Phía sau những chuyến bus miễn phí

Gần 1 tuần qua, sự quan tâm của người dân Hà Nội đang hướng về việc thành phố miễn phí vé bus đối với các chuyến đi từ khu vực vành đai 1 (bắt đầu từ ngày 1/7).

Chính sách này được triển khai trong vòng 1 năm nhằm khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng, đồng thời hỗ trợ người dân chịu tác động của lộ trình xây dựng vùng phát thải thấp được thí điểm triển khai trong vành đai 1 từ 1/7 (một số khu vực cấm xe mô tô, xe gắn máy, xe ô tô tùy theo loại phương tiện và khung giờ cụ thể). Và thực tế, đây cũng không phải lần đầu Hà Nội triển khai hỗ trợ người đi bus. Nhiều năm qua, thành phố đã có các hình thức ưu đãi vé tháng dành cho học sinh, sinh viên hay các nhóm đối tượng khác.

Dù vậy, lần này, chính sách có một cách tiếp cận mới: Hướng tới khu vực trong vành đai 1 - trung tâm lịch sử, văn hóa của Thủ đô, đồng thời cũng là không gian sớm được định hình theo hướng ưu tiên giao thông công cộng, giảm dần áp lực từ phương tiện cá nhân.

Còn nếu nhìn rộng hơn, bus miễn phí trong vành đai 1 cũng không phải một chính sách đứng riêng lẻ. Nó tiếp nối quá trình Hà Nội từng bước tổ chức lại không gian công cộng ở khu vực trung tâm nhiều năm qua. Tại đó, việc dần thiết lập không gian đi bộ quanh hồ Hoàn Kiếm hay trong khu phố cổ đã góp phần tạo nên một thói quen di chuyển mới, khi người dân và du khách dần quen với việc hạn chế phương tiện cá nhân, kết hợp đi bộ và sử dụng giao thông công cộng để tiếp cận khu vực trung tâm.

Xa hơn, khi mạng lưới đường sắt đô thị của Hà Nội tiếp tục được hoàn thiện, vai trò của bus sẽ càng trở nên rõ nét, để chúng ta nghĩ tới mô hình "BMW" (bus - metro - walk) phổ biến tại nhiều đô thị trên thế giới. Ở đó, metro đảm nhiệm các tuyến vận chuyển khối lượng lớn, bus kết nối hành khách tới nhà ga, còn những quãng đường ngắn được hoàn thành bằng việc đi bộ.

Như thế, vượt lên trên số tiền được miễn cho mỗi lượt bus, giá trị lớn nhất của chính sách này nằm ở việc Hà Nội đang chủ động tạo thêm động lực để người dân lựa chọn giao thông công cộng tại khu vực trung tâm. Tại đó, thói quen sử dụng phương tiện cá nhân chỉ có thể thay đổi khi mỗi người dân trực tiếp cảm nhận được sự thuận tiện, khả năng kết nối và chi phí hợp lý của giao thông công cộng.                                  

Một năm miễn phí vé bus trong vành đai 1 chắc chắn chưa thể làm thay đổi ngay diện mạo giao thông của Hà Nội. Nhưng nếu sau khoảng thời gian ấy, nhiều người sẵn sàng sử dụng bus, đi bộ nhiều hơn và giảm dần sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, chính sách đã đạt được mục tiêu quan trọng nhất: Tạo ra những chuyển động đầu tiên trong thói quen đi lại.

Bởi xét cho cùng, bên cạnh câu chuyện của phương tiện hay hạ tầng, việc phát triển giao thông công cộng còn là quá trình kiên trì tạo dựng những điều kiện để người dân thay đổi thói quen di chuyển, lựa chọn những hình thức thuận tiện và phù hợp hơn trong đời sống hằng ngày. Đó cũng là nền tảng để Hà Nội hướng tới một đô thị hiện đại, nơi không gian công cộng và giao thông công cộng cùng kết nối và hỗ trợ nhau trong nhịp vận hành.