Định hình cơ sở đại học dẫn dắt, giảm áp lực cho giáo dục phổ thông

Định hình các cơ sở giáo dục đại học dẫn dắt, đầu tư cho nhân lực STEM và công nghệ chiến lược, tháo gỡ bài toán thiếu giáo viên, giảm áp lực thi cử và chuẩn bị toàn diện cho năm học mới - những hoạt động nổi bật của Chính phủ và ngành Giáo dục - Đào tạo trong tuần qua cho thấy những bước chuyển mạnh mẽ trong triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. 

Các hoạt động này không chỉ phản ánh tinh thần đổi mới, quyết liệt trong quản lý, điều hành mà còn mở ra những hướng đi mới để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.

Xác định các cơ sở giáo dục đại học dẫn dắt

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã chủ trì cuộc họp về Đề án Phát triển, nâng cao chất lượng các cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn Thủ đô. Trong đó, xác định 12 cơ sở giáo dục đại học dẫn dắt, bao gồm 4 cơ sở đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án phát triển riêng và 8 cơ sở giáo dục đại học trọng điểm theo lĩnh vực, ngành đào tạo.

Lộ trình thực hiện Đề án từ năm 2026 đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, bảo đảm đồng bộ với các chiến lược, quy hoạch phát triển giáo dục, khoa học, công nghệ và phát triển Thủ đô đã được ban hành.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nhấn mạnh, giáo dục đại học Thủ đô phải có vai trò dẫn dắt, đào tạo nhân lực chất lượng cao, bồi dưỡng nhân tài, phục vụ các ngành, lĩnh vực trọng điểm của Thủ đô và đất nước.

Về nhóm 12 cơ sở giáo dục đại học dẫn dắt, thống nhất nguyên tắc đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, không dàn trải, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo phải bảo đảm việc lựa chọn công khai, minh bạch, có căn cứ. Tuy nhiên, cũng cần nghiên cứu, phân loại rõ: cơ sở nào hướng tới xếp hạng toàn trường; cơ sở nào hướng tới xếp hạng theo lĩnh vực; cơ sở nào giữ vai trò trung tâm đào tạo tinh hoa, nghiên cứu hoặc đổi mới sáng tạo. Đồng thời, nghiên cứu có cơ chế đánh giá định kỳ, bổ sung, điều chỉnh hoặc đưa ra khỏi nhóm dẫn dắt nếu không đáp ứng yêu cầu.

Về đào tạo tinh hoa và công nghệ chiến lược, theo Phó Thủ tướng, Đề án cần chuyển mạnh từ tư duy đầu tư cho "trường" sang đặt hàng theo "bài toán": Bài toán quốc gia, bài toán Thủ đô, bài toán doanh nghiệp, bài toán quốc phòng - an ninh... Các lĩnh vực cần tập trung gồm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, lượng tử, vật liệu mới, công nghệ sinh học, đường sắt hiện đại, đô thị thông minh, công nghệ lưỡng dụng.

Nhằm đổi mới phương thức quản lý nhà nước đối với giáo dục đại học theo hướng tăng cường tự chủ, minh bạch và trách nhiệm giải trình, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng vừa công bố dự thảo Thông tư ban hành Chuẩn cơ sở giáo dục đại học để lấy ý kiến góp ý, thay thế Thông tư số 01/2024/TT-BGDĐT.

Điểm cốt lõi của dự thảo Thông tư là chuyển từ cách tiếp cận quản lý dựa nhiều vào kiểm soát điều kiện đầu vào và quy trình thực hiện sang giám sát chất lượng, hiệu quả hoạt động, kết quả đầu ra của cơ sở giáo dục đại học. Qua đó, tạo động lực để các trường chủ động nâng cao chất lượng, tự cải tiến liên tục và phát huy đầy đủ quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình trước người học và xã hội.

Dự thảo quy định Chuẩn cơ sở giáo dục đại học gồm 6 tiêu chuẩn về: tổ chức và quản trị; giảng viên; cơ sở vật chất; tài chính; tuyển sinh và đào tạo; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đồng thời, bổ sung các chỉ số đặc thù đối với cơ sở giáo dục đại học đào tạo lĩnh vực Pháp luật và lĩnh vực Sức khỏe.

Xác định việc đào tạo các ngành khoa học cơ bản và kỹ thuật nền tảng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tại "Hội thảo triển khai các chương trình và chính sách đào tạo nhân lực STEM", do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức chiều 27/6, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh: Chúng ta không thể dự báo chính xác trong tương lai ngành công nghiệp bán dẫn sẽ cần bao nhiêu kỹ sư thuộc từng chuyên ngành cụ thể, hay lĩnh vực điện hạt nhân sẽ cần bao nhiêu nhân lực về hóa học, kỹ thuật hạt nhân hoặc tự động hóa. Vì vậy, kinh nghiệm của các nước và cũng là hướng đi của Việt Nam là chú trọng đào tạo các lĩnh vực khoa học cơ bản và kỹ thuật then chốt để tạo ra nguồn nhân lực có khả năng thích ứng với những yêu cầu công nghệ cụ thể.

Một trong những chính sách đáng chú ý để thu hút nguồn nhân lực lĩnh vực này là Nghị định 179/2026/NĐ-CP quy định chính sách học bổng trực tiếp cho người học thuộc 15 nhóm ngành ưu tiên với 109 ngành đào tạo cụ thể. Đối tượng thụ hưởng bao gồm sinh viên đại học, học viên cao học và nghiên cứu sinh theo học các chương trình chính quy, chương trình tài năng và vi mạch bán dẫn. Học bổng được phân tầng theo trình độ đào tạo, với mức hỗ trợ từ 3,7 triệu đến 8,4 triệu đồng mỗi tháng. Dự kiến trong năm 2026, sẽ có khoảng 30.000-32.000 sinh viên được nhận học bổng của Chính phủ.

Tháo gỡ điểm nghẽn về đội ngũ nhà giáo, giảm áp lực thi cử

Cùng với giáo dục đại học, những vấn đề của giáo dục phổ thông cũng được Chính phủ và ngành Giáo dục tập trung tháo gỡ.

Sáng 26/6, chủ trì buổi làm việc với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu giao Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với Bộ Nội vụ, Ban Tổ chức Trung ương và các địa phương khẩn trương rà soát, thống kê đầy đủ tình trạng thừa, thiếu giáo viên sau khi các địa phương hoàn thành việc bố trí biên chế; báo cáo Chính phủ trước ngày 10/7 để đề xuất phương án giải quyết ngay trong năm học 2026-2027.

Đối với công tác chuẩn bị năm học mới, Phó Thủ tướng yêu cầu rà soát toàn diện các điều kiện bảo đảm tổ chức dạy học, từ đội ngũ giáo viên, phòng học, sách giáo khoa, thiết bị dạy học tối thiểu đến nước sạch, nhà vệ sinh, internet và các điều kiện bảo đảm an toàn trường học; không để đến sát ngày khai giảng mới phát hiện thiếu giáo viên, thiếu sách giáo khoa hoặc cơ sở vật chất không đáp ứng yêu cầu

Đối với nhiệm vụ giảm áp lực học tập và thi cử, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ tiếp tục rà soát chương trình giáo dục phổ thông, nội dung dạy học, kiểm tra, đánh giá theo hướng tinh gọn, hiệu quả; nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế để nâng cao chất lượng công tác hướng nghiệp, giúp học sinh lựa chọn đúng năng lực, sở trường. Đồng thời, nghiên cứu phương án tuyển sinh vào lớp 10 theo hướng giảm áp lực, bảo đảm công bằng, minh bạch và phù hợp với điều kiện từng địa phương; khuyến khích những địa phương đủ điều kiện thực hiện xét tuyển.

Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, thiếu giáo viên vẫn là khó khăn lớn của ngành, vừa mang tính tổng thể, vừa mang tính cục bộ. Về lâu dài cần bảo đảm đủ giáo viên theo định mức; đồng thời tiếp tục sắp xếp mạng lưới trường học, từng bước khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ.

Với vấn đề áp lực học tập và thi cử, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng, điều cần làm trước tiên là nhìn đúng nguyên nhân: Áp lực không nằm ở hình thức thi hay phương thức tuyển sinh, mà bắt nguồn từ sự mất cân đối "cung - cầu". Giải pháp căn cơ là bảo đảm "đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên". Khi năng lực đáp ứng của hệ thống giáo dục cân đối với nhu cầu học tập của người dân thì áp lực thi cử sẽ giảm. Bên cạnh đó, Bộ đang đẩy mạnh chuyển đổi số, nghiên cứu xây dựng ứng dụng gia sư AI hỗ trợ học sinh tự học, góp phần giảm áp lực học thêm và nâng cao hiệu quả học tập.

Bộ trưởng cũng cho biết, Bộ đang tích cực chuẩn bị các điều kiện cho năm học 2026-2027. Sách giáo khoa sẽ được cung ứng đầy đủ trước ngày 15/8 với giá bình quân giảm khoảng 13% so với năm học trước. Đối với thiết bị dạy học tối thiểu, hiện vẫn còn thiếu khoảng 50%. Đây là trách nhiệm của chính quyền địa phương trong việc đầu tư, bảo đảm điều kiện dạy học. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục hướng dẫn, đôn đốc và phối hợp để các địa phương sớm khắc phục tình trạng này trước khi bước vào năm học mới.

Tại các địa phương, nhiều giải pháp cụ thể đang được triển khai nhằm thực hiện các mục tiêu của Nghị quyết 71. Tỉnh Thanh Hóa đã phê duyệt kế hoạch tuyển dụng hơn 2.000 giáo viên các cấp học nhằm bổ sung nguồn nhân lực cho năm học mới. Trong khi đó, tỉnh Bắc Ninh ban hành chính sách thu hút và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao giai đoạn 2026-2030, tập trung vào các lĩnh vực công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp số và chuyển đổi số.

Những chính sách này cho thấy sự chủ động của các địa phương trong việc đầu tư cho giáo dục và phát triển nguồn nhân lực, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền giáo dục hiện đại, chất lượng cao.