Cà phê World Cup: 100 trận “nhàm chán” của World Cup 2026

José Canale đặt bóng lên chấm phạt đền tại Vancouver. Phía sau anh, 3 cầu thủ Đức đã đá hỏng. Kai Havertz không thắng được thủ môn Orlando Gill. Nick Woltemade và Jonathan Tah cũng không đưa bóng vào lưới.

1. Canale chạy đà, sút quả thứ 5 của Paraguay rồi quay về phía đồng đội. Đức, đội tuyển từng bước vào các loạt luân lưu World Cup như thể đó là phần việc đã được đóng dấu bảo hành, lần đầu tiên thua theo cách ấy.

Paraguay vào vòng 16 đội. Đức về nhà sau trận hòa 1-1 và thất bại 3-4 trên chấm luân lưu. Trước phút 35, người Đức đã thực hiện 244 đường chuyền, Paraguay chỉ có 31. Chừng ấy quyền kiểm soát không giúp Đức giữ được chỗ tại giải.

Một ngày trước đó, Maroc kéo Hà Lan qua 120 phút rồi thắng 3-2 trong loạt sút phạt đền. Vài ngày sau, Na Uy đánh bại Brazil 2-1 để lần đầu vào tứ kết World Cup. Trên các đường phố Oslo, pháo hoa được bắn lên, những cổ động viên mặc áo đỏ tràn ra quảng trường và nhảy múa dưới mưa.

Giải đấu có 48 đội, thêm 16 đội so với Qatar 2022. Những cái tên lần đầu dự World Cup được đứng cùng sân với các nhà vô địch. Một đội xếp thứ 3 vòng bảng vẫn có thể đi tiếp. Sau đó là vòng 32 đội, nơi một trận hòa, một chiếc thẻ đỏ, một thủ môn chơi xuất thần hoặc 5 quả phạt đền có thể xóa đi mọi khoảng cách về danh tiếng.

Đức biến mất. Hà Lan biến mất. Brazil biến mất. Bồ Đào Nha cũng dừng lại trước tứ kết. Và người ta nói rằng thể thức mới đã đưa World Cup sang một trang mới, không còn sự thống trị tuyệt đối nào.

Nhưng khi trận đấu thứ 100 kết thúc, 4 chiếc ghế bán kết lại thuộc về Argentina, Tây Ban Nha, Pháp và Anh. Đó chính là 4 đội đứng đầu bảng xếp hạng FIFA cuối cùng được công bố trước World Cup: Argentina thứ nhất, Tây Ban Nha thứ 2, Pháp thứ 3 và Anh thứ 4.

2. World Cup đi qua 48 đội, 12 bảng đấu, hàng chục thành phố và 100 trận để trở lại đúng 4 cái tên đã đứng trên cùng trước khi giải bắt đầu. Cúp thế giới dường như đã quay lại vạch xuất phát.

Điều đó không có nghĩa các bất ngờ là giả. Paraguay không được tặng chiến thắng trước Đức. Họ phòng ngự suốt 120 phút rồi thực hiện 4 quả phạt đền thành công. Maroc phải ghi bàn trong thời gian bù giờ mới kéo được Hà Lan vào hiệp phụ. Na Uy phải đứng vững trước Brazil rồi đưa bóng vào lưới 2 lần.

Nhưng một cú sốc và một chức vô địch là hai loại công việc khác nhau. Một đội yếu hơn có thể đánh bại đội mạnh trong một đêm. Để vô địch World Cup 2026, họ phải sống sót qua 3 trận vòng bảng và 5 trận loại trực tiếp. Giải đấu mới có 104 trận, nhiều hơn World Cup 2022 tới 40 trận. Đội vào chung kết phải chơi tối đa 8 trận thay vì 7.

Cuối thế kỷ XVII, có một quán cà phê gần sông Thames, London trở nên nổi tiếng vì là nơi chủ tàu, thuyền trưởng và thương nhân tới uống cà phê, đọc tin về các chuyến hàng, hỏi xem con tàu nào vừa cập bến và tuyến biển nào đang có hải tặc. Những người có tiền ngồi tại đó để nhận bảo hiểm cho tàu và hàng hóa.

3. Edward Lloyd, chủ quán, không phải người đóng tàu, cũng không phải thủy thủ. Thứ ông bán là thông tin. Quán của ông dần trở thành nơi người ta tìm đến khi cần biết mức độ nguy hiểm của một chuyến đi và tìm người sẵn sàng nhận lấy phần rủi ro ấy. Từ quán cà phê đó hình thành thị trường bảo hiểm Lloyd's sau này.

Không ai trong quán có thể nói chắc con tàu nào sẽ chìm. Một con tàu mới đóng vẫn có thể gặp bão ngay chuyến đầu. Một thuyền trưởng giàu kinh nghiệm vẫn có thể đâm phải đá ngầm. Một chiếc tàu nhỏ đôi khi vượt biển an toàn trong khi chiếc lớn hơn không bao giờ trở lại.

Nhưng khi theo dõi đủ nhiều chuyến đi, người ta bắt đầu nhìn thấy phần nằm sau từng tai nạn: Con tàu được đóng ra sao, tuyến đường dài bao nhiêu, mùa nào thường có bão, hàng hóa đáng giá thế nào và thuyền trưởng đã đi qua vùng biển ấy mấy lần. Nói cách khác, khi quãng đường dài ra, thì trật tự cũ càng dễ quay lại, vì cảm giác "nhuần nhuyễn".

Bóng đá có hai loại sự thật cùng tồn tại. Trong 90 phút, đội xếp dưới có thể chạy nhiều hơn, chịu đựng tốt hơn và thực hiện quả phạt đền cuối cùng chính xác hơn. Sau 1 tháng, đội có 20 cầu thủ tốt, nhiều phương án và kinh nghiệm xử lý các thời điểm khác nhau thường có thêm cơ hội sửa sai. World Cup đã cho phép rất nhiều con tàu nhỏ ra khơi. 4 con tàu còn nhìn thấy đất liền lại là 4 chiếc được bảo hiểm kỹ nhất. Trật tự cũ hóa ra chưa bao giờ thay đổi, dù các bất ngờ có "chất lượng" cỡ nào đi chăng nữa.

Bóng đá vẫn nhiều bất ngờ nhất

Một nghiên cứu so sánh 12 môn thể thao đồng đội, từ bóng rổ, bóng chuyền, bóng ném đến rugby, cricket và bóng đá, cho thấy bóng đá thuộc nhóm mà đội yếu có khả năng đánh bại đội mạnh cao nhất. Nguyên nhân quan trọng nằm ở việc bàn thắng quá hiếm. Trong bóng rổ, đội mạnh có hàng chục lần tấn công để sửa một pha ném hỏng. Trong bóng đá, một quả phạt góc, bóng bật chân hậu vệ hoặc sai lầm của thủ môn có thể trở thành bàn duy nhất của trận đấu.

Một nhóm nghiên cứu khác phân tích các bàn thắng tại Ngoại hạng Anh và đánh giá yếu tố ngẫu nhiên xuất hiện trong gần một nửa số bàn. Tỷ lệ này còn cao hơn ở những đội yếu và trong thời điểm tỷ số đang hòa, chính là hoàn cảnh khiến một tình huống bất thường có thể quyết định cả trận.

Vì thế, World Cup cần thể thức loại trực tiếp để tạo ra những đêm như Paraguay thắng Đức. Nhưng chính thể thức ấy cũng không phải công cụ tốt nhất để xác định đội mạnh nhất. Một mô hình của các nhà vật lý tại Mỹ gọi giải loại trực tiếp là cách tổ chức "hiệu quả nhưng thiếu công bằng": Giải cần ít trận, tạo nhiều kịch tính, nhưng một đội mạnh vẫn có thể biến mất chỉ sau một kết quả lệch khỏi năng lực thật. Ngược lại, giải vòng tròn cần rất nhiều trận nhưng làm xác suất đội yếu vô địch giảm mạnh. Bóng đá hấp dẫn vì một trận đấu không đủ để nói hết sự thật. Nhưng càng yêu cầu một đội sống sót qua nhiều trận, World Cup càng cho sức mạnh thêm cơ hội tự lên tiếng.

Xem tin tức mới nhất World Cup 2026

Xem lịch thi đấu World Cup 2026

Xem bảng xếp hạng World Cup 2026

Xem kết quả World Cup 2026

Xem dự đoán bóng đá World Cup 2026

Phạm An