mới, có năng lực thiết kế chính sách liên kết vùng vượt qua ranh giới hành chính truyền thống và vận hành bộ máy, điều phối nguồn lực chung giữa các địa phương, giữa các ngành.

Cán bộ cần có tầm nhìn chiến lược và năng lực thực tiễn, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, đặt lợi ích quốc gia lên trên tính cục bộ địa phương.