Khi Bach vang lên dưới vòm Nhà thờ Cửa Bắc

Tôi đã ngồi như vậy suốt ba tiếng đồng hồ - lưng thẳng, rồi dần dần như tan ra, như chìm vào một vùng ký ức mà tưởng như đã để lại bên kia bờ đại dương từ lâu lắm rồi.

Chiều thứ Bảy ngày 13/6. Hà Nội vẫn còn cái nóng đầu Hạ ngoài kia, nhưng bên trong Nhà thờ Cửa Bắc, không khí bỗng trở nên dịu lạ - thứ không khí đặc biệt chỉ có ở những không gian đã trải qua hàng thế kỷ cầu kinh và tĩnh mặc. Và rồi, khi nghệ sĩ Đinh Hoài Xuân đặt cung vào dây, tiếng cello đầu tiên của Suite số 1 cất lên - tôi biết mình sẽ được nhìn lại những năm tháng đã qua - và bước ra khỏi đây, nhẹ hơn, mới hơn một chút.

Không ít lần tôi đã được nghe Bach trong nhà thờ. Cologne (Đức) vào một buổi chiều tháng 12, tuyết chưa rơi nhưng gió đã cắt da, ánh nến vàng hắt lên những cột đá Gothic mà bóng tối dường như có hồn riêng. Paris vào mùa Thu - một nhà thờ nhỏ ở khu Marais, chỉ mấy chục ghế, nghệ sĩ người Bỉ chơi Bach như người ta thì thầm cầu nguyện. Brussels, mùa Hạ, khi tôi vừa hoàn thành xong loạt bài về bầu cử nghị viện châu Âu và cần một buổi chiều để nhớ lại rằng mình không chỉ là một cái "máy gõ chữ".

Những năm tháng phóng viên thường trú ở châu Âu đã dạy tôi điều đó: rằng Bach, trong không gian thánh đường, không chỉ là âm nhạc để thưởng thức mà là âm nhạc để sống sót qua những ngày quá dài, quá ồn ào, quá cô đơn giữa phố lạ.

Và hôm nay, Bach vang lên ngay giữa lòng Hà Nội. Dưới một vòm mái mang dáng dấp Đông Dương pha lẫn phong cách châu Âu - như chính chúng tôi, những người cầm bút đã sống ở nơi này nơi kia và không còn hoàn toàn thuộc về đâu nữa.

Điều khiến buổi chiều hôm đó trở nên khác biệt với mọi thứ tôi từng trải qua, chính là sự lựa chọn can đảm và gần như liều lĩnh của hai nghệ sĩ: hoàn toàn không khuếch đại. Không micro, không loa, không bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào giữa cây đàn và tai người nghe.

Tiếng cello của Đinh Hoài Xuân và Benedict Kloeckner cứ thế mà bay lên, chạm vào vòm nhà thờ, rồi tan ra và lan xuống như những làn sóng vô hình. Không gian trở thành một cây đàn khổng lồ - mỗi hơi thở của khán giả đều là một phần của tổng phổ âm thanh. Tôi nghe tiếng gỗ đàn rung. Tôi nghe cả hơi thở của nghệ sĩ. Tôi nghe cả sự im lặng giữa các nốt - thứ im lặng mà Bach đã cài vào đó như những khoảng trời giữa các vì sao.

Ba tiếng đồng hồ. Sáu bản Suite. Mỗi bản là một không gian cảm xúc riêng, nhưng khi nghe liên tục, chúng tạo thành một hành trình mà tôi không tìm được từ nào hay hơn hai chữ: đời người.

Khai tâm - khi Suite 1 vang lên, tươi sáng, tò mò, như một buổi sáng chưa có gì xảy ra. Tôi nhớ lần đầu đặt chân xuống sân bay Charles de Gaulle (Paris), hai mươi bảy tuổi, tập tài liệu nhét đầy ba lô và tim đập loạn nhịp.

Thống hối - khi những chuyển điệu tối hơn của Suite 2 xuất hiện, nặng nề và chậm rãi như một người đang nhìn lại những lựa chọn của mình. Tôi đã bỏ lỡ bao nhiêu bữa cơm gia đình, bao nhiêu cái Tết, bao nhiêu lần mẹ gọi mà tôi bận không bắt máy.

Tín thác - Suite 3 mở ra như bầu trời sau cơn mưa, như người ta học cách buông bỏ và tin rằng cuộc đời tự có lối đi của nó.

Tôn vinh, Khổ nạn, Phục sinh - Suite 4, 5, 6. Càng về cuối, âm nhạc càng trở nên phức tạp hơn, đau hơn, và rực rỡ hơn. Như cuộc đời vậy. Như chính cái khoảnh khắc ngồi ở Hà Nội mà thấy cả châu Âu đang hiện về trong lồng ngực.

Có một khoảnh khắc - tôi không nhớ chính xác là ở Suite nào - khi tôi bất chợt nhận ra mình đang khóc. Không phải khóc nức nở, mà là thứ nước mắt lặng lẽ chảy xuống mà không xin phép, như sương buổi sáng. Xung quanh tôi, những người nghe khác cũng im lặng với cái im lặng đặc biệt đang ở rất sâu trong tâm mình.

Đó là điều âm nhạc cổ điển làm được mà không có thứ gì khác làm được: nó không nói với bạn phải cảm gì - nó chỉ mở cánh cửa, và ký ức, nỗi nhớ, tình yêu, mất mát của bạn tự bước vào.

Khi Suite cuối kết thúc, tiếng vỗ tay vang lên - không phải kiểu vỗ tay theo phản xạ, mà là tiếng vỗ tay của người vừa trải qua một điều gì đó và cần xác nhận với nhau rằng: có, tôi cũng thấy vậy, tôi cũng ở đó.

Bước ra từ Nhà thở Cửa Bắc, Hà Nội đón tôi với ráng chiều nhẹ nhàng, với tiếng xe máy thân thuộc, thoang thoảng mùi phở đâu đây và tiếng nô đùa của trẻ nhỏ vang vọng một góc phố.

Và lần đầu tiên sau rất lâu, tôi cảm nhận được cái cảm giác đang ở trong chính ngôi nhà của mình. Không phải vì âm nhạc đã mang tôi đi đâu xa, mà vì nó đã mang tôi trở về - trở về với chính mình, với những năm tháng đã qua, với thực tại hiện tiền trên mảnh đất này, nghe tiếng Hà Nội thở.

Bach đã làm điều đó. Dưới vòm nhà thờ Cửa Bắc. Giữa lòng Hà Nội./.

Một số hình ảnh tại buổi biểu diễn: