Cà phê World Cup: Tuchel và ký ức cấm kỵ của đội tuyển Anh
Năm 1990, Anh thua Tây Đức trên chấm luân lưu ở bán kết World Cup. 6 năm sau, ngay tại Wembley, họ lại thua Đức trên chấm luân lưu ở bán kết EURO.
Năm 1990, Anh thua Tây Đức trên chấm luân lưu ở bán kết World Cup. 6 năm sau, ngay tại Wembley, họ lại thua Đức trên chấm luân lưu ở bán kết EURO.
Hai vết sẹo ấy nằm sâu trong trí nhớ bóng đá Anh đến mức người Đức không chỉ là một đối thủ. Họ gần như là cái tên được dùng để gọi một nỗi sợ cũ.
1. Vậy mà ở World Cup này, người được giao nhiệm vụ tháo nỗi sợ ấy ra khỏi đội tuyển Anh lại là một người Đức: Thomas Tuchel. Chỉ riêng chi tiết đó đã đủ kỳ lạ. Một nền bóng đá đợi danh hiệu lớn từ năm 1966, từng bị người Đức làm đau ở những ngưỡng cửa lớn nhất, bây giờ đặt Harry Kane, Jude Bellingham, Declan Rice và Bukayo Saka vào tay một HLV Đức.
Nhưng có thể chính sự ngược đời ấy mới là điểm hữu ích của Tuchel. Ông không mang trong mình những vết sẹo của người Anh. Vì thế, ông có thể chạm vào chúng mà không run tay.
Một HLV Anh, khi ngồi vào ghế đội tuyển Anh, không chỉ huấn luyện một đội bóng. Ông ta bước vào một căn phòng đầy tiếng vọng. 1966 ở trong đó. Những loạt luân lưu hỏng ở trong đó. "It's Coming Home" ở trong đó. Những trang nhất báo lá cải, những cuộc tranh luận về bản sắc, những câu hỏi quanh việc đá đẹp hay đá thực dụng, dùng ngôi sao này hay bỏ ngôi sao kia, chơi như một đội Premier League hay như một đội tuyển châu Âu hiện đại – tất cả đều ở trong đó.
Một HLV Anh có thể muốn phớt lờ chúng. Nhưng ông ta vẫn biết chúng nằm ở đâu. Biết đôi khi đã là một dạng nhiễm bệnh. Người trong nhà không cần ai nhắc cũng biết cái ghế nào không nên ngồi, câu chuyện nào không nên mở lại, cái tủ nào đã chắn lối đi quá lâu nhưng không ai dịch nữa vì cả nhà đã quen đi vòng. Lâu dần, thứ bất tiện được gọi là nếp nhà.
2. Tuchel là người bước vào căn phòng đó mà không mang theo toàn bộ ký ức của căn phòng. Ông không sinh ra với năm 1966 trong đầu. Ông không lớn lên cùng những bức ảnh Bobby Moore nâng cúp. Ông không trải qua tuổi trẻ bằng cách nghe lại các lần đội tuyển Anh thất bại trên chấm luân lưu như một bài học lịch sử bắt buộc.
Ông cũng không phải sản phẩm của truyền thông Anh, nơi một quyết định thay người có thể nhanh chóng biến thành cuộc điều tra về bản sắc dân tộc. Ông là người Đức. Và chính điều tưởng như bất lợi ấy lại cho ông một dạng tự do hiếm. Tuchel có quyền không biết.
Tuchel có quyền động đến mọi ký ức cấm kỵ của đội tuyển Anh. Ảnh AFP
Có quyền không biết một chuyện cũ từng làm cả nước Anh nhạy cảm ra sao. Có quyền không xem mọi trận tứ kết như một phiên tòa lịch sử. Có quyền thay một cầu thủ đang được công chúng yêu, bỏ qua một cái tên hợp gu truyền thông, chọn một phương án xấu xí hơn nhưng cần thiết hơn, rồi không thấy mình phải xin lỗi quá nhiều.
Nếu một HLV người Anh làm thế, ông ta dễ bị hỏi có hiểu chiếc áo ấy không. Tuchel thì khác. Hỏi ông như vậy cũng hơi vô nghĩa. Ông chưa bao giờ tự nhận mình là người Anh. Ông không được thuê với tư cách một HLV trung thành của ký ức tuyển Anh. Ông được thuê để thắng các trận bóng đá.
Trong tuần này, Reuters gọi việc các đội tuyển dùng HLV ngoại là "biên giới cuối cùng" của bản sắc tại World Cup. Bóng đá cấp CLB đã toàn cầu hóa từ lâu. Cầu thủ Brazil đá ở Madrid, tiền vệ Na Uy chỉ huy Arsenal, HLV Tây Ban Nha làm việc ở Manchester.
3. Nhưng đội tuyển quốc gia vẫn là nơi người ta muốn tin rằng một đất nước tự kể câu chuyện của mình bằng giọng của mình. Vì thế, HLV ngoại luôn là chuyện khó nuốt hơn một sơ đồ vay mượn. Nó đụng vào niềm kiêu hãnh sâu hơn: Nếu đến World Cup mà cũng cần người ngoài chỉ đường, vậy cái gọi là "cách chơi của chúng ta" còn lại bao nhiêu?
Với đội tuyển Anh, câu hỏi ấy càng nhạy. Họ có Premier League, giải đấu giàu nhất và ồn ào nhất thế giới. Họ có những sân bóng đầy tiền, những học viện hiện đại, những cầu thủ trẻ lớn lên trong điều kiện mà nhiều nền bóng đá khác chỉ có thể mơ. Họ có Bellingham, Foden, Saka, Rice, Palmer, Mainoo, Gordon. Họ có quá nhiều tài năng để luôn cảm thấy mình có quyền đòi hỏi. Nhưng họ cũng có quá ít danh hiệu để mỗi đòi hỏi lại mang theo vị đắng của những lần lỡ hẹn.
Gareth Southgate từng làm rất nhiều để căn phòng ấy bớt ngột ngạt. Ông đưa đội tuyển Anh vào bán kết World Cup, 2 trận chung kết EURO, làm đội tuyển bớt hỗn loạn, bớt tự hủy, bớt giống một nhóm cầu thủ bị truyền thông kéo mỗi người một phía. Nhưng Southgate vẫn là người trong nhà. Ông hiểu quá rõ nước Anh sợ gì, muốn gì, ghét gì. Ông phải nói chuyện với bóng ma bằng ngôn ngữ của bóng ma. Tuchel không cần làm thế. Đó có thể là sự vô duyên của ông. Nhưng cũng có thể là tự do của ông. Lúc này, tuyển Anh cần một người bên trong nhưng có thể thoải mái nhìn mọi thứ từ bên ngoài, như Tuchel.
Ba lần thử người ngoài
Thomas Tuchel không phải HLV ngoại đầu tiên của đội tuyển Anh. Người mở cánh cửa ấy là Sven-Goran Eriksson, một người Thụy Điển, được bổ nhiệm năm 2001. Eriksson đưa tuyển Anh tới World Cup 2002, EURO 2004 và World Cup 2006, nhưng cả 3 giải đều kết thúc ở tứ kết. Hai lần cuối, tuyển Anh thua Bồ Đào Nha trên chấm luân lưu.
Sau Eriksson là Fabio Capello, một người Italy, được mời đến với hình ảnh kỷ luật và lạnh lùng. Capello giúp Anh vượt qua vòng loại World Cup 2010 rất thuyết phục, nhưng đội bóng của ông rời giải sau thất bại 1-4 trước Đức ở vòng 16 đội. Điều đó làm trường hợp Tuchel thú vị hơn. Người ngoài không tự động giải được bệnh cũ của đội tuyển Anh. Eriksson và Capello đều đứng ngoài văn hóa Anh, nhưng cuối cùng vẫn bị kéo vào những câu hỏi rất Anh: Penalty, bản lĩnh, truyền thông, kỳ vọng, nỗi thất vọng ở vòng knock-out. Tuchel là lần thử thứ 3, nhưng cũng là lần đặc biệt nhất: Ông không chỉ là HLV ngoại, mà là HLV Đức đầu tiên dẫn dắt tuyển Anh. Nếu ông thành công, đó không chỉ là một chiến thắng chiến thuật. Đó là lần đầu người Anh để một người thuộc về nỗi sợ cũ giúp họ đi qua chính nỗi sợ ấy.
Xem tin tức mới nhất World Cup 2026
Xem lịch thi đấu World Cup 2026