Phá vỡ điểm nghẽn thể chế cho kinh tế tư nhân

Sáng 15/6, tại Hà Nội, đoàn công tác của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, do Chủ nhiệm Ủy ban Phan Văn Mãi dẫn đầu, đã có buổi làm việc với lãnh đạo VCCI cùng đông đảo đại diện cộng đồng doanh nghiệp.

Động thái "hướng về cơ sở" ngay từ những ngày đầu nhiệm kỳ của cơ quan có nhiệm vụ “gác cổng” thể chế kinh tế quốc gia đã phát đi một thông điệp mạnh mẽ. Đó là, sự chuyển dịch tư duy từ "quản lý" sang "kiến tạo phát triển" đang thực sự bắt đầu.

Mở đầu buổi làm việc, Chủ tịch VCCI, PGS. TS Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh, công cuộc cải cách thể chế kinh tế đang chuyển động với nhịp độ và một tinh thần chưa từng có. Nghị quyết số 68/NQ-TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã khẳng định, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Tư duy lập pháp đang dịch chuyển mạnh mẽ từ quản lý theo hướng kiểm soát sang kiến tạo phát triển. Bộ máy hành chính được sắp xếp lại theo hướng tinh gọn và gần dân hơn. Đây là một giai đoạn cải cách có chiều sâu. Điều đặc biệt là chiều sâu đó phần lớn được hiện thực hóa thông qua công tác lập pháp.

Theo Chủ tịch VCCI, chương trình lập pháp của Quốc hội nhiệm kỳ này rất lớn về khối lượng và rất nhanh về tiến độ. Đây là điều cần thiết để kịp thời tháo gỡ những điểm nghẽn và mở đường cho phát triển. Nhưng tốc độ lập pháp cao cũng đặt ra một yêu cầu tương xứng về chất lượng và chất lượng của một đạo luật kinh tế suy cho cùng được kiểm chứng ở chỗ nó có đi vào cuộc sống được hay không, có phù hợp với năng lực thực tế của doanh nghiệp hay không, và có ổn định để doanh nghiệp dự liệu được hay không.

Từ thực tiễn lắng nghe doanh nghiệp, VCCI cảm nhận rất rõ ba kỳ vọng. Đầu tiên, doanh nghiệp mong muốn các đạo luật có tính ổn định và khả năng dự báo cao, bởi không gì làm xói mòn niềm tin đầu tư bằng một khung pháp lý thay đổi liên tục và khó lường. Thêm vào đó, doanh nghiệp mong muốn pháp luật thống nhất và rõ ràng, hạn chế tối đa tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo khiến cả người thực thi lẫn người tuân thủ đều lúng túng. Cuối cùng và quan trọng nhất, doanh nghiệp mong muốn khoảng cách giữa văn bản và thực thi được thu hẹp, bởi một chính sách dù tốt trên giấy nhưng vướng ở khâu thực thi thì vẫn chưa thực sự đến được với doanh nghiệp.

Tại buổi làm việc, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế (VCCI) đã chia sẻ bức tranh toàn cảnh về sức khỏe của khu vực kinh tế tư nhân trong 6 tháng đầu năm 2026, qua đó làm rõ thực trạng, khu vực tư nhân đang phải gánh trên vai "sức ép kép", vừa từ những hạn chế cấu trúc tích tụ lâu dài, vừa từ những biến động bên ngoài khó lường; trong đó doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng hộ kinh doanh là nhóm dễ tổn thương nhất. Trong bối cảnh đó, mỗi quyết sách lập pháp đúng và kịp thời đều có giá trị nâng đỡ rất lớn đối với sức chống chịu của cộng đồng doanh nghiệp.

Dù số lượng doanh nghiệp ngoài Nhà nước đã vươn lên hơn 1 triệu, chiếm tới 96,6% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, nhưng đặc trưng "đông nhưng nhỏ" vẫn là một điểm yếu cốt tử. Gần 70% doanh nghiệp có vốn dưới 10 tỷ đồng, năng lực đổi mới công nghệ thấp và bấp bênh trước sóng gió thương trường. Đáng lo ngại hơn, từ đầu tháng 3/2026, xung đột Trung Đông bùng phát đã giáng một đòn mạnh vào chi phí sản xuất: giá nguyên vật liệu, phân bón leo thang, chi phí logistics quốc tế tăng gấp hai đến ba lần. Cùng lúc đó, khả năng tiếp cận vốn tiếp tục là một điểm nghẽn "kinh niên" khi 75,5% doanh nghiệp không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm.

Nhìn nhận về những thách thức bủa vây cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp siêu nhỏ và 6,1 triệu hộ kinh doanh, ông Đậu Anh Tuấn đưa ra nhận định, khó khăn lớn nhất của khu vực hộ kinh doanh hiện nay là rào cản pháp lý, gắn liền với lộ trình bãi bỏ thuế khoán từ ngày 01/01/2026. Gánh nặng tuân thủ không giảm mà còn gia tăng theo quy mô doanh thu, tạo thành một 'nút thắt tâm lý' vô tình duy trì họ ở trạng thái nhỏ và né tránh tăng trưởng. Đã đến lúc, trọng tâm cải cách cấp tỉnh cần chuyển dịch mạnh mẽ từ 'làm thủ tục nhanh hơn' sang 'làm thị trường công bằng hơn'.

Bên cạnh những con số vĩ mô, diễn đàn sáng nay đã mổ xẻ trực diện những điểm nghẽn dai dẳng nhất trong quy trình thực hiện dự án đầu tư. Theo báo cáo của VCCI, dù hệ thống pháp luật đã được sửa đổi đồng loạt, nhưng sự thiếu đồng bộ và năng lực thực thi yếu kém tại cơ sở vẫn khiến nhiều dự án rơi vào cảnh đình trệ.

Điển hình như về quy trình thực hiện dự án đầu tư, có không ít quy hoạch tuy được coi là "kim chỉ nam" nhưng lại đang là rào cản lớn nhất khiến dự án tắc nghẽn ngay từ đầu, với tình trạng phê duyệt chậm trễ, mâu thuẫn giữa các cấp và loại quy hoạch, cùng hệ quả từ việc sáp nhập và cập nhật dữ liệu địa chính chậm. Khâu giải phóng mặt bằng và giao đất phát sinh nhiều xung đột lợi ích do sự phối hợp thiếu hiệu quả giữa các sở, ngành, tình trạng quản lý đất đai lỏng lẻo dẫn đến khiếu kiện kéo dài, và việc áp dụng pháp luật thiếu linh hoạt khi nhiều cơ quan yêu cầu giải phóng xong 100% diện tích mới giao đất thay vì cho phép triển khai cuốn chiếu.

Vướng mắc về nghĩa vụ tài chính đất đai đặc biệt nghiêm trọng, thể hiện qua sự thiếu nhất quán trong truy thu tiền sử dụng đất, tình trạng chậm phê duyệt giá đất cụ thể được xem là "nút thắt phổ biến nhất", và việc định giá đất cao bất thường do phương pháp tính chưa sát thị trường. Bên cạnh đó, thủ tục hành chính thường kéo dài hơn quy định do sự "im lặng" của cơ quan giải quyết và tình trạng đùn đẩy trách nhiệm sau sắp xếp bộ máy…. Khảo sát từ VCCI cho thấy, khoảng cách giữa văn bản và thực tiễn vẫn là một hố sâu với 25% doanh nghiệp phản ánh quy trình không đúng như niêm yết, 33,33% bị kéo dài thời gian và 38,18% vẫn phải chi trả chi phí không chính thức. Những ách tắc này đã buộc 24,04% doanh nghiệp phải hủy bỏ hoặc trì hoãn kế hoạch kinh doanh.

Đồng cảm với doanh nghiệp, PGS. TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, gửi gắm một thông điệp mạnh mẽ tới các nhà lập pháp, tốc độ lập pháp cao cũng đặt ra một yêu cầu tương xứng về chất lượng. Chất lượng của một đạo luật kinh tế suy cho cùng được kiểm chứng ở chỗ nó có đi vào cuộc sống được hay không, có phù hợp với năng lực thực tế của doanh nghiệp hay không. Không gì làm xói mòn niềm tin đầu tư bằng một khung pháp lý thay đổi liên tục và khó lường. Trong bối cảnh này, mỗi quyết sách lập pháp đúng và kịp thời đều có giá trị nâng đỡ rất lớn đối với sức chống chịu của cộng đồng doanh nghiệp.

Một trong những tâm điểm của buổi làm việc là phiên thảo luận, góp ý cho Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi), với sự tham gia giải trình của Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm. Tại đây, VCCI đã đưa ra 7 đề xuất hợp tác chiến lược với Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội. Nổi bật trong số đó là đề xuất quy định tham vấn VCCI đối với các đạo luật về kinh tế trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và xây dựng cơ chế đặt hàng VCCI thực hiện đánh giá tác động chính sách.

Sự kiện sáng nay không chỉ là một phiên báo cáo thông tin thông thường. Đó là sự hội tụ giữa trí tuệ lập pháp và nhịp đập thực tiễn của thị trường. Trong bối cảnh cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khối sản xuất công nghiệp nội địa, đang cần những bệ phóng vững chắc để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, những cuộc đối thoại thẳng thắn như hôm nay chính là ngọn lửa thắp lên niềm tin mà hàng triệu doanh nhân đang kỳ vọng: Từ những cái bắt tay thực chất tại nghị trường, một hệ sinh thái pháp lý kiến tạo, minh bạch và công bằng sẽ thực sự bám rễ, tiếp sức cho con tàu kinh tế Việt Nam vững vàng vượt bão.