'Kinh tế 90 giây' và World Cup ngoài 90 phút

Tháng 1/2026, FIFA công bố một thỏa thuận mà nhiều người trong ngành truyền thông thể thao gọi là "tín hiệu rõ nhất về tương lai của kinh tế thể thao số": TikTok trở thành "Preferred Platform" (nền tảng ưu tiên) đầu tiên trong lịch sử một kỳ World Cup. Không phải Fox Sports. Không phải ESPN. Không phải YouTube. Mà là nền tảng video ngắn mà người dùng trung bình xem mỗi clip chưa đến 90 giây.

Câu diễn đạt của James Stafford, Giám đốc Nội dung toàn cầu của TikTok, trong thông cáo chung với FIFA, nói lên tất cả: FIFA World Cup 2026 sẽ được trải nghiệm "beyond the 90 minutes", vượt ra ngoài 90 phút trận đấu. Ngoài một tuyên bố marketing, đó là bản mô tả ngắn nhất về một mô hình kinh tế hoàn toàn mới trong thể thao.

Theo nghiên cứu do IBM và Morning Consult công bố tháng 8-2025, có tới 90% người hâm mộ thể thao tiêu thụ thêm nội dung bên ngoài trận đấu chính. Trong đó, video highlight là định dạng phổ biến nhất với 51% người dùng, tiếp theo là recap sau trận (37%) và phỏng vấn cầu thủ (32%).

Nói đơn giản hơn: cứ một người xem 90 phút trận đấu thì có ít nhất một người khác chỉ xem 90 giây highlight rồi quyết định có xem trận tiếp theo hay không. Và người thứ hai đó (theo TikTok) lại là nhóm khán giả quan trọng hơn về mặt tăng trưởng thị trường. Bởi họ là những người hâm mộ chưa có, chứ không phải những khán giả đã trung thành.

Thỏa thuận FIFA - TikTok được thiết kế xoay quanh chính nhóm người dùng đó. Các đài nắm bản quyền chính thức (Fox, Telemundo, BBC, VTV...) được phép đăng clip ngắn, livestream một số khoảnh khắc và khai thác quảng cáo thông qua hệ thống TikTok Premium. TikTok đồng thời cam kết triển khai chính sách chống vi phạm bản quyền. Hai bên cùng có lợi: FIFA mở rộng khả năng tiếp cận khán giả trẻ, còn TikTok có thêm nguồn nội dung chính thống để kiếm tiền quảng cáo.

Đây có thể xem là mô hình "bản quyền phân tầng" hoàn chỉnh nhất từng xuất hiện trong ngành thể thao: bản quyền phát sóng toàn bộ trận đấu nằm trong tay Fox và các đối tác truyền hình, trong khi bản quyền clip ngắn và tương tác xã hội thuộc về TikTok. Hai bên cùng khai thác dữ liệu người dùng theo những mục tiêu khác nhau. Không có gì được "cho miễn phí", mọi thứ đều được định giá và phân phối có chủ đích.

Trước đây, một sự kiện thể thao được phát sóng đơn giản là để người xem theo dõi. Tín hiệu đi từ sân vận động đến màn hình TV và kết thúc ở đó. Doanh thu đến từ quảng cáo trong trận đấu, theo mô hình một chiều, một lần và không tích lũy.

Tại World Cup 2026, cùng một trận đấu có thể tạo ra nhiều dòng doanh thu đồng thời: quảng cáo truyền thống, quảng cáo trên TikTok khi người dùng xem highlight, dữ liệu hành vi khán giả được khai thác cho các nhãn hàng, tài trợ tích hợp trong các chương trình đồng hành và phí thuê bao từ các nền tảng streaming sở hữu bản quyền. Mỗi dòng doanh thu phục vụ một nhóm người dùng khác nhau, trên một nền tảng khác nhau và ở những thời điểm khác nhau trong ngày.

Đặt trong ngữ cảnh kinh tế thể thao Việt Nam, đây chính là cách khai thác "tài sản nội dung", một khái niệm mà các liên đoàn thể thao trong nước chưa thực sự áp dụng.

Trên thực tế, các liên đoàn thể thao Việt Nam đều đang nắm giữ bản quyền hình ảnh các giải đấu thuộc hệ thống của mình. Chỉ tính riêng các giải đấu thuộc hệ thống quốc gia (tiêu chuẩn đánh giá vận động viên), mỗi liên đoàn đã sở hữu từ 3 đến 5 giải đấu. Về mặt pháp lý, đây là những tài sản được bảo hộ trực tiếp.

Nhưng các tài sản đó đang được khai thác theo cách nào? Phần lớn vẫn là phát sóng truyền hình trực tiếp, một chiều, một lần. Một phần nội dung bị phát tán trên mạng xã hội mà không có sự kiểm soát, bao gồm cả livestream. Không có clip ngắn được sản xuất có chủ đích để phân phối trên TikTok hay YouTube Shorts. Không có cơ chế cho phép các nhà sáng tạo nội dung đăng tải video hợp pháp và chia sẻ doanh thu. Cũng không có dữ liệu về việc ai đã xem, xem trong bao lâu, trên thiết bị nào và ở đâu.

Chưa bàn đến việc kiếm tiền hay tạo ra các dòng doanh thu, câu hỏi "phát cho ai, theo hình thức nào, trên nền tảng nào", điều mà FIFA đã trả lời rất rõ bằng hợp đồng và dữ liệu vẫn chưa được đặt ra một cách nghiêm túc ở Việt Nam đối với bất kỳ môn thể thao nào ngoài bóng đá. Và ngay cả với bóng đá, vẫn còn rất nhiều khoảng trống.

Vấn đề đặt ra ở đây là: trong rất nhiều điều đáng học hỏi từ những sự kiện thể thao khổng lồ như World Cup, câu chuyện về bản quyền và mô hình khai thác nội dung lại là lĩnh vực gần gũi nhất, thậm chí có xuất phát điểm không quá xa so với thế giới, đặc biệt ở thị trường nội dung số Việt Nam. Chưa kể, việc ghi hình và phát sóng một sự kiện còn khó hơn rất nhiều so với việc tạo ra các sản phẩm thuộc "kinh tế 90 giây".

Và như chúng ta đã thấy, FIFA cùng TikTok đang cung cấp một "giáo trình" rất rõ ràng. Đây không phải câu chuyện về nguồn lực, mà là câu chuyện về tư duy. Tư duy coi mỗi khoảnh khắc trong một sự kiện thể thao là một đơn vị nội dung có thể khai thác độc lập. Tư duy hiểu rõ người dùng mình muốn tiếp cận là ai và họ đang ở nền tảng nào. Tư duy luôn đặt câu hỏi: "Ai sẽ xem nội dung này, vào lúc nào và vì sao?" trước khi bấm nút đăng tải, chia sẻ hay livestream.