Phiên họp thứ 4 Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Kiểm soát chặt chẽ thiết kế đô thị với các dự án bất động sản lớn

Cần có quy định kiểm soát chặt chẽ thiết kế đô thị đối với các dự án bất động sản quy mô lớn do tư nhân đầu tư và các khu vực ven hồ, ven sông để bảo vệ cảnh quan chung; bổ sung cơ chế kiểm soát nhằm nâng cao chất lượng không gian đô thị, phát triển kiến trúc xanh, tiết kiệm năng lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đây là nội dung đáng chú ý trong báo cáo của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội khi thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc tại Phiên họp thứ 4 Ủy ban Thường vụ Quốc hội diễn ra sáng 8/7.

Trước đó, trình bày tóm tắt Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nêu rõ, việc xây dựng dự án Luật là cần thiết để thể chế hóa kịp thời chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về hoàn thiện hệ thống pháp luật, phù hợp tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, phân quyền, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, khắc phục những vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tế, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Dự thảo Luật gồm 4 Điều. Đối với quản lý kiến trúc, dự thảo Luật làm rõ nội hàm "bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc", gắn kiến trúc với bảo tồn và phát huy giá trị di sản, văn hóa vùng miền; khuyến khích phát triển kiến trúc mang bản sắc vùng miền, phù hợp điều kiện tự nhiên, lịch sử, xã hội của từng địa phương để xây dựng các yếu tố nhận diện, đánh giá và bảo vệ công trình kiến trúc có giá trị như một loại hình văn hóa đặc thù, thể chế hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Dự thảo Luật cũng hoàn thiện công cụ quản lý kiến trúc, đặc biệt là quy chế quản lý kiến trúc, thi tuyển phương án kiến trúc, đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đồng thời, hoàn thiện cơ chế hành nghề theo chuẩn quốc tế.

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho rằng, đa số các quy định trong dự thảo Luật có tính khả thi, phù hợp với định hướng đổi mới công tác lập pháp. Tuy nhiên, cần cân nhắc một số nội dung như: việc phân cấp hoàn toàn cho Ủy ban nhân dân cấp xã ban hành Quy chế quản lý kiến trúc ngay thời điểm hiện nay sẽ gặp khó khăn do trình độ, năng lực cán bộ cơ sở, do vậy cần được xem xét nghiên cứu, chỉnh lý theo hướng cấp xã tổ chức lập, cơ quan chuyên môn cấp trên có ý kiến thẩm định, hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải ban hành "Khung quy chế mẫu" để áp dụng thống nhất. Việc bãi bỏ thi sát hạch chứng chỉ và thực hiện cơ chế "hậu kiểm" chỉ có thể thực hiện khi Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia được liên thông đồng bộ, trong khi hồ sơ dự thảo Luật hiện chưa có nội dung này và cũng chưa nêu lộ trình chuyển tiếp do vậy sẽ có khoảng trống pháp lý khi luật có hiệu lực nếu bãi bỏ chứng chỉ nhưng chưa thể thực hiện hậu kiểm; vì vậy cần bổ sung làm rõ.

Về Quy chế quản lý kiến trúc, Ủy ban cơ bản tán thành chủ trương phân cấp, phân quyền và thẩm quyền tổ chức lập, ban hành Quy chế quản lý kiến trúc theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được thể hiện tại dự thảo Luật. Tuy nhiên, nhằm bảo đảm tính khả thi, đề nghị nghiên cứu, chỉnh lý theo hướng: Tăng tính linh hoạt, cho phép địa phương chủ động xác định phạm vi lập Quy chế quản lý kiến trúc; theo đó, không bắt buộc lập Quy chế trên toàn bộ ranh giới hành chính mà tập trung vào khu vực đặc thù, đô thị mới, khu trung tâm.

Quan tâm nội dung phân cấp thẩm quyền cho cấp xã, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu thực tế, hiện nay nhiều xã, phường, đặc khu làm được ngay. Tuy nhiên cũng có những nơi còn rất yếu, công việc đang quá tải, phân cấp là không làm ngay được.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, hiện nay có khoảng 705 xã còn rất nhỏ, đang trong giai đoạn sắp xếp lại, nếu phân cấp ngay thì không thể thực hiện; vì thế chưa nên giao trực tiếp cho xã ngay mà trong luật nên giao cho tỉnh. Tùy điều kiện hoàn cảnh địa phương và năng lực cấp xã mà tỉnh quyết định phân cấp theo yêu cầu quản lý; như vậy mới có người chịu trách nhiệm.

Sau khi thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất.

Trong phiên họp sáng 8/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng xem xét dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước trong giai đoạn 2027 - 2030.