Báo Việt Nam Độc lập - Ngọn lửa cách mạng từ cội nguồn báo chí Việt Nam

Sáng 15/6, tại Hà Nội, UBND tỉnh Cao Bằng phối hợp với Báo Nhân Dân, Hội Nhà báo Việt Nam và các cơ quan liên quan tổ chức tọa đàm "Báo Việt Nam Độc lập và dòng chảy 101 năm Báo chí cách mạng Việt Nam", nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam và hướng tới kỷ niệm 85 năm ngày ra số đầu tiên của Báo Việt Nam Độc lập.

Đây là dịp để nhìn lại chặng đường phát triển của nền báo chí cách mạng Việt Nam, đồng thời ôn lại những giá trị lịch sử của Báo Việt Nam Độc lập - tờ báo do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập tại Cao Bằng, gắn liền với những năm tháng đầu tiên của cách mạng Việt Nam.

Dự tọa đàm có các đồng chí: Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; Dương Trung Ý, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản; Phan Thăng An, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Cao Bằng; Lê Hải Hòa, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng; Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam; cùng lãnh đạo, nguyên lãnh đạo một số ban, bộ, ngành Trung ương.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, ông Lê Hải Hòa, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng, nhấn mạnh tọa đàm là dịp để nhìn lại chặng đường 101 năm phát triển của báo chí cách mạng Việt Nam, đồng thời ôn lại những giá trị lịch sử của Báo Việt Nam Độc lập - tờ báo do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập tại Cao Bằng, gắn liền với những năm tháng đầu tiên của cách mạng Việt Nam.

Kể từ ngày lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập Báo Thanh Niên (21/6/1925), nền báo chí cách mạng Việt Nam không ngừng lớn mạnh, luôn giữ vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân; góp phần quan trọng vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong dòng chảy lịch sử vẻ vang ấy, không thể không nhắc đến một dấu son chói lọi mang tên Báo Việt Nam Độc lập.

Cách đây 85 năm, sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, ngay khi trở về Tổ quốc tại Pác Bó (Cao Bằng), lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã trực tiếp sáng lập và chỉ đạo xuất bản Báo Việt Nam Độc lập. Tờ báo trở thành ngọn hải đăng soi đường, là "tiếng kèn xung trận", thổi bùng ngọn lửa yêu nước, thức tỉnh và giác ngộ quần chúng nhân dân đứng lên đấu tranh giành độc lập dân tộc, chuẩn bị những điều kiện quan trọng cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Từ cội nguồn cách mạng Cao Bằng đến dòng chảy 101 năm báo chí cách mạng Việt Nam, Báo Việt Nam Độc lập không chỉ là một di sản báo chí đặc biệt mà còn là biểu tượng của khát vọng độc lập dân tộc, tinh thần phụng sự Tổ quốc và trách nhiệm xã hội của người làm báo Việt Nam. Đối với Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng, Báo Việt Nam Độc lập là niềm tự hào đặc biệt của quê hương cội nguồn cách mạng; là di sản lịch sử quý báu cần tiếp tục được nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị trong giai đoạn hiện nay.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và truyền thông đa nền tảng đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin, những giá trị cốt lõi mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt nền móng cho Báo Việt Nam Độc lập như tính chân thực, tính chiến đấu, tinh thần gần dân, vì dân và phụng sự Tổ quốc vẫn còn nguyên giá trị. Đây cũng là những yêu cầu đặt ra đối với báo chí cách mạng Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Thông qua các tham luận và ý kiến trao đổi của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý và những người làm báo, tọa đàm góp phần khẳng định sâu sắc hơn vị trí, vai trò của Báo Việt Nam Độc lập; làm rõ những bài học kinh nghiệm quý báu đối với hoạt động báo chí trong thời đại số; đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy giá trị của di sản báo chí cách mạng gắn với công tác giáo dục truyền thống, phát triển văn hóa, du lịch và quảng bá hình ảnh quê hương Cao Bằng.

Tổng Biên tập Báo Nhân Dân Lê Quốc Minh cho biết, sau khi trở về nước tại Pác Bó (Cao Bằng), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cho ra đời Báo Việt Nam Độc lập để tuyên truyền cách mạng, vận động quần chúng nhân dân đấu tranh đánh Pháp, đuổi Nhật, giành độc lập, bình đẳng và tự do. Theo cuốn "Sưu tập Báo Việt Nam Độc lập (1941 - 1945)" của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, từ số 131 đến số 186, báo là cơ quan tuyên truyền của Liên tỉnh hội Việt Minh Cao Bằng - Bắc Kạn; từ số 187 đến số 235 là cơ quan tuyên truyền của Việt Minh ba tỉnh Cao - Bắc - Lạng. Báo xuất bản hai trang, in thạch trên giấy học sinh khổ 20 x 30 cm, mỗi tháng ra ba kỳ, mỗi kỳ in trên dưới 400 bản.

Từ tháng 8/1941 đến khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Trung Quốc vào tháng 8/1942, báo đã ra được hơn 30 số. Sau khi Người ra nước ngoài, đồng chí Phạm Văn Đồng trực tiếp phụ trách tờ báo cho đến tháng 4/1945.

Một số nguồn tư liệu cũng cho biết: "Báo Việt Nam Độc lập ngừng xuất bản vào năm 1976, cùng với việc giải thể Khu tự trị Việt Bắc, sau 35 năm đóng góp cho nền báo chí cách mạng Việt Nam".

Từ cái nhìn mang tính liên kết giữa tờ báo cách mạng trong những tháng ngày quyết liệt, sục sôi của 85 năm trước với thực tiễn phát triển báo chí ngày nay, ông Lê Quốc Minh gợi mở một số vấn đề. Theo đó, ở thời điểm hiện tại, nền báo chí cách mạng Việt Nam và đội ngũ những người làm báo đang chuyển mình mạnh mẽ để vượt qua những thách thức của kỷ nguyên số, của "cơn bão" mạng xã hội; thích ứng với thời đại mới và tiếp tục đồng hành cùng sự phát triển của đất nước. Trong bối cảnh đó, việc nhìn lại dòng chảy báo chí nước nhà, quan sát sự ra đời và thực hiện sứ mệnh lịch sử của các tờ báo cách mạng qua từng giai đoạn, trong đó có Báo Việt Nam Độc lập, giúp chúng ta nhận ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu mang giá trị đương đại.

Tại tọa đàm, các đại biểu trao đổi về các chủ đề như: bối cảnh ra đời, vai trò và đóng góp lịch sử của Báo Việt Nam Độc lập; công tác bảo tồn, phát huy giá trị của tờ báo gắn với địa chỉ đỏ Cao Bằng; báo chí đồng hành cùng phát triển địa phương; truyền thông chính sách trong giai đoạn mới.

Bà Nông Thị Tố Hoàn, nguyên phóng viên Báo Việt Nam Độc lập, nguyên Phó Trưởng ban Dân vận tỉnh Thái Nguyên, chia sẻ: Tháng 8/1956, Khu tự trị Việt Bắc được thành lập. Báo Việt Nam Độc lập trở thành cơ quan ngôn luận của Đảng bộ và Nhân dân các dân tộc Việt Bắc. Đây là một tờ báo địa phương nhưng được phát hành trên phạm vi sáu tỉnh gồm: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang và Hà Giang.

Trong suốt 20 năm hoạt động tại Khu tự trị Việt Bắc, Báo Việt Nam Độc lập luôn bám sát chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước; kịp thời đưa thông tin đến đồng bào các dân tộc từ vùng thấp đến vùng cao; thường xuyên biểu dương người tốt, việc tốt và giới thiệu nhiều mô hình hay, cách làm sáng tạo. Báo cũng mở nhiều chuyên mục đặc sắc như dạy chữ Tày - Nùng, giới thiệu đặc sản địa phương, di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh của Việt Bắc, góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc trong khu vực.

"Đội ngũ những người làm Báo Việt Nam Độc lập thời kỳ này tuy không đông, điều kiện làm việc còn nhiều thiếu thốn nhưng luôn giữ vững tinh thần trách nhiệm, vượt qua khó khăn, hoàn thành tốt nhiệm vụ tuyên truyền, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và phát triển Khu tự trị Việt Bắc cũng như nền báo chí cách mạng Việt Nam", bà Nông Thị Tố Hoàn nói.

Các ý kiến tại tọa đàm cũng khẳng định sự ra đời của Báo Việt Nam Độc lập tại Cao Bằng năm 1941, dưới sự sáng lập và chỉ đạo trực tiếp của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, là một dấu mốc có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam và lịch sử cách mạng nước ta.

Trong điều kiện vô cùng khó khăn của những năm đầu xây dựng căn cứ địa cách mạng, Báo Việt Nam Độc lập đã thực hiện hiệu quả chức năng tuyên truyền, giáo dục, cổ vũ và tập hợp quần chúng; góp phần truyền bá chủ trương của Đảng; khơi dậy tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh giải phóng dân tộc; tạo thêm động lực cho phong trào cách mạng phát triển.

Nếu Báo Thanh Niên đặt nền móng cho báo chí cách mạng Việt Nam và góp phần truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào phong trào yêu nước Việt Nam, thì Báo Việt Nam Độc lập là một trong những tờ báo tiêu biểu đã đưa tư tưởng cách mạng đến gần hơn với quần chúng nhân dân trong nước, đặc biệt tại các địa bàn căn cứ cách mạng. Đây chính là nét đặc sắc và giá trị riêng có của Báo Việt Nam Độc lập trong dòng chảy 101 năm báo chí cách mạng Việt Nam

Phát biểu bế mạc tọa đàm, đồng chí Phan Thăng An, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Cao Bằng, khẳng định: Thông qua các tham luận, các ý kiến trao đổi khoa học và những phân tích sâu sắc tại tọa đàm, chúng ta có thêm cơ sở để nhận thức đầy đủ hơn về vị trí, vai trò và những giá trị lịch sử đặc biệt của Báo Việt Nam Độc lập trong tiến trình phát triển của báo chí cách mạng Việt Nam.