World Cup và dòng tiền từ FIFA

Khi bóng lăn ở Bắc Mỹ, ít ai để ý rằng phía sau mỗi trận đấu là một guồng máy tài chính khổng lồ đang vận hành. World Cup 2026 được dự báo mang về cho FIFA tổng doanh thu kỷ lục gần 9 tỷ USD, từ bản quyền truyền hình 3,9 tỷ, tài trợ thương mại 1,78 tỷ, đến từ vé và hậu cần trên 3 tỷ USD. Đây là sự kiện thể thao đơn lẻ sinh lợi nhất lịch sử nhân loại.

Nhưng câu chuyện đáng suy nghĩ nằm ở cách dòng tiền đó chảy đi. FIFA không giữ tất cả. Với World Cup 2026, tổ chức này phân bổ 871 triệu USD cho 48 Liên đoàn bóng đá thành viên tham dự giải, tăng 50% so với Qatar 2022. Mỗi đội nhận 2,5 triệu USD tiền chuẩn bị, 10 triệu USD tiền dự giải, và tổng cộng hơn 16 triệu USD các khoản hỗ trợ cộng thêm. Đó là chưa kể 355 triệu USD chi trả cho các CLB đã nhả cầu thủ.

Với 211 Liên đoàn bóng đá thành viên không dự giải, FIFA vẫn phân phối 1,5 triệu USD mỗi 4 năm thông qua chương trình FIFA Forward 3.0, tổng ngân sách phát triển toàn chu kỳ 2023-2026 lên tới 2,25 tỷ USD. Việt Nam là một trong những người thụ hưởng: FIFA Forward đã đầu tư 2,7 triệu USD vào cơ sở hạ tầng bóng đá Việt Nam, nâng cấp hệ thống chiếu sáng, sân tập, trang thiết bị y tế và cơ sở lưu trú cho các đội tuyển quốc gia.

Trong nhiều trường hợp, nguồn hỗ trợ từ FIFA thậm chí trở thành nguồn tài chính ổn định nhất mà một Liên đoàn bóng đá có thể tiếp cận. Tại châu Á, châu Phi hay khu vực Caribe, không ít Liên đoàn bóng đá đang vận hành dựa đáng kể vào nguồn tiền này. Những trung tâm đào tạo, sân tập, chương trình phát triển trẻ hay các giải đấu cơ sở được hình thành từ dòng tiền bắt nguồn từ World Cup.

Nhìn theo cách đó, World Cup không chỉ là một giải đấu. Nó là quỹ đầu tư lớn nhất của bóng đá toàn cầu.

Tuy nhiên, tiền bạc chưa bao giờ là điều kiện đủ để tạo nên một nền bóng đá mạnh. Hãy nhìn sang Malaysia, nền bóng đá có mức độ "thân cận" rất lớn với FIFA và AFC (Liên đoàn bóng đá châu Á). Ngay tuần này, Liên đoàn bóng đá Malaysia (FAM) vừa trải qua một trong những tuần sóng gió nhất lịch sử. Kết quả kiểm toán do AFC và FIFA thực hiện từ tháng 2/2026 công bố: FAM chỉ đạt dưới 2/5 điểm ở hầu hết các hạng mục, quản trị, pháp lý, tài chính và phát triển bóng đá. Thậm chí, FAM đã không có kế hoạch ngân sách thường niên từ năm 2016. Hiện FAM chỉ có 2 năm tái cấu trúc nếu không muốn bị FIFA cắt tiền.

Cựu Chủ tịch FAM kiêm Ủy viên Hội đồng FIFA, ông Hamidin Amin, nhận định: "Tất cả các quốc gia dự World Cup đều có vấn đề về quản trị, FAM không đơn độc". Đại ý, họ chỉ đến nhờ lợi thế về chất lượng cầu thủ nhưng vì thế, những nơi không có lợi thế ấy thì lại càng phải làm tốt công tác quản trị.

Bài học từ Malaysia rất rõ: Tiền của World Cup không tự nhiên biến một nền bóng đá thành "cỗ máy chiến thắng". Nếu không có bộ máy đủ sức hấp thụ và sử dụng hiệu quả, nó có thể nuôi dưỡng sự trì trệ, thậm chí tham nhũng. Nếu như trước đây các khoản hỗ trợ của FIFA chủ yếu tập trung vào phát triển cơ sở vật chất và chuyên môn, thì hiện nay quản trị đang trở thành một tiêu chí quan trọng không kém.

Bóng đá hiện đại không chỉ đòi hỏi những cầu thủ giỏi hơn hay những HLV xuất sắc hơn. Nó còn cần những tổ chức được quản lý chuyên nghiệp hơn. Một trung tâm đào tạo có thể được xây bằng tiền tài trợ. Một giải trẻ có thể được tổ chức bằng ngân sách hỗ trợ. Nhưng một nền bóng đá bền vững chỉ được tạo ra khi các nguồn lực ấy được sử dụng hiệu quả và minh bạch.

Đối với nhiều quốc gia đang nuôi giấc mơ World Cup, trong đó có Việt Nam, đây có lẽ là bài học quan trọng nhất.

World Cup 2026 mở rộng lên 48 đội khiến cánh cửa đến ngày hội bóng đá lớn nhất thế giới trở nên rộng hơn bao giờ hết. Nhưng việc tiến gần tới World Cup không còn đơn thuần là câu chuyện của chiến thuật, đào tạo trẻ hay nhập tịch cầu thủ. Đó còn là cuộc đua về năng lực quản trị, về khả năng xây dựng một hệ sinh thái bóng đá đủ mạnh để biến các khoản đầu tư thành thành tích thực tế.

Tiền từ FIFA có thể mở đường. World Cup có thể tạo cảm hứng. Nhưng khoảng cách từ những khoản hỗ trợ tài chính đến tấm vé dự World Cup vẫn là một hành trình dài.