Tìm giải pháp bảo tồn ngôi đình cổ gắn liền với địa danh "Mười tám thôn vườn trầu"

Ngày 24/6, Trung tâm Bảo tồn di tích Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp cùng Ủy ban nhân dân xã Bà Điểm tổ chức tọa đàm khoa học với chủ đề “Di tích lịch sử đình Mỹ Hòa”. 

Sự kiện quy tụ đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia nghiên cứu văn hóa, lịch sử cùng đại diện các cơ quan quản lý nhằm đánh giá toàn diện giá trị di sản và tìm giải pháp bảo tồn, phát huy vị thế của ngôi đình cổ mang đậm bản sắc văn hóa, truyền thống cách mạng "Mười tám thôn vườn trầu”.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Bí thư Đảng ủy xã Bà Điểm nhấn mạnh, đình Mỹ Hòa không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng dân gian của nhân dân địa phương mà còn là biểu tượng văn hóa, là nơi lưu giữ ký ức cộng đồng, phản ánh sinh động quá trình hình thành và phát triển của vùng đất "Mười tám thôn vườn trầu". Nằm trên địa bàn xã Bà Điểm gắn liền với địa danh "Mười tám thôn vườn trầu" giàu truyền thống cách mạng, đình Mỹ Hòa là chứng nhân cho hành trình khai hoang lập ấp của các thế hệ lưu dân người Việt tại Nam Bộ. Địa danh Mỹ Hòa đã được ghi nhận từ rất sớm trong tác phẩm "Gia Định thành thông chí" do Trịnh Hoài Đức biên soạn năm 1820.

Đại diện cho cộng đồng cư dân bản địa, ông Đồng Tấn Lợi, thành viên Ban Quý tế đình Mỹ Hòa chia sẻ: Khi mới hình thành vào khoảng năm 1841, đình được dựng trên một mô đất cao bằng tre, nứa, lá dừa để tránh ngập nước, phía trước có cây gõ lớn mọc tách thành hai nhánh nên dân gian thường gọi là “đình Cây Gõ Đôi”. Trải qua gần hai thế kỷ với bao thăng trầm, đình luôn là biểu tượng của tinh thần yêu nước và mang biểu tượng gắn kết cộng đồng.

Đặc biệt, lịch sử ngôi đình gắn liền với tinh thần kiên cường chống ngoại xâm. Năm 1945, thực hiện phong trào "tiêu thổ kháng chiến", các bô lão đã tự tay đốt ngôi đình để ngăn thực dân Pháp chiếm dụng làm đồn bốt, chỉ giữ lại bản Sắc phong được mật tàng qua nhiều thế hệ. Sau năm 1954, đình được tái thiết bằng sự đóng góp của nhân dân trên nền đất cũ. Trong kháng chiến chống đế quốc Mỹ, đình tiếp tục là cơ sở che chở, nuôi chứa cán bộ, chiến sĩ cách mạng cho đến ngày đất nước hoàn toàn thống nhất.

Bà Nguyễn Thị Thúy Hường, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng đình Mỹ Hòa không chỉ là một công trình kiến trúc tâm linh thuần túy mà còn là kho tàng lưu giữ lịch sử, ký ức và bản sắc văn hóa độc đáo của vùng đất Bà Điểm, Hóc Môn. Việc đánh giá khách quan các giá trị di sản, hiện vật cổ và các lễ hội truyền thống tại đình là cơ sở khoa học cốt lõi để lập hồ sơ xếp hạng di tích, từ đó tìm ra phương án quản trị di sản tiên tiến, hài hòa giữa bảo tồn nguyên trạng và phát triển.

Theo ông Trương Kim Quân, Phó Trưởng Phòng Di sản văn hóa (Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh), việc phát huy giá trị lịch sử - văn hóa của đình Mỹ Hòa cần gắn liền với mục tiêu xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh.

Để giải quyết bài toán hài hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển, các nhà khoa học đã đề xuất giải pháp tiếp cận từ góc nhìn "kinh tế di sản". Cụ thể, cần chủ động xây dựng các mô hình du lịch văn hóa kết nối liên tuyến như: Khu di tích lịch sử Ngã Ba Giồng - đình Bình Nhan - đình Mỹ Hòa - Mười tám thôn vườn trầu.

Hiện các cơ quan chức năng đang xem xét, công nhận đình Mỹ Hòa là di tích cấp thành phố, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho công tác tôn tạo, bảo tồn nguyên trạng kiến trúc tứ trụ truyền thống và giáo dục lòng tự hào cho con em mai sau.