Triển lãm mới kỷ niệm 250 năm ngày sinh John Constable: Trở lại ngôi nhà khởi đầu

Ngày 11/6/2026 vừa qua, đánh dấu tròn 250 năm ngày sinh của danh họa Anh John Constable. Nhân dịp đặc biệt này, nhiều hoạt động tưởng niệm đã được tổ chức trên khắp nước Anh, trong đó nổi bật là triển lãm Constable in Hampstead tại Burgh House, London - nơi đưa công chúng trở lại một trong những giai đoạn quan trọng nhất trong cuộc đời và sự nghiệp của ông.

Triển lãm mở cửa từ ngày 11/6 đến 20/9/2026, miễn phí cho công chúng. Đây là một phần trong chuỗi sự kiện Constable 250, chương trình quy mô quốc gia nhằm tôn vinh di sản của người được xem là một trong những họa sĩ phong cảnh vĩ đại nhất lịch sử nước Anh.

Hampstead - nơi John Constable tìm thấy nguồn cảm hứng lớn nhất

Trong lịch sử mỹ thuật Anh, tên tuổi John Constable thường gắn liền với những cánh đồng xanh mướt của Suffolk, vùng quê nơi ông sinh ra. Tuy nhiên, triển lãm tại Burgh House lại lựa chọn một góc nhìn khác: Hampstead, khu vực phía Bắc London, nơi họa sĩ sống và làm việc gần hai thập kỷ.

Theo giới thiệu của Ban tổ chức, Constable in Hampstead tập trung khám phá mối liên hệ sâu sắc giữa Constable với Hampstead Heath và vùng phụ cận. Chính nơi đây đã trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo, đồng thời là chốn trú ẩn tinh thần giúp ông tạm xa nhịp sống ngột ngạt của London đầu thế kỷ 19.

Triển lãm quy tụ nhiều tác phẩm thuộc giai đoạn Hampstead của Constable, bao gồm tranh sơn dầu, tranh khắc mezzotint, chân dung và các bức thư cá nhân hiếm khi được công bố. Thông qua những hiện vật này, người xem có thể theo dõi quá trình ông nghiên cứu thiên nhiên, thời tiết và con người địa phương - những yếu tố đã góp phần định hình phong cách hội họa đặc trưng của ông.

Một trong những điểm nhấn của triển lãm là bản phác thảo sơn dầu cho tác phẩm Hampstead Heath with a Rainbow (khoảng năm 1830). Tác phẩm hoàn chỉnh vốn nổi tiếng với bầu trời đầy kịch tính, những đám mây cuộn xoáy và cầu vồng xuất hiện giữa khung cảnh thiên nhiên rộng lớn. Tuy nhiên, bản nghiên cứu trưng bày tại Burgh House lại cho thấy một Constable khác: táo bạo hơn, giàu tính thử nghiệm hơn, với những lớp màu dày và nét cọ gần như mang hơi hướng của nghệ thuật biểu hiện trừu tượng xuất hiện hơn một thế kỷ sau đó.

Bên cạnh đó là các bản in mezzotint được thực hiện cùng nghệ nhân in tranh David Lucas. Những tác phẩm như Noon hay A Heath đem đến góc nhìn ít được biết đến về Constable. Nếu các bức tranh nổi tiếng của ông thường gợi nhớ đến đồng quê thanh bình và ánh sáng rực rỡ, thì các bản in đen trắng lại nhấn mạnh sự u ám, bí ẩn và sức mạnh khó lường của thiên nhiên.

Nhà phê bình nghệ thuật John-Baptiste Oduor của báo The Guardian nhận xét rằng triển lãm này giúp công chúng khám phá "một mặt tối hơn" của Constable - khác xa hình ảnh quen thuộc về những cánh đồng đầy nắng hay những chiếc xe chở cỏ khô đã trở thành biểu tượng của hội họa Anh.

Điều đáng chú ý là Burgh House chỉ cách nơi Constable từng sinh sống vài phút đi bộ. Vì vậy, trải nghiệm triển lãm không chỉ dừng lại ở việc ngắm tranh mà còn là cơ hội để du khách bước ra ngoài và chiêm ngưỡng chính những khung cảnh từng xuất hiện trong các tác phẩm của ông gần hai thế kỷ trước.

Sự kiện tại London cũng diễn ra song song với hàng loạt triển lãm khác thuộc chương trình Constable 250 tại Ipswich, quê hương của họa sĩ. Nhiều bảo tàng lớn của Anh như Tate, Victoria & Albert Museum, Royal Academy hay National Galleries of Scotland đã cho mượn các tác phẩm quan trọng để phục vụ chuỗi hoạt động kỷ niệm này.

John Constable - người biến bầu trời nước Anh thành nghệ thuật

Sinh ngày 11/6/1776 tại East Bergholt, Suffolk, John Constable là con trai của một gia đình kinh doanh ngũ cốc và xay xát khá giả. Dù ban đầu được định hướng nối nghiệp gia đình, ông sớm lựa chọn con đường nghệ thuật và theo học tại Royal Academy ở London.

Trong thời đại mà hội họa lịch sử và chân dung được xem là đỉnh cao nghệ thuật, Constable lại dành trọn tâm huyết cho phong cảnh. Quyết định này từng bị nhiều người xem là thiếu tham vọng, nhưng về sau đã giúp ông trở thành một trong những người đặt nền móng cho hội họa phong cảnh hiện đại.

Điều làm nên sự khác biệt của Constable là niềm tin rằng vẻ đẹp nghệ thuật không nằm ở những khung cảnh hùng vĩ xa xôi mà hiện diện ngay trong những nơi quen thuộc. Ông từng nổi tiếng với câu nói: "Tôi nên vẽ những nơi tôi hiểu rõ nhất".

Khác với "đối thủ" lớn cùng thời là J. M. W. Turner thường chu du khắp châu Âu để tìm cảm hứng, Constable gần như chỉ gắn bó với nước Anh. Phần lớn cuộc đời ông xoay quanh ba địa điểm chính: Suffolk, Brighton và Hampstead. Chính sự gắn bó đặc biệt với cảnh quan quê hương đã giúp ông đạt đến mức độ quan sát đáng kinh ngạc đối với thiên nhiên. Các ghi chép cho thấy ông nghiên cứu tỉ mỉ mây trời, thời tiết và ánh sáng, thậm chí còn ghi chú chi tiết điều kiện khí tượng ngay trên các bản phác thảo ngoài trời.

Ngày nay, nhiều nhà sử học nghệ thuật xem Constable là một trong những họa sĩ đầu tiên đưa việc quan sát trực tiếp thiên nhiên trở thành trọng tâm của quá trình sáng tác. Những nghiên cứu về bầu trời của ông đã ảnh hưởng sâu rộng đến các họa sĩ trường phái Barbizon ở Pháp và sau đó là phong trào Ấn tượng.

Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là The Hay Wain, hiện thuộc bộ sưu tập của National Gallery. Bức tranh mô tả một chiếc xe chở cỏ khô đi qua con sông Stour trong khung cảnh đồng quê Suffolk yên bình. Dù ban đầu không gây tiếng vang lớn tại Anh, tác phẩm lại được đón nhận nồng nhiệt ở Pháp và góp phần nâng cao danh tiếng quốc tế của Constable.

Trong suốt sự nghiệp, ông chưa bao giờ đạt được thành công thương mại tương xứng với tài năng của mình. Phải đến năm 1829, khi đã 52 tuổi, ông mới được bầu làm thành viên chính thức của Royal Academy. Cuộc đời riêng của họa sĩ cũng trải qua nhiều bi kịch. Người vợ yêu quý Maria Bicknell qua đời vì bệnh lao năm 1828, để lại cho ông nỗi đau kéo dài đến cuối đời.

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng sự mất mát ấy đã ảnh hưởng rõ rệt đến tranh của Constable trong những năm sau này. Các tác phẩm trở nên dữ dội hơn, bầu trời nhiều giông bão hơn và cảm xúc cũng sâu sắc hơn. Chính giai đoạn Hampstead được giới thiệu trong triển lãm mới là thời kỳ phản ánh rõ nhất những biến chuyển nội tâm đó.

Dù không phải là họa sĩ đắt giá nhất thế giới, Constable vẫn giữ vị trí đặc biệt trên thị trường nghệ thuật quốc tế. Kỷ lục đấu giá của ông hiện thuộc về bức The Lock. Tác phẩm được bán tại nhà đấu giá Christie's ở London vào năm 2012 với mức giá 22,44 triệu bảng Anh, lập kỷ lục thế giới đối với một tác phẩm của John Constable.

The Lock là một phần trong loạt sáu bức tranh khổ lớn về thung lũng sông Stour được Constable thực hiện từ năm 1819 đến 1825 - giai đoạn được xem là đỉnh cao sáng tạo của ông. Cùng với The Hay Wain, loạt tranh này đã định hình hình ảnh đồng quê Anh trong tâm thức nhiều thế hệ khán giả.

Hai thế kỷ sau khi ra đời, những bức tranh ấy vẫn tiếp tục thu hút người xem bởi vẻ đẹp giản dị nhưng giàu cảm xúc. Trong thời đại mà nghệ thuật đương đại ngày càng hướng tới những ý tưởng phức tạp và công nghệ mới, tranh của Constable nhắc người ta về một giá trị tưởng như rất đơn giản: khả năng dừng lại để quan sát bầu trời, ánh sáng và thiên nhiên xung quanh.

Triển lãm Constable in Hampstead vì thế không chỉ là hoạt động kỷ niệm một danh họa. Đó còn là lời mời gọi công chúng trở lại với chính những khung cảnh đã nuôi dưỡng trí tưởng tượng của ông - những ngọn đồi, hồ nước và bầu trời Hampstead, nơi một trong những họa sĩ vĩ đại nhất nước Anh từng tìm thấy nguồn cảm hứng cho những tác phẩm vượt thời gian.