Cà phê World Cup: Nhật Bản thành công nhờ Troussier và Zico?

Những gì Nhật Bản đã thể hiện trước Brazil ở vòng knock-out World Cup 2026 cho thấy rằng khoảng cách giữa hai nền bóng đá không còn bao lăm, và một trong những điều đã thu ngắn cự ly đó chính là từ thời điểm họ chọn một người Brazil làm thầy.

1. Khi Zico vừa giải nghệ ở CLB Kashima, CLB và các nhà tài trợ muốn làm một điều gì đó để cảm ơn ông, nhưng không nói thẳng. Họ gọi Zico đi chụp ảnh, bắt ông đứng tạo dáng đủ kiểu.

Zico sau này kể lại rằng ông hơi bực vì buổi chụp kéo dài, hỏi còn bao lâu nữa, thì được trả lời đại ý: cứ cố chịu đựng một chút vì đây là bức ảnh rất quan trọng. Ông không biết rằng bức ảnh ấy được dùng làm mẫu cho tượng đồng của chính mình.

Đến tháng 10/1994, bức tượng bất ngờ được công bố trong lễ Zico Carnival kéo dài 10 ngày. Mẹ Zico, bà Matilde, cùng năm anh chị em của ông được đưa từ Brazil sang Nhật để dự lễ. Zico nói ông đã có quá nhiều ký ức ở Nhật, và đó là một khoảnh khắc rất xúc động.

Kashima không nhìn Zico như một ngoại binh lớn đến đá vài năm rồi rời đi. Họ biến ông thành một phần ký ức đô thị. Một bức tượng đặt ở trung tâm mua sắm địa phương, tại nơi gọi là "Zico Square"; một bức khác dựng năm 1996 bên khu thể thao cạnh sân Kashima Soccer Stadium.

Cần nhớ là khi đó thì bóng đá Nhật Bản cũng chưa giành được thành tựu gì, và khó có thể coi sự có mặt của Zico là nguyên nhân đem đến kết quả gì đó để vinh danh (4 năm sau khi Zico giải nghệ, Nhật mới dự World Cup lần đầu). Nếu có điều gì đó có thể ghi nhận, thì lại toàn những thứ… bất khả ghi nhận, như là thái độ chuyên nghiệp, sự chăm chỉ, và tôn trọng đối thủ.

Chúng ta ít khi thấy một sự cầu thị ở cấp độ này, nhất là khi Zico không đến đây làm việc không công, mà hưởng một mức lương rất cao bấy giờ. Và thường thì có thành công mới được dựng tượng. Nhưng Zico đã được tôn trọng ở mức cao nhất ngay cả khi bóng đá Nhật chưa "nhìn" thấy dáng dấp của thành công.

2. Người Nhật làm việc này một cách nhất quán: HLV Philippe Troussier, người đã dẫn dắt Nhật vào vòng 16 đội ở World Cup 2002, được dựng phù điêu tại Đại sảnh Danh vọng bóng đá Nhật năm 2020, nhưng lễ vinh danh ông không thể tổ chức đúng thời điểm vì dịch Covid-19. Hai năm sau, Liên đoàn bóng đá Nhật (JFA) đã tổ chức bù rất trang trọng, cho Troussier nhận phù điêu chân dung của ông trước 400 khách mời.

Trong đại sảnh ấy có cả Ivica Osim, HLV dẫn dắt tuyển Nhật ở World Cup 2006 và cũng là người nghĩ ra chiến lược "Nhật hóa bóng đá Nhật" (Japanizing Japanese soccer, phát triển dựa trên chính bản sắc và nội lực vốn có của cầu thủ Nhật). Rồi cả Hans Ooft, HLV người Hà Lan đã dạy các cầu thủ Nhật những khái niệm vỡ lòng của vận hành bóng đá tập thể là nhìn nhau mà đá (eye contact), tam giác phối hợp (triangle) và giữ cự ly (compact). Hay Dragan Stojkovic, người còn được chính phủ Nhật trao Huân chương Mặt trời mọc cao quý.

Kết quả là gì? Sau khi giải nghệ, Zico đóng góp cho bóng đá Nhật còn nhiều hơn là bóng đá Brazil. JFA ghi rõ: "ngay cả sau khi giải nghệ, ông vẫn tiếp tục làm việc cho sự phát triển của Kashima Antlers", và Kashima sau này trở thành CLB giàu danh hiệu J.League bậc nhất.

Đến năm 2002, ông nhận lời dẫn dắt đội tuyển Nhật, đưa Nhật vô địch Asian Cup 2004 và vượt qua vòng loại để dự World Cup 2006. Đây là một dạng "giúp" ở cấp cao nhất: không chỉ cố vấn CLB nữa, mà trực tiếp chịu trách nhiệm với đội tuyển quốc gia.

Năm 2018, tức 16 năm sau khi rời vai trò giám đốc ở Kashima, Zico lại quay về CLB này làm giám đốc kỹ thuật. Hầu hết những ai đã từng làm việc với bóng đá Nhật đều tiếp tục đóng góp lâu dài, thậm chí nhiều năm sau khi nhiệm vụ ban đầu kết thúc.

3. Trước một Brazil đầy ngôi sao, Nhật không đá như kẻ đến xin một phép màu. Họ dẫn trước, phòng ngự có tổ chức, pressing đúng lúc, thoát bóng đủ bình tĩnh và khiến Brazil phải bối rối trong phần lớn hiệp một.

Đấy không còn là khoảng cách giữa một cường quốc và một đội bóng châu Á "dũng cảm". Đấy là một trận đấu thật sự, nơi Brazil phải thay đổi chiến lược, tăng tốc, dồn ép và cần tới khoảnh khắc ở phút bù giờ mới thoát được Nhật Bản.

Trong vài thập niên qua, rất nhiều những bộ óc lớn của Brazil và các nền bóng đá mạnh khác đã cùng nhau đóng góp vào sự phát triển của bóng đá Nhật Bản, thậm chí còn nhiều hơn chính đất nước của họ. Có lẽ vì người Nhật đã coi họ là những người thầy thực sự, ngay cả khi thành công chưa tới.

Hôm nay, rất nhiều người sẽ nhắc lại rằng những người như Zico hay thậm chí là Troussier có công thay đổi bóng đá Nhật Bản, nhưng nguyên nhân thực sự có lẽ nằm ở chuyện đối đãi của người Nhật với những người như Zico. Ai cũng có thể là một người thầy tận tuỵ với bóng đá Nhật, vì họ luôn là một học trò tuyệt đối cầu thị.

Xem tin tức mới nhất World Cup 2026

Xem lịch thi đấu World Cup 2026

Xem bảng xếp hạng World Cup 2026

Xem kết quả World Cup 2026

Xem dự đoán bóng đá World Cup 2026